Tự chủ chiến lược là nguyên tắc, nền tảng của bảo vệ Tổ quốc

Tự chủ chiến lược - Nguyên tắc nền tảng của bảo vệ Tổ quốc: Điểm mới trong dự thảo văn kiện Đại hội XIV của Đảng

Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng lần đầu tiên nhấn mạnh yếu tố tự chủ về chiến lược như một nội dung cốt lõi, xuyên suốt trong hoạch định và triển khai đường lối quốc phòng, an ninh và bảo vệ Tổ quốc. Đưa yếu tố “tự chủ về chiến lược” vào tư duy quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc - bước phát triển mới có ý nghĩa nền tảng. Đây là bước phát triển quan trọng trong tư duy lý luận của Đảng, phản ánh yêu cầu khách quan của bối cảnh quốc tế biến động nhanh, phức tạp, cạnh tranh chiến lược gay gắt và các thách thức an ninh truyền thống, phi truyền thống đan xen.

Trong bối cảnh thế giới đang chuyển biến sâu sắc với những biến động nhanh chóng, phức tạp chưa từng có theo hướng đa cực, đa trung tâm, đa tầng, phân mảnh và phân tuyến mạnh và khó dự báo, khó đoán định. Các nước lớn và các trung tâm quyền lực tiếp tục điều chỉnh chiến lược; vừa cạnh tranh, vừa hợp tác, thỏa hiệp; song, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng; cục diện an ninh khu vực và toàn cầu tiềm ẩn nhiều rủi ro, nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc đặt ra yêu cầu ngày càng cao về tư duy chiến lược. Thực tiễn quốc tế cho thấy, những quốc gia không giữ vững được tính độc lập, tự chủ trong hoạch định và triển khai chiến lược quốc phòng, an ninh dễ rơi vào thế bị động, phụ thuộc, thậm chí bị cuốn vào xung đột, đối đầu, không có lợi cho lợi ích quốc gia - dân tộc.

Trong bối cảnh đó, Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã có bước phát triển mới khi lần đầu tiên nhấn mạnh yếu tố tự chủ về chiến lược như nguyên tắc nền tảng trong bảo vệ Tổ quốc. Việc xác lập tự chủ chiến lược không chỉ là sự kế thừa tư tưởng độc lập, tự chủ nhất quán của Đảng, mà còn là sự phát triển về chất trong tư duy bảo vệ Tổ quốc, phù hợp với yêu cầu thực tiễn của giai đoạn phát triển mới.

Điểm mới cốt lõi: Không chỉ tự chủ về đường lối, mà phải tự chủ trong hoạch định, lựa chọn, điều chỉnh và triển khai chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong mọi tình huống.

Cơ sở lý luận của tự chủ chiến lược trong bảo vệ Tổ quốc

Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh tính độc lập, tự chủ của cách mạng mỗi nước. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Không có gì quý hơn độc lập, tự do” và độc lập, tự do trước hết phải được thể hiện ở quyền tự quyết trong lựa chọn con đường phát triển và phương thức bảo vệ Tổ quốc.

Trong quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng Cộng sản Việt Nam nhất quán đường lối độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường, đồng thời chủ động tranh thủ sự ủng hộ quốc tế. Tuy nhiên, trong điều kiện mới, độc lập, tự chủ không chỉ dừng lại ở phương diện chính trị, đối ngoại, mà cần được nâng lên thành tự chủ chiến lược - tức là khả năng tự quyết định mục tiêu, phương hướng, bước đi và phương thức bảo vệ Tổ quốc trên cơ sở lợi ích quốc gia - dân tộc, không bị chi phối, áp đặt hay lệ thuộc từ bên ngoài.

Nội hàm khái niệm “tự chủ chiến lược” trong bảo vệ Tổ quốc

Tự chủ chiến lược trong bảo vệ Tổ quốc là khả năng của quốc gia trong việc độc lập hoạch định, chủ động lựa chọn và kiên trì thực hiện đường lối quốc phòng, an ninh phù hợp với điều kiện cụ thể của đất nước, trên cơ sở lợi ích tối cao của quốc gia - dân tộc.

