Đẩy mạnh kiểm định chất lượng giáo dục đại học

Tham gia tọa đàm có PGS, TS Mai Văn Trinh, Cục trưởng Cục Khảo thí và Kiểm định chất lượng giáo dục (Bộ GD-ĐT); GS, TS Nguyễn Quý Thanh, Giám đốc Trung tâm Kiểm định chất lượng giáo dục (ĐHQG Hà Nội); PGS, TS Nguyễn Phương Nga, Giám đốc Trung tâm Kiểm định chất lượng giáo dục - Hiệp hội các trường ĐH, CĐ Việt Nam; PGS, TS Nguyễn Văn Long, Chủ tịch Hội đồng Trường Đại học Giao thông vận tải Hà Nội.

Bám sát vào nhu cầu thị trường lao động

Theo dự thảo Thông tư ban hành quy định về kiểm định chất lượng cơ sở giáo dục đại học để lấy ý kiến rộng rãi từ dư luận, do Bộ GD-ĐT xây dựng nhằm đánh giá chất lượng, chu kỳ kiểm định các cơ sở giáo dục đại học của hệ thống giáo dục đại học ASEAN (AUN) với 111 tiêu chí. Qua tiêu chuẩn kiểm định này, thấy được các trường đại học, cao đẳng của Việt Nam đang ở đâu so với quốc tế.

Bộ tiêu chuẩn có 111 tiêu chí, cùng các giải pháp hết sức quan trọng là thay đổi nội dung chương trình giảng dạy theo hướng thực học, thực nghiệp; bám sát vào nhu cầu thị trường lao động trong nội khối, thị trường lao động quốc tế.

Trao đổi tại buổi tọa đàm, các ý kiến đều nhấn mạnh sự cần thiết phải ban hành mới bộ tiêu chí về kiểm định chất lượng giáo dục ĐH, bởi giáo dục ĐH Việt Nam đang đặt trong một bối cảnh trong nước, quốc tế rất sôi động. Xu hướng hội nhập quốc tế rất mạnh, đặt biệt khi cộng đồng kinh tế ASEAN đã đưa vào vận hành, xuất hiện xu hướng chuyển dịch cạnh tranh lao động. Nếu giáo dục ĐH không thay đổi thì chất lượng nguồn nhân lực sẽ rất khó cạnh tranh, đôi khi có thể thua ngay trong sân nhà

Theo PGS, TS Mai Văn Trinh, đến nay hầu hết các trường ĐH Việt Nam đã hoàn thành báo cáo tự đánh giá, nhiều trường đã được đánh giá ngoài. Bên cạnh đánh giá nhà trường, nhiều chương trình đào tạo cũng được đánh giá theo chuẩn trong nước cũng như quốc tế. Đặc biệt, đội ngũ cán bộ phục vụ việc đảm bảo chất lượng đã được chuẩn bị tương đối đầy đủ, với hơn 700 người hoàn thành các khóa đào tạo kiểm định viên, trong số đó gần 240 người được cấp thẻ kiểm định viên, đủ điều kiện để tham gia đoàn đánh giá ngoài, đến đánh giá ở các trường ĐH.

Tuy nhiên, ông Mai Văn Trinh cũng thẳng thắn nhìn nhận, hoạt động kiểm định chất lượng trong trường ĐH còn những bất cập, cần cố gắng hơn. Đó là nhận thức, chuyển biến của cán bộ, giảng viên, sinh viên các trường ĐH hiện nay chưa đồng đều, dẫn đến chất lượng báo cáo tự đánh giá của nhà trường chưa đạt được yêu cầu mong muốn. Mặt khác, các bộ công cụ đánh giá hiện nay ở chừng mực nào đó cũng chưa theo kịp được với sự vận hành phát triển nhanh của giáo dục ĐH, của quốc tế.

Để có tầm nhìn dài hạn hơn, đào tạo được nguồn nhân lực chất lượng cao, trước mắt đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế xã hội của đất nước trong thời kỳ CNH-HĐH, đặc biệt đẩy mạnh hội nhập quốc tế, thì việc nâng cao chất lượng đào tạo, trọng trách của các cơ sở giáo dục ĐH được đặt lên một tầm cao mới. Chính vì vậy, ông Mai Văn Trinh cho rằng, cần thiết phải xây dựng một thông tư mới, một bộ công cụ mới như là một thước đo đạt chuẩn khu vực, để từ đó, các trường đánh giá xem mình mạnh yếu ra sao, duy trì điểm mạnh, khắc phục hạn chế, từng bước nâng cao chất lượng đào tạo.

Chia sẻ thêm về bộ tiêu chuẩn đánh giá chất lượng giáo dục hiện hành, GS, TS Nguyễn Quý Thanh cho rằng, xét về nội dung, bộ tiêu chuẩn hiện hành cũng đã bao trùm khá nhiều nội dung hoạt động của trường ĐH, bao gồm hình thức quản lý, chương trình đào tạo, tổ chức đào tạo, đội ngũ cán bộ, người học, nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế, cơ sở vật chất, tài chính… Tuy nhiên, giáo dục liên tục thay đổi, các chức năng của trường ĐH cũng có biến đổi.

