CHỦ ĐỘNG CHỐNG HẠN

QĐND - Nước có vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống và sản xuất, nhất là sản xuất nông nghiệp. Tục ngữ có câu “Nhất nước, nhì phân, tam cần, tứ giống”, nghĩa là nước giữ vị trí quan trọng bậc nhất bảo đảm cho mùa màng bội thu. Vậy mà những ngày này, các tỉnh Tây Nguyên và nhiều địa phương miền Trung đang khô khát. Hạn hán đã gây thiệt hại nghiêm trọng cho sản xuất nông nghiệp và đảo lộn cuộc sống của rất nhiều hộ dân. Chỉ tính riêng tỉnh Đắc Lắc, đến cuối tháng 3 vừa qua, có hơn 20.000ha cây trồng bị khô hạn, hơn 6 nghìn hộ dân thiếu nước, thiệt hại lên đến hơn 600 tỷ đồng.

Vẫn biết, hằng năm, hạn hán xảy ra ở Tây Nguyên vào điểm cuối mùa khô là khó tránh khỏi. Tuy nhiên, tình trạng hạn hán khốc liệt và gây hậu quả nghiêm trọng như mùa khô năm nay là một thực tế đáng để chúng ta suy ngẫm và hành động. Hạn năm nay do tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu, mùa mưa vừa qua kết thúc sớm, lượng mưa ít hơn trung bình nhiều năm. Đó là lý do khách quan, còn chủ quan lại là do cách hành xử của con người. Lâu nay, chúng ta đã không quan tâm đến việc giữ rừng, độ che phủ rừng ở Tây Nguyên giảm đã dẫn tới tình trạng đất bị rửa trôi, xói mòn, khả năng giữ nước kém. Hậu quả là mực nước mặt (sông, suối) cũng như mực nước ngầm ngày càng cạn kiệt.

Trạm bơm dã chiến Ấp Bắc (Đông Anh) vận hành tưới tiêu vụ Đông Xuân. Ảnh: baomoi.com.

Lâu nay, các tỉnh Tây Nguyên đã huy động nhiều nguồn lực đầu tư xây dựng hệ thống thủy lợi. Tuy nhiên, so với nhu cầu thực tiễn sản xuất, hiện tỷ lệ diện tích cây trồng được bảo đảm chủ động nguồn nước tưới từ hệ thống thủy lợi còn thấp, mới đạt khoảng 35% tổng diện tích cây trồng. Trong khi đó, nhiều công trình thủy lợi đã xuống cấp nghiêm trọng, không được sửa chữa, nâng cấp kịp thời, dẫn tới khả năng tích nước cũng như tưới tiêu kém. Khi cần nguồn nước chống hạn như thời điểm này, thì hầu hết công trình thủy lợi đã khô cạn, hoặc ở mực nước chết. Bên cạnh đó, cơ cấu cây trồng vùng Tây Nguyên đã không thực hiện đúng quy hoạch. Một số cây trồng có nhu cầu cao về nước tưới như lúa nước, cà phê hằng năm luôn mở rộng diện tích, phá vỡ quy hoạch. Chỉ riêng cây cà phê, toàn vùng Tây Nguyên đã vượt quy hoạch khoảng 100.000ha. Trong khi đó, các biện pháp tưới nước tiết kiệm chưa được áp dụng phổ biến, dẫn tới nguồn nước bị sử dụng lãng phí.

Chủ động chống hạn là trách nhiệm của các cấp, các ngành, các địa phương và cả cộng đồng. Bảo tàng Hồ Chí Minh hiện còn lưu giữ bức ảnh xúc động về Chủ tịch Hồ Chí Minh tát nước chống hạn với bà con nông dân ngày 12-1-1958 ở cánh đồng thuộc xã Đại Thanh, huyện Thường Tín, Hà Đông trước đây (nay là ngoại thành Hà Nội). Hiện, máy bơm đã thay thế gầu dây, nhưng tính cấp bách và sự quan tâm của lãnh tụ đến công tác chống hạn qua bức ảnh vẫn còn nóng hổi tính thời sự.

Để chủ động nguồn nước chống hạn và hướng đến sản xuất nông nghiệp bền vững, giải pháp cơ bản và lâu dài là quản lý chặt chẽ rừng tự nhiên, trồng lại rừng đầu nguồn, rừng phòng hộ, nhằm phục hồi khả năng giữ nước trong đất. Tăng cường đầu tư nâng cao khả năng tưới tiêu của hệ thống thủy lợi, chủ động được nguồn nước tưới cho cây trồng trong mùa khô. Quy hoạch lại cơ cấu cây trồng theo hướng giảm dần những cây trồng có nhu cầu cao về nguồn nước tưới, tăng diện tích cây trồng chịu hạn; không mở rộng diện tích cây trồng ở vùng đất không chủ động được nguồn nước tưới trong mùa khô hạn. Nhân rộng mô hình tưới nước tiết kiệm cho nông dân, vừa tiết kiệm nguồn nước, vừa giảm chi phí đầu tư sản xuất.

Trước mắt, nhằm ứng phó với khô hạn, các địa phương cần quản lý chặt nguồn nước hiện có, tránh sử dụng nguồn nước một cách lãng phí. Nên ưu tiên cung cấp nước cho sinh hoạt của nhân dân vùng đang thiếu nước sinh hoạt; tiếp đến, phân bổ nguồn nước tưới chống hạn cho cây trồng theo hướng chỉ nên cứu những diện tích cây trồng ở gần nguồn nước và cây trồng tiết kiệm nước. Ở những vùng không còn nguồn nước tưới, hoặc quá xa nguồn nước tưới, không thể cứu được thì nên tính toán chuyển đổi sang cây trồng chịu hạn. Cũng cần chấn chỉnh tình trạng một số đối tượng lợi dụng khô hạn để bán nước sinh hoạt cũng như nước tưới với giá quá cao.

BÌNH ĐỊNH - NÔNG TUYỀN