Xây dựng Bộ luật Dân sự thực sự trở thành luật chung của hệ thống pháp luật

QĐND Online - Chiều 5-1-2015, tại Hà Nội, dưới sự chủ trì của đồng chí Nguyễn Xuân Phúc, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Chính phủ, Văn phòng Chính phủ phối hợp với Bộ Tư pháp đã tổ chức Lễ công bố Kế hoạch của Chính phủ về việc tổ chức lấy ý kiến nhân dân đối với Dự thảo Bộ Luật dân sự (sửa đổi).

Tại Kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XIII, các đại biểu Quốc hội đã thảo luận, cho ý kiến lần đầu vào dự thảo Bộ luật Dân sự (sửa đổi). Đây là lần sửa đổi lớn với mục đích xây dựng Bộ luật Dân sự (BLDS) thực sự trở thành luật chung của hệ thống pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội được hình thành trên nguyên tắc tự do, tự nguyện, bình đẳng và tự chịu trách nhiệm giữa các bên tham gia. Qua đó ghi nhận và bảo vệ tốt hơn các quyền của cá nhân, pháp nhân trong giao lưu dân sự; góp phần hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, ổn định môi trường pháp lý cho sự phát triển kinh tế - xã hội sau khi Hiến pháp năm 2013 được ban hành.

Đồng chí Nguyễn Xuân Phúc, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Chính phủ (ngồi giữa) chủ trì Lễ công bố.

Giới thiệu những nội dung cơ bản của Dự thảo Bộ luật Dân sự (sửa đổi) và các vấn đề trọng tâm xin ý kiến nhân dân đối với Dự thảo Bộ luật Dân sự (sửa đổi), Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hà Hùng Cường cho biết: Dự án BLDS đã thể chế hóa đầy đủ các Nghị quyết của Đảng, cụ thể hóa Hiến pháp năm 2013, khắc phục các bất cập, hạn chế trong quy định của BLDS hiện hành để BLDS thực sự phát huy được ba vai trò cơ bản: Tạo cơ chế pháp lý hữu hiệu để công nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm quyền dân sự của các cá nhân, pháp nhân; hạn chế đến mức tối đa sự can thiệp của cơ quan công quyền vào việc xác lập, thay đổi, chấm dứt các quan hệ dân sự; Tạo điều kiện thuận lợi để thúc đẩy sản xuất kinh doanh, sử dụng có hiệu quả mọi nguồn lực xã hội, bảo đảm sự thông thoáng, ổn định trong giao lưu dân sự, góp phần phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Đây cũng là công cụ pháp lý hữu hiệu để thúc đẩy sự hình thành và phát triển các thiết chế dân chủ trong xã hội, góp phần xây dựng nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa...

Dự thảo Bộ luật có tổng số 712 điều, được bố cục thành 6 phần, 26 chương. So với BLDS năm 2005, Dự thảo Bộ luật giữ nguyên 265 điều, sửa đổi 298 điều, bổ sung 176 điều, bãi bỏ 147 điều.

Ngày 25-12-2014, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 857 về việc tổ chức lấy ý kiến nhân dân đối với dự thảo Bộ luật Dân sự (sửa đổi). Ngày 2-1-2015, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 01/QĐ-TTg ban hành Kế hoạch của Chính phủ tổ chức lấy ý kiến nhân dân đối với dự thảo Bộ luật Dân sự (sửa đổi).

Kế hoạch của Chính phủ nêu rõ, việc tổ chức lấy ý kiến nhân dân đối với dự thảo Bộ luật dân sự (sửa đổi) phải bám sát nội dung Nghị quyết số 857/NQ-UBTVQH13 và đây cũng phải được coi là một nhiệm vụ trọng tâm cần được ưu tiên tập trung chỉ đạo thực hiện trong Quý I năm 2015.

Sẽ có 10 vấn đề trọng tâm xin ý kiến nhân dân về Dự thảo Bộ Luật Dân sự (sửa đổi) lần này.

Dự thảo Bộ luật Dân sự (sửa đổi) gồm 6 phần: Quy định chung; Quyền sở hữu và các vật quyền khác; Nghĩa vụ và hợp đồng; Thừa kế; Pháp luật áp dụng đối với quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài; Điều khoản thi hành; Kỹ thuật trình bày các quy định của Bộ luật Dân sự.

Theo đó, có 10 vấn đề trọng tâm xin ý kiến nhân dân về Dự thảo Bộ Luật Dân sự (sửa đổi). Thứ nhất, về trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền trong việc bảo vệ quyền dân sự. Vấn đề này có hai loại ý kiến: Nhất trí với quy định của Dự thảo bộ Luật là Tòa án không được từ chối yêu cầu giải quyết vụ, việc dân sự vì lý do chưa có điều luật để áp dụng và ý kiến thứ hai là đề nghị không quy định trong BLDS trách nhiệm của Tòa án không được từ chối yêu cầu giải quyết vụ, việc dân sự vì lý do chưa có điều luật để áp dụng.

Về quyền nhân thân, có ý kiến đề nghị BLDS cần cụ thể hóa các quyền nhân thân được quy định trong Hiến pháp và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, ý kiến khác đề nghị chỉ nên quy định một số quyền nhân thân nhằm xác định tư cách chủ thể của cá nhân trong quan hệ dân sự.

