Với 6 chương, 61 điều, Luật đã quy định khá rõ ràng nhiệm vụ, chức năng, quyền hạn... của các tổ chức, cá nhân về các lĩnh vực liên quan đến báo chí và hoạt động báo chí. Trong đó có Điều 9, với 13 khoản quy định rõ các hành vi nghiêm cấm báo chí vi phạm. Nội dung của Luật cho thấy, bản chất việc chấp hành và thực hiện triệt để Luật Báo chí của mỗi cơ quan báo chí và các nhà báo, người làm báo đã cơ bản thể hiện đạo đức của người làm báo. Tuy nhiên trong thực tế, hoạt động của báo chí và hoạt động của nhà báo có những điều mang tính “lằn ranh” mà đôi khi Luật không thể lượng hóa được, vì thế mới cần đến Quy định Đạo đức nghề nghiệp người làm báo.
Những người làm báo Việt Nam đang thực hiện quy định về đạo đức nghề nghiệp với 9 điều, được Ban chấp hành Hội Nhà báo Việt Nam ban hành năm 2005. Nội dung của 9 điều này về cơ bản đã thể hiện khá chi tiết những phẩm chất, yếu tố mà các nhà báo cần có, cần làm. Nếu đi ngược, làm ngược những điều đã quy định này thì hoặc là nhà báo sẽ vi phạm pháp luật, hoặc là tự hủy hoại lương tâm, trách nhiệm nghề nghiệp của mình trước công luận. Như vậy có thể thấy, trong hoạt động báo chí, các cơ quan báo chí, các nhà báo và những người làm báo cần phải tuân thủ và đi theo các “đường ray” đó là luật pháp và chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp.
Không phải ngẫu nhiên dư luận lại quan tâm nhiều đến đạo đức nghề nghiệp của nhà báo đến thế. Thực tế là những năm gần đây, đi cùng với sự phát triển của công nghệ truyền thông là sự phát triển mạnh mẽ về số lượng người làm báo. Đội ngũ này bao gồm những nhà báo chuyên nghiệp (có thẻ hành nghề (thẻ nhà báo); là hội viên của Hội Nhà báo Việt Nam) và cả những người làm báo không chuyên. Đại đa số những người làm báo luôn giữ vững phẩm chất, đạo đức nghề nghiệp, tuân thủ luật pháp... nên đã có đóng góp lớn vào việc cung cấp thông tin, định hướng dư luận xã hội trên các lĩnh vực về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh... Thế nhưng bên cạnh những nhà báo tốt, cũng còn một số nhà báo, người làm báo vi phạm pháp luật, vi phạm đạo đức nghề nghiệp, nên đã gây bức xúc trong dư luận, làm suy giảm niềm tin của bạn đọc, của quần chúng nhân dân đối với báo chí. Hiện tượng “con sâu làm rầu nồi canh” diễn ra ở các loại hình báo chí, nếu không có giải pháp ngăn chặn kịp thời thì việc lan rộng là khó tránh khỏi. Theo các cơ quan chức năng thì việc vi phạm pháp luật, hoặc vi phạm đạo đức nghề nghiệp của những người làm báo chủ yếu do mấy nguyên nhân như: Nghiệp vụ còn non yếu; lợi dụng kẽ hở của pháp luật; hoặc là có hiểu biết nhưng cố tình vi phạm. Các nguyên nhân trên đều đã được cơ quan quản lý báo chí đúc rút làm bài học cho các nhà báo và những người làm báo.
Tuy nhiên, để cho người làm báo ngày càng có ý thức, đạo đức về nghề nghiệp thì cách tốt nhất là mỗi người làm báo phải tự xây dựng những chuẩn mực đạo đức cho riêng mình. Những đạo đức ấy vừa phải phù hợp với quy định của pháp luật, vừa phải phù hợp với chuẩn mực đạo đức, phong tục, tập quán của người Việt Nam. Khi mà những người làm báo tự khép mình vào khuôn khổ, công tâm vì bạn đọc, vì lợi ích của đất nước, dân tộc thì tất yếu bạn đọc sẽ cổ vũ và vì thế họ sẽ có những tác phẩm báo chí tồn tại mãi với thời gian.
TRẦN VŨ