Cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên - Mốc son nhảy vọt về thể chế dân chủ

Ngày 6-1-1946, cả nước tiến hành Tổng tuyển cử bầu Quốc hội. Tất cả công dân Việt Nam từ 18 tuổi trở lên, không phân biệt nam nữ, tôn giáo, dân tộc đều có quyền bầu cử và từ 21 tuổi trở lên có quyền ứng cử vào cơ quan quyền lực cao nhất của Nhà nước. Ngay trong vùng đang có chiến sự, đồng bào vẫn tìm mọi cách để bỏ phiếu. Những người trúng cử, đại biểu cho các dân tộc, các tôn giáo, các đảng phái tiêu biểu cho khối đoàn kết toàn dân. Lần đầu tiên trong lịch sử nước ta, có một Quốc hội dân chủ, tiến bộ, thật sự của nhân dân ra đời.

Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời sau cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên trong cả nước ngày 6-1-1946. Ảnh tư liệu

Ngày 2-3-1946, Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa khóa I họp kỳ đầu tiên ở Thủ đô Hà Nội. Quốc hội thừa nhận Chính phủ lâm thời đã làm tròn nhiệm vụ kháng chiến, kiến quốc trong tình thế rất nghiêm trọng của nước nhà. Quốc hội “trịnh trọng cảm ơn Chính phủ lâm thời và tuyên bố Hồ Chủ tịch xứng đáng với Tổ quốc” (Công báo 13-4-1946). Quốc hội ủy nhiệm Hồ Chủ tịch lập chính phủ mới. Chính phủ liên hiệp kháng chiến nắm các lực lượng quân sự, tuyên truyền, hành chính, tư pháp.

Các đảng phái hoạt động trong vòng pháp luật. Quốc hội giao cho Chính phủ quyền tuyên chiến hay đình chiến sau khi có sự thống nhất với Ban Thường trực Quốc hội (tức là Ủy ban Thường vụ Quốc hội). Quốc hội quyết định xây dựng bản Hiến pháp của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và cử ra một tiểu ban dự thảo. Bản Hiến pháp đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa được thông qua ngày 9-11-1946. Tư tưởng của Đảng ta đã được ghi vào Hiến pháp: “Giữ vững và phát triển chế độ cộng hòa dân chủ, củng cố chính quyền nhân dân”. Hiến pháp đã quy định quyền làm chủ đất nước và quyền tự do dân chủ cho nhân dân, khẳng định nước Việt Nam là một khối thống nhất không thể chia cắt.

Như vậy, cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên của Việt Nam năm 1946 được tiến hành theo những nguyên tắc dân chủ, tiến bộ nhất, đó là: Phổ thông, bình đẳng, trực tiếp và bỏ phiếu kín đã hoàn toàn thắng lợi. Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam) ra đời, thắng lợi đó là một mốc son đánh dấu bước phát triển nhảy vọt đầu tiên về thể chế dân chủ của nước Việt Nam.

Về tính chất, ngay từ Hiến pháp năm 1946, Điều 1 đã nói rõ: “Tất cả quyền bính trong nước là của toàn thể nhân dân Việt Nam, không phân biệt nòi giống, gái trai, giàu nghèo, giai cấp, tôn giáo”. Đến Hiến pháp năm 1959 tính chất trên tiếp tục được khẳng định tại Điều 4 “Tất cả quyền lực trong nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đều thuộc về nhân dân”. Hiến pháp năm 1980 khẳng định lại một lần nữa tại Điều 6: “Ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, tất cả quyền lực thuộc về nhân dân”. Đến Hiến pháp năm 1992, tính chất này đã được khẳng định rõ ràng, mạnh mẽ và khúc chiết hơn tại Điều 2: “Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là Nhà nước pháp quyền của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân. Tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân...”. Hiến pháp năm 2013 tiếp tục khẳng định tính chất này và nhấn mạnh: “Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam do nhân dân làm chủ...”. Quốc hội đóng vai trò thực hiện chủ quyền Nhà nước và chủ quyền nhân dân. Mọi quyền lực Nhà nước được tập trung vào Quốc hội. Mọi công việc trọng đại của đất nước và của nhân dân có ý nghĩa toàn quốc đều do Quốc hội quyết định.