Về chủ thể của các quan hệ pháp luật dân sự, nhân dân cần cho ý kiến về việc BLDS có một số quy định riêng về việc tham gia quan hệ pháp luật dân sự của các thành viên hộ gia đình, tổ hợp tác, các tổ chức khác không có tư cách pháp nhân hay tiếp tục ghi nhận hộ gia đình và tổ hợp tác là các chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự như hiện hành.

Về hậu quả pháp lý của giao dịch dân sự không tuân thủ quy định về hình thức cũng có hai loại ý kiến: Giao dịch dân sự không vô hiệu khi việc không tuân thủ quy định về hình thức không nhằm trốn tránh nghĩa vụ với người khác và giao dịch dân sự đã chuyển giao tài sản hoặc đã thực hiện công việc; và đề nghị trong trường hợp quy định hình thức bắt buộc của giao dịch mà các bên không tuân thủ thì giao dịch bị vô hiệu.

Về bảo vệ người thứ ba ngay tình trong trường hợp giao dịch dân sự bị vô hiệu cũng có hai ý kiến, một là đồng tình với Dự thảo bộ Luật, loại ý kiến thứ hai đề nghị người thứ ba ngay tình được bảo vệ quyền lợi khi nhận được bất động sản, động sản phải đăng ký quyền sở hữu thông qua bán đấu giá hoặc giao dịch với người mà theo bản án, quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền là chủ tài sản nhưng sau đó người này không phải là chủ sở hữu tài sản do bản án, quyết định bị hủy, sửa.

Về hình thức sở hữu thì có nhiều ý kiến khác nhau. Ngoài ra, còn lấy ý kiến nhân dân về nhiều vấn đề khác như: Thời điểm xác lập quyền sở hữu và các vật quyền khác; Về thời hiệu yêu cầu Tòa án giải quyết vụ việc dân sự. Về lãi suất trong hợp đồng vay tài sản, có ý kiến nhất trí với quy định của Dự thảo Bộ luật là các bên có thỏa thuận thì lãi suất theo thỏa thuận không được vượt quá 200% lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố đối với loại vay tương ứng; có ý kiến đề nghị quy định mức trần cụ thể ngay trong BLDS, không sử dụng lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố làm lãi suất tham chiếu, đồng thời quy định nguyên tắc, thẩm quyền thay đổi mức lãi suất cụ thể này khi cần thiết.

Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hà Hùng Cường, Kế hoạch của Chính phủ cũng nêu rõ, việc lấy ý kiến được thông qua nhiều hình thức như góp ý trực tiếp hoặc bằng văn bản, tổ chức hội nghị, hội thảo, tọa đàm; thông qua Trang thông tin điện tử của Bộ Tư pháp và các hình thức phù hợp khác.

Thời gian lấy ý kiến nhân dân về dự thảo Bộ luật Dân sự (sửa đổi) bắt đầu từ ngày 5-1-2015 và kết thúc vào ngày 5-4-2015.

Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc phát biểu chỉ đạo tại Lễ công bố.

Bộ Tư pháp chủ trì, phối hợp với các Bộ, ngành có liên quan triển khai Kế hoạch này và hướng dẫn, kiểm tra, đôn đốc các Bộ, ngành, địa phương về việc tổ chức lấy ý kiến về dự thảo Bộ luật Dân sự (sửa đổi).

Bên cạnh đó, tổ chức hội nghị phổ biến, hướng dẫn các nội dung liên quan đến việc tổ chức lấy ý kiến nhân dân về dự thảo Bộ luật Dân sự (sửa đổi) cho báo cáo viên pháp luật Trung ương và cấp tỉnh.

Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan thuộc Chính phủ, Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có trách nhiệm triển khai nội dung lấy ý kiến về dự thảo Bộ luật Dân sự (sửa đổi) tại Kế hoạch này.

Báo cáo kết quả lấy ý kiến đối với dự thảo Bộ luật Dân sự (sửa đổi) của Bộ, ngành, địa phương, các cơ quan, tổ chức phải dựa trên Đề cương báo cáo theo Phụ lục II của Kế hoạch này và gửi về Bộ Tư pháp trước ngày 15-4-2015.

Bộ Tư pháp trình Chính phủ báo cáo tổng hợp kết quả lấy ý kiến nhân dân đối với dự thảo Bộ luật Dân sự (sửa đổi) trước ngày 25-4-2015.

Phát biểu chỉ đạo tại buổi lễ, Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nhấn mạnh đây là lần sửa đổi lớn với mục đích xây dựng Bộ luật Dân sự thực sự trở thành luật chung của hệ thống pháp luật điều chỉnh các quan hệ xã hội được hình thành trên nguyên tắc tự do, tự nguyện, bình đẳng và tự chịu trách nhiệm giữa các bên tham gia... Xuất phát từ vai trò, tầm quan trọng và ảnh hưởng của Bộ luật tới đời sống xã hội, Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đề nghị việc triển khai Quyết định 01 của Thủ tướng cần đảm bảo chất lượng, tiến độ, tiết kiệm để đảm bảo trong việc huy động được trí tuệ của các tầng lớp nhân dân đóng góp ý kiến vào Dự thảo Bộ luật, thể hiện rõ quyền làm chủ của nhân dân. Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cũng yêu cầu các Bộ, cơ quan ngang bộ cần phối hợp, nghiên cứu tiếp thu, giải trình nghiêm túc, công bố công khai, minh bạch và triển khai thực hiện tốt trong đợt tổ chức lấy ý kiến nhân dân lần này.

Tin, ảnh: PHÚC THẮNG