QĐND - Anh bạn tôi quê ở một tỉnh gần Hà Nội. Mấy chục năm công tác trên thành phố, hằng năm, anh vẫn đều đặn đưa vợ, con về quê chung vui cùng gia đình, họ mạc trong các dịp lễ, Tết, giỗ chạp, hội làng... Nhưng mấy năm gần đây, những chuyến cả gia đình hồ hởi về quê thưa dần; các con anh cũng không còn hào hứng về quê như trước. Anh bảo, các cháu nhận xét đúng: "Quê mình bây giờ "lên phố" rồi, cũng nhà máy, đường nhựa, nhà cửa san sát và không hiếm các quán bi-a, cà-phê, giải khát; thanh niên thì "tóc xanh, tóc đỏ", phóng xe máy vù vù... đâu còn nét thanh bình của làng quê nữa...".

Có lần anh tâm sự, vẻ không vui: Quê mình sau đền bù đất nông nghiệp để làm dự án, nhiều người giàu sổi, nhà to, nhưng an ninh trật tự, tình làng nghĩa xóm thì lại kém trước nhiều. Đáng lo nhất là tệ nạn xã hội len lỏi về thôn quê; lối sống lai căng của một số thanh, thiếu niên và hệ lụy là nhiều cháu đã phải "ra đi" sớm vì ma túy, SIDA, hoặc sau những "vụ" rượu chè, cờ bạc, mâu thuẫn tức thời...  

Giữ gìn nét đẹp của văn hóa làng quê Việt Nam. Ảnh minh họa, nguồn: Internet

Làng quê phát triển, đi lên, cơ sở hạ tầng được mở mang, xây dựng; đời sống vật chất, tinh thần của người dân được cải thiện, nhiều vùng thoát khỏi thế độc canh, con em nông dân có thêm nhiều việc làm ở các nhà máy, xí nghiệp... là những tín hiệu vui của nông thôn Việt Nam trên đường đổi mới. Xây dựng nông thôn mới theo tinh thần Nghị quyết 26-NQ/TƯ của Trung ương Đảng là chương trình lớn và toàn diện lần đầu tiên được thực hiện tại nước ta trên quy mô cả nước; thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Đảng, Nhà nước đối với vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Tháng 6-2010, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, theo đó, đến năm 2015 có 20% số xã đạt tiêu chuẩn nông thôn mới và đạt 50% vào năm 2020.

Những nội dung cơ bản của nông thôn mới đã được xác định. Đó là nông thôn có làng xã văn minh, sạch đẹp, hạ tầng hiện đại; sản xuất bền vững, theo hướng hàng hóa; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; xã hội nông thôn được quản lý tốt và dân chủ; bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn và phát triển.

Giữ gìn nét đẹp của văn hóa làng quê Việt Nam, xử lý hài hòa mối quan hệ giữa nông thôn truyền thống và nông thôn mới, để vừa giữ được bản sắc văn hóa dân tộc truyền thống, đồng thời tạo những yếu tố hiện đại, phù hợp với nhu cầu con người, với xu thế phát triển... là một nội dung quan trọng trong xây dựng nông thôn mới. Nhiều ý kiến cho rằng: Nếu chúng ta chỉ chú trọng phát triển kinh tế, lo "làm giàu" cho nông dân; tiến hành đô thị hóa nông thôn một cách thuần túy... mà xem nhẹ việc gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của làng quê, thì sẽ phải "trả giá" qua nhiều thế hệ và gánh chịu những hậu quả khó lường.

Làng quê Việt Nam đã hình thành và tồn tại hàng nghìn năm, với nhiều nét văn hóa, phong tục tập quán, truyền thống tốt đẹp, bền vững. Sau lũy tre làng là những tâm hồn yêu quê hương, đất nước; luôn nhớ về cội nguồn; người dân chung sống trong tình làng nghĩa xóm, tối lửa tắt đèn có nhau; tôn trọng nền nếp gia phong, tôn ty trật tự trong làng, dòng họ và gia đình. Nông thôn nước ta cũng lưu giữ một kho tàng văn hóa dân gian đồ sộ, đa dạng, phong phú. Những giá trị truyền thống đó là cội nguồn sức mạnh, là bản sắc riêng, vững bền của làng quê Việt Nam từ bao đời nay.

Xây dựng nông thôn mới không phải là công việc một sớm, một chiều, mà cần có những bước đi cụ thể, mang tính bền vững, trong đó việc giữ gìn những giá trị văn hóa truyền thống là hết sức quan trọng, nhằm tạo ra một mô hình nông thôn mới phát triển hài hòa, bền vững. Một nông thôn hiện đại phải có những giá trị mới về kinh tế, văn hóa; tổ chức cộng đồng khác với nông thôn của vài chục năm trước. Sau lũy tre làng chứa đựng những điều tốt đẹp và cả những bất cập. Trong quá trình xây dựng nông thôn mới, hiện đại, cần giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa, truyền thống tốt đẹp, đồng thời dần loại bỏ những thói quen, hủ tục lạc hậu, không còn phù hợp... Đô thị hóa nông thôn, nhưng phải làm sao giữ được dáng vẻ, nét đẹp vốn có của làng quê Việt Nam. Đó là những vấn đề không thể xem nhẹ khi xây dựng nông thôn mới ở một đất nước với hơn 70% dân số là nông dân đang trên đường đổi mới, phát triển, hội nhập...

Phạm Quân