“Chúng ta nói nhiều đến giáo dục ĐH 1.0, 2.0, 3.0 và gần đây là 4.0. Nếu nhìn về nội hàm của các mô hình đại học 2.0, 3.0, có nhiều yêu cầu và chức năng mới của giáo dục ĐH. Trong đó có những chức năng được nhấn mạnh nhiều hơn mà trước đây mô hình giáo dục ĐH cũ chưa được đề cập đến. Phù hợp với xu thế biến đổi như vậy thì việc bổ sung những yêu cầu mới đối với kiểm định giáo dục ĐH là cần thiết”, GS, TS Nguyễn Quý Thanh phân tích; đồng thời nhấn mạnh bộ tiêu chuẩn hiện hành hướng nhiều theo cách tiếp cận quản trị chất lượng, quản trị theo quy định. Điều này rất cần thiết với giai đoạn đầu phát triển của giáo dục. Nhưng xu thế quản trị, khi dần đạt được văn hóa chất lượng, các trường ĐH có ý thức tốt hơn trong xây dựng văn hóa chất lượng, việc áp đặt như vậy không đem lại hiệu quả bằng quản trị theo nguyên lý và nguyên tắc. Do đó, những mô hình quản trị mới đi theo hướng quản trị theo nguyên lý và nguyên tắc sẽ tốt hơn, phù hợp hơn.

Cơ chế giúp cả xã hội giám sát

Điểm mới của Thông tư này là quy định cả về tiêu chuẩn đánh giá chất lượng cơ sở giáo dục và quy trình, chu kỳ kiểm định chất lượng giáo dục; bộ tiêu chuẩn đánh giá này được xây dựng dựa trên bộ tiêu chuẩn đánh giá cơ sở giáo dục do Mạng lưới các trường đại học ASEAN (AUN-QA) mới ban hành tháng 7-2016.

Theo PGS, TS Nguyễn Phương Nga, bộ tiêu chuẩn của ASEAN đã có sự giao thoa khá lớn với bộ tiêu chuẩn của châu Âu và Bắc Mỹ. Vì thế, bộ tiêu chuẩn theo dự thảo giúp đưa giáo dục ĐH Việt Nam hòa nhập với khối ASEAN cũng như châu Âu, Bắc Mỹ.

Để việc kiểm định khách quan không chỉ đánh giá ngoài mà yêu cầu nhiều đơn vị liên quan cùng vào cuộc. Cấp vĩ mô đầu tiên là Bộ GD-ĐT, trong đó trực tiếp là Cục Khảo thí và Kiểm định chất lượng giáo dục có những chỉ đạo bằng văn bản để thực hiện nhất quán, PGS, TS Nguyễn Phương Nga nêu, đồng thời cho rằng để nâng cao chất lượng kiểm định, đội ngũ kiểm định viên không những giỏi kỹ năng đánh giá mà giỏi cả ở cách ứng xử. Để làm sao đưa ra được kết luận mà các trường phải tâm phục khẩu phục là quan trọng nhất và đặc biệt phải đưa được tư vấn đề giải quyết tồn tại của trường.

Với tư cách là 1 trong 2 cơ sở đào tạo đầu tiên của cả nước được công nhận đạt tiêu chuẩn chất lượng giáo dục cấp trường, PGS, TS Nguyễn Văn Long, Chủ tịch Hội đồng Trường ĐH Giao thông Vận tải (Hà Nội) khẳng định sự thay đổi bộ tiêu chuẩn kiểm định chất lượng giáo dục đại học là tất yếu để bắt kịp xu thế của xã hội.

PGS, TS Nguyễn Văn Long chia sẻ: Bộ tiêu chuẩn hiện hành có một số tiêu chí, nội dung tương đối lạc hậu so với thực tế, như nội dung niên chế vì đã chuyển sang tín chỉ từ lâu. Tuy nhiên, chúng tôi cũng thấy, một số yếu tố, nội dung hiện tại rất “nóng” với nhà trường, cần phải đưa vào trong quá trình tự đánh giá thì lại không có kiểm định. Nhà trường có những mặt rất mạnh, nhưng trong kiểm định lại chưa đề cập đến việc đó, cũng không phản ánh được đầy đủ chất lượng.

Trong khâu kiểm định chất lượng giáo dục trường có 3 yếu tố là tiêu chuẩn, cách đánh giá và quy trình. So 3 yếu tố đó trong thông tư hiện hành và thông tư dự thảo, ta sẽ thấy tính ưu việt của thông tư dự thảo. Thông tư dự thảo đã phản ánh một cách tương đối toàn diện, rõ nét những hoạt động của nhà trường. Thông tư hiện hành cũng có nhưng vẫn chung chung, dàn đều, thì thông tư dự thảo có trọng số và có nội dung. Bên cạnh đó, cách đánh giá theo thông tư dự thảo rất hay là theo 7 mức. Nếu đánh giá được theo 7 mức này thì chúng ta sẽ biết được là chúng ta đang ở mức nào, ở đâu. Trong khi đó, thông tư hiện hành chỉ có 2 mức là đạt và chưa đạt.

“Dự thảo mới mà Bộ đưa ra lần này tương đối lấp được khoảng trống trong bộ tiêu chuẩn hiện hành”, PGS, TS Nguyễn Văn Long khẳng định.

Bài, ảnh: THU HÀ