QĐND - Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM) đang diễn ra sôi động, rộng khắp trong cả nước. Hàng chục xã đã “cán đích” 19/19 tiêu chí NTM. Đặc biệt, tỉnh Đồng Nai có hai địa phương là huyện Xuân Lộc và thị xã Long Khánh đạt tiêu chí NTM cấp huyện. Huyện Củ Chi (TP Hồ Chí Minh) cũng vừa “cán đích” đạt huyện NTM. Các huyện như: Đơn Dương (Lâm Đồng), Đông Triều (Quảng Ninh) cũng phấn đấu hoàn thành mục tiêu huyện NTM trong năm nay.

Mặc dù vậy, rất nhiều xã trong cả nước vẫn đang trầy trật với tiêu chí môi trường. Thực tế, nhiều xã vốn “thiên thời, địa lợi, nhân hòa” chưa thể đạt chuẩn NTM vì “vướng” khi thực hiện tiêu chí này. Đó chủ yếu là các xã có quỹ đất eo hẹp hoặc có làng nghề truyền thống. Theo quy định, để đạt tiêu chí về môi trường, xã NTM phải hoàn thành 5 nội dung: Có tỷ lệ hộ được sử dụng nước sạch hợp vệ sinh theo quy chuẩn quốc gia đạt 75%; 100% các cơ sở sản xuất, kinh doanh đạt tiêu chuẩn về môi trường; không có các hoạt động gây suy giảm môi trường và phải có các hoạt động phát triển môi trường xanh, sạch, đẹp; nghĩa trang được xây dựng theo quy hoạch; chất thải, nước thải được thu gom và xử lý theo quy định. Những yêu cầu trên thực sự là bài toán khó đối với các làng nghề, khu vực chế biến nông sản. Việc quy hoạch nghĩa trang cũng làm "đau đầu" chính quyền các xã có quỹ đất hạn chế. Còn đối với tỷ lệ 75% số hộ được sử dụng nước sạch hợp vệ sinh thì chẳng biết đến bao giờ các xã thuộc vùng sâu, vùng xa, vùng núi, biên cương, hải đảo… mới có thể “cán đích” NTM!

Lễ công bố Quyết định và trao Bằng công nhận huyện Xuân Lộc và thị xã Long Khánh, tỉnh Đồng Nai đạt chuẩn nông thôn mới

Việc điều chỉnh các tiêu chí cho phù hợp với đặc điểm vùng miền, khu vực là hợp lý, khách quan và cần thiết. Trên thực tế, ngày 20-2-2013, tại Văn bản số 342/QĐ-TTg, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định sửa đổi 5 tiêu chí (chợ nông thôn, thu nhập, lao động, giáo dục và y tế). Xét từ thực tế thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM thời gian qua, các bộ, ngành chức năng, mà trực tiếp là Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cần tiến hành rà soát, đánh giá lại những khó khăn, trở ngại trong thực hiện các tiêu chí ở các địa phương, đặc biệt là tiêu chí về môi trường; từ đó có sự tham mưu, đề xuất, báo cáo Thủ tướng Chính phủ tiếp tục ban hành văn bản điều chỉnh tiêu chí này cho phù hợp. Theo số liệu của Ban chỉ đạo Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM, tiêu chí môi trường đang là tiêu chí khó thực hiện nhất, hiện cả nước mới chỉ có 26% các xã điểm NTM đạt tiêu chí này.

Cần phải nói rằng, điều chỉnh không có nghĩa là hạ thấp các tiêu chí để dễ dàng “cán đích”, mà điều chỉnh phải trên cơ sở của thực tiễn, phù hợp với đặc điểm địa phương, khu vực. Nếu cứ nhất nhất phải theo quy hoạch "chuẩn", xây dựng những nghĩa trang quy mô với các khu an táng, cát táng, rừng cây, khuôn viên rộng… thì sẽ gây khó cho các xã có diện tích đất eo hẹp. Cũng như vậy, quy hoạch, di dời cả một làng nghề tới địa điểm hợp môi trường có thể làm giảm đáng kể quỹ đất nông nghiệp, mất đi bản sắc, nét văn hóa lâu đời của những làng nghề truyền thống. Còn nếu phát triển làng nghề tại chỗ thì địa phương không thể tự lực cánh sinh trong việc đầu tư kinh phí để xây dựng hệ thống xử lý chất thải, nước thải, giảm tiếng ồn, khói, bụi... Do đó, Nhà nước có phương án ưu tiên đầu tư, hỗ trợ kinh phí giúp các làng nghề truyền thống, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, huyện biên giới, hải đảo... xây dựng hệ thống nước sạch, xử lý môi trường; các cơ quan chức năng tăng cường tư vấn, định hướng, giúp đỡ về kỹ thuật, góp phần tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện tiêu chí về môi trường. Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM vừa là thách thức, vừa là cơ hội để bộ mặt nông thôn khởi sắc, phát triển bền vững. Chính vì thế, từ việc đề ra chính sách đến nỗ lực thực thi chính sách là cả lộ trình đòi hỏi sự linh hoạt, sáng tạo, thống nhất, sát thực tế. Rất cần có những nghiên cứu, xem xét, điều chỉnh tiêu chí về môi trường cho phù hợp hơn, có như vậy chính sách chỉ đạo vĩ mô mới thực sự phát huy hiệu quả trong công cuộc xây dựng NTM ở cơ sở.

 

LÊ THIẾT HÙNG