Tóm lại, thành công của cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên bầu Quốc hội Việt Nam đánh dấu bước trưởng thành của Nhà nước cách mạng Việt Nam, mở ra một thời kỳ mới của đất nước ta có một Quốc hội, một Chính phủ thống nhất, một bản Hiến pháp tiến bộ và một hệ thống chính quyền hoàn toàn đầy đủ danh nghĩa về mặt pháp lý để đại diện cho nhân dân Việt Nam về đối nội và đối ngoại. Cuộc bầu cử là căn cứ để khẳng định Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa có tính chất hợp pháp, dân chủ - Nhà nước của dân, do dân và vì dân, được quốc dân giao phó trọng trách điều hành đất nước, tổ chức toàn dân kháng chiến, kiến quốc, giải quyết mọi quan hệ của Việt Nam trên trường quốc tế.

Thành công của cuộc Tổng tuyển cử đã khẳng định chủ trương, đường lối của Đảng ta đúng đắn, sáng tạo, sự lãnh đạo tài tình của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh; thể hiện khát vọng được độc lập, tự do của nhân dân Việt Nam. Đồng thời, khẳng định niềm tin tuyệt đối của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh vào tinh thần yêu nước của nhân dân ta; đồng thời, đó cũng là sự biểu thị khát vọng dân chủ của nhân dân và sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Vì vậy, trong không khí thi đua sôi nổi, toàn Đảng, toàn dân, toàn quân đang tích cực chuẩn bị và tiến hành cho công tác bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031, cần phát huy những giá trị lịch sử, truyền thống vẻ vang của Quốc hội, ý nghĩa lịch sử của 80 năm Tổng tuyển cử (6-1-1946 / 6-1-2026). Đặc biệt, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, bảo vệ và thực hiện thắng lợi thắng lợi cơ chế: “Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ”, kiên quyết làm thất bại mọi âm mưu, hành động xuyên tạc ý nghĩa lịch sử của 80 năm Tổng tuyển cử.

Thực tế thời gian qua cho thấy, mỗi khi cả nước bước vào giai đoạn chuẩn bị cho bầu cử, mạng xã hội lại xuất hiện nhiều tin đồn dưới dạng “tài liệu mật”, “danh sách rò rỉ”, “thông tin nội bộ” nhằm gây xáo trộn dư luận. Nhiều tài khoản ẩn danh tung ra các bài viết suy diễn rằng quy trình giới thiệu ứng cử viên “đã được sắp đặt sẵn”, hoặc đưa ra cáo buộc vô căn cứ về việc “áp đặt nhân sự”, “không có cạnh tranh thực chất”. Nguy hiểm hơn, một số phần tử cơ hội, phản động còn đưa nội dung cố tình công kích cá nhân, bịa đặt hoặc cắt ghép hình ảnh của những người tham gia ứng cử nhằm hạ thấp uy tín, tạo sự đối lập và gây chia rẽ trong xã hội. Những thông tin này thường được thiết kế theo hướng giật gân, đánh vào cảm xúc của người đọc, khiến không ít người vô tình chia sẻ mà không kiểm chứng.  

Để phản bác các thông tin sai lệch, điều quan trọng nhất là nhận thức đúng đắn về cơ sở pháp lý và quy trình bầu cử ở Việt Nam. Luật Bầu cử đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân quy định rõ từng bước, từ lập danh sách cử tri, hiệp thương giới thiệu ứng cử viên, thẩm tra tiêu chuẩn, vận động bầu cử đến bỏ phiếu, kiểm phiếu và công bố kết quả. Tất cả đều được tiến hành công khai, dân chủ, có biên bản ghi nhận và có sự tham gia của nhiều tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan giám sát cùng các tầng lớp nhân dân. Danh sách cử tri được niêm yết công khai tại khu dân cư để người dân trực tiếp kiểm tra, phản ánh. Danh sách ứng cử viên chỉ được chốt khi trải qua đầy đủ các vòng hiệp thương với sự tham gia rộng rãi và được công bố cho toàn thể cử tri theo dõi. Quy trình kiểm phiếu diễn ra công khai, minh bạch, đúng pháp luật. 

Trong thời đại số, sự minh bạch của quy trình bầu cử không chỉ được thể hiện trong các bước tổ chức trực tiếp mà còn thể hiện trong cách xã hội tiếp nhận và xử lý thông tin. Vì vậy, trách nhiệm của mỗi người là tỉnh táo, khách quan và có ý thức bảo vệ sự thật, không để bị dẫn dắt bởi những luận điệu xuyên tạc. Phát huy vai trò, trách nhiệm của công dân số trên không gian mạng xã hội; đồng thời cả cộng đồng chung tay đấu tranh với thông tin sai lệch, quyền làm chủ của nhân dân được bảo đảm đầy đủ, góp phần giữ vững ổn định xã hội và niềm tin của cử tri vào các tiến trình dân chủ theo quy định pháp luật.