“Tự chủ về chiến lược” trong Dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV được thể hiện trên nhiều phương diện. Trước hết, đó là tự chủ trong xác định mục tiêu chiến lược, đặt lợi ích quốc gia - dân tộc lên trên hết, trước hết, làm cơ sở cho mọi quyết sách về quốc phòng, an ninh. Thứ hai, là tự chủ trong lựa chọn đối sách và phương thức hành động, chủ động quyết định cách thức, mức độ, nhịp độ ứng xử trước các tình huống quốc phòng, an ninh, không phụ thuộc hay lệ thuộc vào bất kỳ chủ thể bên ngoài nào. Thứ ba, là tự chủ trong triển khai và điều chỉnh chiến lược, bảo đảm tính linh hoạt, kịp thời, hiệu quả trong xử lý các vấn đề phát sinh.

Cách tiếp cận này thể hiện bước chuyển quan trọng từ yêu cầu “giữ vững độc lập, tự chủ” sang chủ động làm chủ toàn diện tư duy và hành động chiến lược, qua đó nâng cao khả năng ứng phó với các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống trong tình hình mới.

Tự chủ chiến lược không đồng nghĩa với khép kín, tự cô lập hay đối đầu, mà là sự kết hợp hài hòa giữa độc lập, tự chủ với chủ động hội nhập quốc tế, giữa kiên định nguyên tắc với linh hoạt sách lược. Đây là điểm khác biệt căn bản giữa tự chủ chiến lược với các biểu hiện của chủ nghĩa biệt lập hoặc lệ thuộc chiến lược.

Ảnh minh họa: qdnd.vn

Điểm mới trong Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV về tự chủ chiến lược

So với các văn kiện trước, Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV đã có bước phát triển mới khi nhấn mạnh rõ ràng, trực diện yếu tố “tự chủ về chiến lược” trong bảo vệ Tổ quốc. Đây không chỉ là sự nhắc lại tinh thần độc lập, tự chủ, mà là sự khái quát hóa ở tầm nguyên tắc chiến lược.

Điểm mới thể hiện ở chỗ: Tự chủ chiến lược được đặt trong chỉnh thể tư duy bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa; gắn chặt với xây dựng tiềm lực quốc phòng, an ninh toàn diện; đồng thời gắn với nâng cao hiệu quả đối ngoại, hội nhập quốc tế. Điều này cho thấy Đảng đã nhìn nhận tự chủ chiến lược như trụ cột bảo đảm khả năng ứng phó linh hoạt, hiệu quả trước mọi biến động của môi trường an ninh.

Tự chủ chiến lược trong hoạch định đường lối quốc phòng, an ninh

Trong hoạch định đường lối quốc phòng, an ninh, tự chủ chiến lược thể hiện trước hết ở việc xác định đúng đối tượng, đối tác; chủ động dự báo, đánh giá tình hình; không để bị cuốn theo các toan tính, cạnh tranh của các nước lớn. Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ, đồng thời giữ vững môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển - đó chính là biểu hiện tập trung của tư duy tự chủ chiến lược.

Gắn “tự chủ về chiến lược” với xây dựng tiềm lực và thế trận quốc phòng hiện đại. Điểm bổ sung rất quan trọng: Dự thảo nhấn mạnh "Tự chủ về chiến lược" không chỉ là ý chí chính trị, mà phải được bảo đảm bằng tiềm lực quốc phòng, an ninh vững mạnh, nền công nghiệp quốc phòng, an ninh từng bước tự chủ; khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, trí tuệ con người Việt Nam. Không có tiềm lực và thế trận đủ mạnh, thì không thể có tự chủ chiến lược thực chất.

Tự chủ chiến lược cho phép Việt Nam kiên định nguyên tắc quốc phòng “bốn không”, đồng thời linh hoạt trong hợp tác quốc phòng, an ninh, mở rộng quan hệ với nhiều đối tác trên cơ sở bình đẳng, tôn trọng lẫn nhau.

Tự chủ chiến lược trong triển khai thực tiễn bảo vệ Tổ quốc

Không dừng lại ở nhận thức, Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV còn đặt ra yêu cầu cụ thể hóa tự chủ chiến lược trong triển khai thực tiễn bảo vệ Tổ quốc. Điều này thể hiện ở việc xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân vững mạnh; hiện đại hóa lực lượng vũ trang gắn với giữ vững bản chất cách mạng; phát triển công nghiệp quốc phòng, an ninh tự chủ, lưỡng dụng.

Tự chủ chiến lược trong triển khai thực tiễn giúp Việt Nam chủ động phòng ngừa, xử lý hiệu quả các tình huống quốc phòng, an ninh, không để bị động, bất ngờ; đồng thời tránh rơi vào thế phụ thuộc về công nghệ, trang bị, học thuyết và phương thức tác chiến.

