QĐND - Năm 2013, Việt Nam lần đầu tiên vượt Thái Lan để chiếm giữ vị trí số 1 thế giới về xuất khẩu gạo. Sự kiện này khiến nhiều người Việt Nam, đặc biệt là những nông dân quanh năm "bán mặt cho đất bán lưng cho trời” tự hào. Từ một nước triền miên thiếu hụt lương thực, Việt Nam đã trở thành cường quốc xuất khẩu gạo. Niềm tự hào này còn lan tỏa đến các nhà quản lý, chính quyền địa phương, coi đó như một “dấu ấn” của nhiệm kỳ.

Thế nhưng, dường như hạt gạo Việt Nam sau khi lên ngôi đã quá say sưa với chiến thắng mà quên đi những thách thức, khó khăn của tương lai. Bởi người xưa vẫn nói: Phấn đấu đạt được danh hiệu đã khó nhưng giữ vững danh hiệu còn khó hơn. Ở thời điểm hiện nay, hạt gạo Việt lại đang loay hoay tìm lời giải cho bài toán xuất khẩu và đang lo bị thua thiệt trên chính "sân nhà". Vào các siêu thị, cửa hàng gạo ở các thành phố, thị xã, chúng ta dễ dàng bắt gặp những bao gạo của Thái Lan. Với đặc tính thơm, dẻo, gạo Thái Lan đã từng bước chinh phục các “thượng đế" Việt, đặc biệt là người tiêu dùng ở các đô thị.

Chế biến gạo xuất khẩu. (Ảnh: TTXVN)

Trở lại câu chuyện gạo Thái Lan âm thầm chiếm lĩnh thị trường Việt Nam. Từ năm 1959, Thái Lan đã tìm ra được giống lúa đặc sản, đặt tên là Thai Hom Mali. Từ đó, Thái Lan tiến hành tổ chức lại sản xuất dưới sự chỉ đạo của Đức vua và Chính phủ nhằm giữ vững thương hiệu gạo. Mùi thơm như mùi lá dứa và hoa nhài, lô-gô hình tròn màu xanh lá cây được cấp bởi Chính phủ-đây là những dấu hiệu nhận biết của thương hiệu gạo Thai Hom Mali, giúp người tiêu dùng toàn cầu nhận ra loại gạo này giữa nhiều loại gạo khác. Hiện một tấn gạo Thai Hom Mali có giá từ 800-1.000USD, bán lẻ có giá từ 1USD/kg trở lên. Nếu giá thấp hơn được cảnh báo là hàng giả. Việc giúp người tiêu dùng toàn cầu nhận diện gạo Thái là lý do mà gạo này được bán với giá cao như vậy. Trong khi đó, gạo Việt Nam chưa có thương hiệu nên hợp đồng mới đây nhất ký với Phi-líp-pin, chúng ta chỉ bán được hơn 400USD/tấn. Tình trạng giá gạo Việt Nam thường xuyên phải chịu cảnh “lép vế” trước gạo của Thái Lan đã diễn ra từ nhiều năm qua, chứ không phải đến bây giờ mới xảy ra. Và như vậy, đương nhiên lợi nhuận từ hạt gạo đem lại cho nông dân, cho doanh nghiệp Việt Nam thấp hơn nhiều so với Thái Lan.

Hiện nay, sản xuất lúa của Việt Nam chủ yếu là nông hộ, quy mô nhỏ, 85% số hộ gia đình có quy mô dưới 0,5ha/hộ, trong khi hoạt động của các tổ chức sản xuất tập thể còn yếu, thị trường xuất khẩu của gạo Việt Nam đang ở phân khúc trung bình và thấp, chất lượng gạo xuất khẩu chưa đồng đều, nhất là việc sử dụng thương hiệu trên thị trường, đặc biệt là thị trường xuất khẩu còn hạn chế. Do đó, áp lực cạnh tranh đối với gạo Việt Nam không chỉ về giá, chất lượng mà việc xây dựng thương hiệu, duy trì uy tín, lòng tin của thị trường thế giới là yêu cầu cấp bách và quan trọng, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu.

Như vậy, để tiếp tục gặt hái thành công trong tương lai, nhất là xu hướng cạnh tranh trên thị trường lúa gạo thế giới ngày càng gay gắt, hạt gạo Việt sẽ phải lựa chọn con đường đi cho riêng mình. Để xây dựng được thương hiệu gạo quốc gia thì chúng ta phải có sản phẩm khác biệt. Đây vừa là dấu hiệu nhận biết hữu hiệu, vừa là yêu cầu sống còn để cạnh tranh trên thị trường. Sự khác biệt chính là yếu tố tạo nên giá trị cao, tiếp đến là hoạt động tiếp thị sản phẩm gạo cũng cần phải được đẩy mạnh.

Theo Tập đoàn Lộc Trời (tiền thân là Công ty Cổ phần Bảo vệ thực vật An Giang), để có thương hiệu trên thị trường thế giới, trước tiên phải có thương hiệu trong nước. Chính phủ nên thực hiện bình đẳng chính sách thuế VAT trên mặt hàng gạo giữa doanh nghiệp với tư nhân bán lẻ. Có như vậy, doanh nghiệp mới mạnh dạn đầu tư để làm thương hiệu gạo Việt.

Và dĩ nhiên, để không bị thua trên “sân nhà”, hạt gạo Việt sẽ phải tìm lời giải để chinh phục các “thượng đế nội” trước khi muốn chinh phục các “thượng đế ngoại” khó tính. Cùng với nâng cao chất lượng, “tên tuổi” cho hạt gạo Việt, việc đa dạng hóa các sản phẩm từ lúa gạo như: Dầu cám gạo, sữa gạo, mỹ phẩm… cũng cần được chúng ta xem xét, quan tâm thỏa đáng. Như vậy không chỉ giúp hạt gạo Việt cạnh tranh trên thị trường mà còn giúp người nông dân có cơ hội tăng thu nhập.

NGUYỄN KIỂM