Tăng trưởng bền vững, đạt được bằng cách nào?

QĐND Online - Sáng 23-11, Bộ trưởng Bộ Tài chính Vũ Văn Ninh đã đăng đàn trả lời chất vấn. Những khó khăn, phức tạp cũng như những bức xúc về lĩnh vực tài chính ngân hàng đã được các đại biểu thẳng thắn “mổ xẻ”. Tất cả đều nhằm mục đích chung tìm ra lời giải cho sự tăng trưởng bền vững của xã hội, giúp cho đầu tư luôn đạt kết quả cao, tránh thất thoát, lãng phí…

“Tăng trưởng không bền vững” thường trực trong báo cáo hàng năm

Tốc độ tăng trưởng của đất nước ta ngày một cải thiện, tuy nhiên, theo đánh giá, sự tăng trưởng đó chưa thực sư bền vững. Đại biểu Đỗ Mạnh Hùng (Đoàn Thái Nguyên)  nhấn mạnh đến việc tăng giá đang làm giảm ý nghĩa của sự tăng trưởng, làm cho đời sống của một bộ phận không nhỏ người dân thêm khó khăn. Bộ trưởng có nói là do giá cả thị trường thế giới tăng, nhưng trên thực tế, nhiều nước cũng hội nhập như nước ta vẫn giứ được chỉ số giá ở mức thấp?

Bộ trưởng Vũ Văn Ninh giải thích: có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến tăng giá. Trong đó có việc do chúng ta vẫn còn nhập siêu nhiều do vậy chịu ảnh hưởng lớn khi giá cả của thế giới tăng. Thứ hai là bản thân trong nước cũng do rất nhiều những nhân tố, như: tác động của thiên tai, dịch bệnh, nhu cầu sức mua cũng tăng, thị trường tiền tệ, lãi suất, tỷ giá, giá vàng, giá đôla. Tất cả những cái đó có tác động một cách tổng hợp.

Nói đến việc so sánh với các nước, Bộ trưởng chỉ ra: ví dụ như so với Trung Quốc thì đây là nước xuất siêu chứ không phải nhập siêu. Bối cảnh của mỗi nước cũng có yếu tố khác nhau, đặc biệt những nước phát triển tương tự như chúng ta mà có yếu tố về kinh tế vĩ mô như nhập siêu lớn thì thường chịu tác động của tăng giá là cả chi phí đẩy và chi phí kéo. Trong khi đó, bản thân chúng ta hiện nay còn một số mặt hàng chưa đi theo giá thị trường cho nên chúng ta vẫn phải có lộ trình để điều chỉnh giá theo thị trường. Thời gian gần đây, Chính phủ cũng như các bộ, ban ngành đã có nhièu giải pháp, hành động để tăng cường thanh tra, kiểm tra, kiểm soát giá.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Vũ Văn Ninh trả lời chất vấn. Ảnh: VPQH

Tiếp tục chất vấn về vấn đề này, đại biểu Trần Hữu Thế (Đoàn Phú Yên) tỏ ra lo lắng: Vấn đề thường trực trong báo cáo hàng năm của Chính phủ là sự tăng trưởng của chúng ta thiếu bền vững. Vấn đề này tuy có nhiều nguyên nhân nhưng có một nguyên nhân cơ bản là chúng ta đã để dòng tiền đầu tư vào các ngành, các lĩnh vực ít tạo ra được giá trị gia tăng, ít có tính đột phá mang lại lợi ích lâu dài cho đất nước. Vậy với trách nhiệm là tư lệnh trên lĩnh vực tài chính, Bộ trưởng thấy trách nhiệm cá nhân của mình trong việc này như thế nào?

Khẳng định đây là vấn đề lớn, và rất dàn trải, Bộ trường Vũ Văn Ninh xin phép tóm tắt: Trước hết để đảm bảo cho nền kinh tế phát triển một cách bền vững và có hiệu quả thì trước hết phải tái cấu trúc lại nền kinh tế, trong đó có tái cấu trúc lại các doanh nghiệp. Hiện nay, đề án này Thủ tướng Chính phủ, Chính phủ đang giao cho Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì để xây dựng một cách tổng thể.

Về phân bổ nguồn lực về vốn thì có rất nhiều nguồn lực. Trước hết là nguồn lực từ ngân sách và nguồn lực vốn tài chính của Nhà nước và tài chính của các doanh nghiệp và dân cư thì phải được xác định từ chủ trương, đường lối để hướng vào những nội dung và lĩnh vực mà nền kinh tế của chúng ta có lợi thế trong bối cảnh hội nhập. Đặc biệt, trong đó có vốn đầu tư của Nhà nước là hết sức quan trọng. Tuy nhiên, hiện chúng ta vẫn phải chi nhiều cho xây dựng cơ sở hạ tằng và an sinh xã hội.