Gắn tự chủ về chiến lược với xây dựng tiềm lực, thế trận quốc phòng hiện đại. Dự thảo Đại hội XIV khẳng định rõ, tự chủ về chiến lược không thể chỉ dừng lại ở ý chí chính trị hay tuyên ngôn nguyên tắc, mà phải được bảo đảm bằng tiềm lực và thế trận quốc phòng, an ninh vững mạnh. Trong đó, xây dựng Quân đội nhân dân và Công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại giữ vai trò nòng cốt; phát triển công nghiệp quốc phòng, an ninh theo hướng tự chủ, lưỡng dụng; đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là những điều kiện vật chất - kỹ thuật trực tiếp bảo đảm khả năng tự chủ chiến lược.

Thực tiễn cho thấy, chỉ khi làm chủ được năng lực phòng thủ, khả năng răn đe và năng lực bảo vệ không gian an ninh quốc gia, thì quyền tự quyết chiến lược mới có cơ sở vững chắc, không bị chi phối bởi sự phụ thuộc về công nghệ, trang bị hay nguồn lực từ bên ngoài.

Đặt “tự chủ về chiến lược” trong mối quan hệ với “bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa”. Sự bổ sung có tính logic, hệ thống, chỉ khi tự chủ về chiến lược, mới có thể chủ động dự báo, chủ động phòng ngừa, chủ động xử lý nguy cơ từ sớm, từ xa. Vì vậy: “Tự chủ về chiến lược” chính là điều kiện bảo đảm căn bản để thực hiện hiệu quả tư duy bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa.

Mối quan hệ giữa tự chủ chiến lược và hội nhập quốc tế

Một điểm đặc sắc trong tư duy của Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV là không đối lập tự chủ chiến lược với hội nhập quốc tế, mà coi đây là hai mặt thống nhất, bổ trợ cho nhau. Tự chủ chiến lược là điều kiện để hội nhập quốc tế hiệu quả, còn hội nhập quốc tế sâu rộng là nguồn lực quan trọng để củng cố tự chủ chiến lược.

Tự chủ về chiến lược gắn chặt với đối ngoại, hội nhập quốc tế độc lập, tự cường. Điểm mới trong xử lý quan hệ quốc tế; Dự thảo Đại hội XIV thể hiện rõ: Tự chủ về chiến lược không đồng nghĩa với khép kín, mà là hội nhập sâu rộng; đa phương hóa, đa dạng hóa, giữ thế cân bằng, linh hoạt trong quan hệ quốc tế, tự chủ chiến lược giúp Việt Nam không bị cuốn vào cạnh tranh nước lớn, không trở thành “bên thứ ba”, không đánh mất quyền tự quyết.

Trên phương diện này, tự chủ chiến lược cho phép Việt Nam thực hiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa; giữ vững thế cân bằng, không liên minh quân sự, không đứng về bên này chống bên kia; qua đó tránh bị cuốn vào cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, đồng thời tranh thủ tối đa các nguồn lực bên ngoài phục vụ phát triển và bảo vệ Tổ quốc.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, một quốc gia chỉ có thể giữ vững tự chủ chiến lược khi chủ động tham gia, định hình và thích ứng linh hoạt với các cấu trúc an ninh khu vực và toàn cầu, trên cơ sở giữ vững lợi ích quốc gia - dân tộc.

Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của việc đề cao tự chủ chiến lược

Về lý luận, việc xác lập tự chủ chiến lược như nguyên tắc nền tảng của bảo vệ Tổ quốc đánh dấu bước phát triển quan trọng trong tư duy lý luận của Đảng về quốc phòng, an ninh. Quan điểm này làm sâu sắc hơn nhận thức về mối quan hệ giữa độc lập, tự chủ và hội nhập trong bảo vệ Tổ quốc thời kỳ mới.

Về thực tiễn, tự chủ chiến lược tạo cơ sở để Việt Nam chủ động ứng phó hiệu quả với các thách thức an ninh, giữ vững môi trường hòa bình, ổn định, không bị cuốn vào vòng xoáy cạnh tranh, xung đột của các nước lớn, qua đó bảo vệ vững chắc lợi ích quốc gia - dân tộc.

Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã có bước phát triển mới, mang tính đột phá về tư duy khi lần đầu tiên nhấn mạnh tự chủ chiến lược như nguyên tắc nền tảng của bảo vệ Tổ quốc. Việc đề cao tự chủ chiến lược không chỉ phản ánh yêu cầu khách quan của tình hình thế giới và khu vực, mà còn thể hiện tầm nhìn dài hạn, bản lĩnh và trí tuệ của Đảng trong lãnh đạo sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn phát triển mới.