Trí tuệ uyên bác
Nhà văn Ga-bri-en Ga-xi-a Mác-kết (Gabriel Garcia Marquez) đoạt Giải thưởng Nobel Văn học 1982, người bạn thân của Phi-đen từng miêu tả Phi-đen là một nhà lãnh đạo kiệt xuất với trí tuệ uyên bác. Sinh ra tại thị trấn nhỏ Bi-ran của Cu-ba, ngay từ nhỏ, Phi-đen đã thể hiện rõ tư chất thông minh, ý chí kiên cường, sáng tạo và ham học hỏi. Với cá tính thiên phú, thời còn đi học, Phi-đen tỏ ra nổi trội trong cả học hành, thể thao và phong trào sinh viên.
Chủ tịch Phi-đen Ca-xtơ-rô (bên trái) và nhà văn Ga-bri-en Ga-xi-a Mác-kết hồi năm 2000. Nguồn: AP
Điều đặc biệt của con người ông là niềm ham mê đọc sách, hay nói cách khác, sách là thứ phản ánh rõ nhất sự tinh tế trong con người Phi-đen. Từ nhỏ, ông đã tự tìm lấy cho mình một cách học riêng, không giống bất cứ ai, không theo những quy phạm thông thường. Ông không đến lớp nghe bài giảng, chỉ đọc sách và tự học, ông thường miệt mài đọc sách đến 2-3 giờ sáng, có khi suốt đêm và tự học lấy tất cả các môn có trong chương trình. Ở trường đại học, ông ghi danh theo học liền một lúc 50 môn khác nhau của 3 ngành: Luật đại cương, Luật ngoại giao và Khoa học xã hội. Cứ đến kỳ thi của từng môn thì ông tập trung học và lần lượt thi đỗ tất cả các môn đó. Các bạn cùng học, ai có điều gì cần hỏi, Phi-đen nói ngay: Vấn đề ấy nên tìm sách này, sách kia, đọc ở chương nào, từ trang mấy đến trang mấy… Sau này, trong bất cứ hoàn cảnh nào, ông cũng không từ bỏ niềm ham mê này.
Nhà văn Ga-bri-en Ga-xi-a Mác-kết từng kể lại: Phi-đen đọc bất cứ tờ giấy có chữ nào rơi vào tay ông, đọc tất cả các loại sách, tất cả các tài liệu, văn kiện cần thiết cho công việc. Ông không có thói quen để các trợ lý đọc cho nghe các tin tức hằng ngày. Mỗi buổi sáng trên bàn của ông thường được để sẵn từng chồng các loại bản tin, trong đó có đánh dấu những vấn đề quan trọng cần lưu ý và ông tự mình nghiên cứu tất cả các tài liệu đó. Vì vậy mà Phi-đen có thể thảo luận về mọi lĩnh vực từ lịch sử, chính trị, xã hội học, triết học, tôn giáo, luật pháp, kinh tế… cho đến những đề tài đòi hỏi chuyên môn sâu như y học, công nghệ sinh học.
Vốn kiến thức uyên bác cũng chắp cánh thêm cho tài hùng biện cùng khả năng diễn thuyết tuyệt vời của Phi-đen. Năm 1986, ông lập kỷ lục thế giới khi diễn thuyết hơn 7 tiếng đồng hồ tại Quảng trường La Ha-ba-na. Những bài diễn thuyết của ông thể hiện tư duy và phân tích sắc bén, tầm chiến lược, ở phạm vi toàn cầu.
Nhà văn người Cô-lôm-bi-a nhận định, Phi-đen là người không hề gò bó trong việc tư duy, ông luôn để trí óc của mình được thỏa sức tưởng tượng. Điều này đã làm nên một con người Phi-đen với những hoài bão và tư tưởng lớn lao.
Phong cách kiêu hùng - cách mạng
Dù là vị lãnh tụ vĩ đại của nhân dân Cu-ba, nhưng Phi-đen lại là một người vô cùng giản dị, gần gũi và chân thành. Thời còn theo học tại Trường Đại học La Havana, ông đã sớm tham gia một số phong trào tiến bộ. Ông đi đây đó, tiếp xúc nhiều, trao đổi và tranh luận, đối thoại nhiều tiếng đồng hồ với bạn bè hay những người lao động tới mức quên ăn quên ngủ. Ông luôn quan tâm tới mọi người với tình cảm chân thành sâu sắc của cá nhân. Những người bạn, người đồng chí của Phi-đen từng nhận định rằng, có lẽ tinh thần cách mạng, tinh thần của giai cấp vô sản đã sớm ăn sâu vào trong máu thịt của ông.
Sau này dù đã trở thành một nhà lãnh đạo huyền thoại và biểu tượng lịch sử ngay khi còn sống, Phi-đen Ca-xtơ-rô vẫn toát lên phong thái bình dị, gần gũi của một người lính, người con của cách mạng. Bộ quân phục, chiếc mũ lưỡi trai người lính là những đồ vật luôn gắn bó với lãnh tụ vĩ đại của nhân dân Cu-ba. Điều này đã tạo nên một phong cách kiêu hùng-cách mạng nhưng gần gũi, khiến ông mãi giữ trọn được hình ảnh người lính.
Sâu thẳm trong con người ông là một ý chí mạnh mẽ và quyết đoán. Ông luôn đặt ra thách thức cho chính bản thân mình, ví như việc ngừng hút thuốc để kêu gọi chống nghiện thuốc lá. Ông cũng là người luôn chống lại mọi giáo điều. Phi-đen từng nói với nữ văn sĩ Ca-tiu-xca Blan-cô (Katiuska Blanco), tác giả bộ sách "Phi-đen Ca-xtơ-rô: Người chiến binh của thời đại" rằng: “Tôi thích chiếc đồng hồ cũ, cặp kính cũ, đôi ủng cũ, còn trong chính trị, tôi thích tất cả những gì mới mẻ”. Chính ý chí mạnh mẽ đã khiến ông không bao giờ chịu nghỉ ngơi một cách thụ động. Ông yêu thích thể thao và luôn rèn luyện sức khỏe với những bài tập thể dục dụng cụ, bơi lội hằng ngày. Sau này khi bận nhiều công việc quốc gia đại sự, ông vẫn không bỏ thói quen này.
Trong rất nhiều năm khi còn khỏe mạnh và đang tại vị, Phi-đen luôn duy trì thời gian biểu làm việc cả 7 ngày trong tuần, có khi những buổi làm việc và tiếp khách quốc tế kéo dài thâu đêm cũng không hề khiến ông nao núng, mệt mỏi. Phi-đen là vậy, con người ấy sinh ra là để làm việc không ngơi nghỉ, làm việc suốt đời “chừng nào trí tuệ còn minh mẫn”, vì như ông tự nhận là “định mệnh đã đặt tôi vào hoàn cảnh sinh ra không phải để nghỉ ngơi lúc cuối đời”.
(Còn nữa)
NGỌC THƯ