Thiếu vốn, doanh nghiệp FDI kinh doanh không hiệu quả

Một vấn đề mà xã hội đặc biệt qua tâm và đau đầu đó là vốn. Nhiều dự án cần vốn để hoàn thành thì được cấp nhỏ giọt, có dự án chưa cấp thiết lại được cấp vốn nhiều khiến việc phân bổ vốn chưa hiệu quả. Đại biểu Nguyễn Văn Ba (Đoàn Khánh Hoà)  thẳng thắn: “một trong những cái yếu của nền kinh tế nước ta triền miên và kỳ nào chúng ta cũng nói đến, đặc biệt trong nhiệm kỳ này nói đến rất nhiều đó là vấn đề hầu hết những công trình chúng ta đều chậm tiến độ và có những công trình chậm tiến độ rất nhiều mà nguyên nhân đầu tiên là do thiếu vốn. Tôi đã phát biểu một lần trong khi phân bố ngân sách, nhưng tôi muốn nói lại đây có lẽ là trách nhiệm chủ yếu thuộc về sự phân phối vốn như thế nào của Bộ Tài chính”.

Khẳng định việc phân phối vốn không phải là chức năng Bộ tài chính, nhưng nhận thấy đây là một vấn đề quan trọng, cần có cái nhìn đúng khách quan để cùng chía sẻ và cố gắng, Bộ trưởng Vũ Văn Ninh phân tích: việc phân bổ vốn hiện nay là Chính phủ đối với Trung ương và các bộ, ngành chỉ giao tổng mức vốn trong năm, còn phân bổ vốn là nhiệm vụ của các bộ và của các chủ đầu tư. Thứ hai, đối với các địa phương là do Hội đồng nhân dân quyết định trên phương án báo cáo và đề xuất của Ủy ban nhân dân địa phương phân bổ vào vốn cho các dự án, công trình cụ thể và chủ quản đầu tư là người phân phối cụ thể và bố trí vốn cụ thể, đó là ý thứ nhất.  Bộ trưởng giải thích “Chúng tôi được biết trước đây có tình trạng công trình chờ vốn, tức là thiếu vốn. Nhưng mấy năm trở lại đây thì chúng tôi có phối hợp với các bộ, ngành để kiểm tra thì đa phần là vốn tương đối sẵn sàng nhưng do các quy trình thủ tục về giải phóng mặt bằng, về đấu thấu, về giải ngân cho nên thực hiện chậm tiến độ chứ không phải nguyên nhân chính là nguyên nhân thiếu vốn”.

Đại biểu Phạm Xuân Thường (Đoàn Thái Bình)  lại đề cập đến vấn đề bức xúc về các doanh nghiệp FDI. Năm 2009, toàn quốc có 1.358 doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài FDI đang hoạt động thì có tới 56% số doanh nghiệp báo cáo làm ăn thua lỗ, các doanh nghiệp này đều có công ty mẹ tại nước ngoài, hàng sản xuất ra 99% là xuất khẩu sang nước thứ ba. Do lỗ nên các doanh nghiệp này không nộp thuế. Có điều lạ là lỗ như vậy nhưng doanh nghiệp này vẫn mở rộng sản xuất năm sau cao hơn năm trước. Đây thực chất là hình thức chuyển giá để trốn thuế.

Bộ trưởng Vũ Văn Ninh thừa nhận có tình trạng này và cho biết: Năm 2005, chúng tôi đã ban hành một thông tư hướng dẫn để cho các cơ quan thuế triển khai thực hiện biện pháp chống trượt giá như đại biểu vừa nói là trượt giá từ công ty mẹ sang công ty con. Quá trình triển khai thực hiện đã tích cực trong việc triển khai thực hiện thanh tra, kiểm tra để hạn chế việc chống trượt giá, tuy nhiên việc chống trượt giá là vô cùng khó khăn bởi vì chuyển từ nước ngoài, xác định giá trị thiết bị, nhiên nguyên vật liệu từ công ty mẹ ở nước ngoài vào công ty trên cơ sở giấy tờ nhìn về hình thức là rất hợp pháp, đây là vấn đề rất khó. Hai là khi chúng ta gia nhập WTO, việc áp định bảng giá tối thiểu, căn cứ vào đó xác định thuế đã phải hủy bỏ, không được thực hiện bảng giá tối thiểu, xác định trên cơ sở giá trị theo chứng từ hóa đơn. Chính vì thế, quá trình triển khai về thanh tra, kiểm tra rất khó khăn. Với tình hình như vậy, năm 2010 chúng tôi đã ban hành Thông tư thay thế Thông tư này để kiểm soát việc chống chuyển giá, trong đó chuyển giá đầu vào vô cùng quan trọng. Trong quá trình triển khai, chúng tôi đã thanh tra 127 doanh nghiệp FDI lỗ nhiều liên tục trong 3 năm, đã phát hiện khai lỗ không đúng là 1.450 tỷ đồng, truy thu vào ngân sách.

Xuân Dũng