QĐND - Một trong những mục tiêu chung quan trọng luôn được 21 nền kinh tế thành viên APEC quan tâm là vấn đề an ninh con người, trong đó gần đây nổi lên lo ngại về an ninh lương thực. Vì vậy, chuyện “an ninh cây lúa” rất được chú ý trong Hội nghị các nhà lãnh đạo Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) lần thứ 18 (Hội nghị cấp cao APEC 18) đang được tổ chức tại thành phố Yokohama, Nhật Bản.
Nỗi lo thiếu gạo
Trước đó, tại Hội nghị cấp Bộ trưởng Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) đầu tiên về an ninh lương thực tổ chức tại thành phố Niigata (nơi có giống lúa ngon nhất của Nhật Bản) theo sáng kiến của nước chủ nhà, chuyện về cây lúa đã thành vấn đề nóng. Sau lời khai mạc của Bộ trưởng Bộ Nông-Lâm-Ngư nghiệp Nhật Bản Michihiko Kano, các Bộ trưởng đã dành nhiều thời gian thảo luận và đi đến thống nhất thông qua “Tuyên bố Niigata về đảm bảo lương thực của APEC” và “Kế hoạch hành động đảm bảo an ninh lương thực của APEC”. Tuyên bố Niigata nêu rõ: “Cuộc khủng hoảng giá lương thực thế giới năm 2007 và 2008 là lời cảnh báo về một nền an ninh lương thực rất dễ bị tổn thương. Giờ đây cần những hành động cụ thể để đảm bảo nuôi sống dân số thế giới trong tương lai”. Sẽ dễ hiểu khi chúng ta biết rằng dù đã rất nỗ lực nhưng hiện nay tình hình sản xuất lúa gạo trên thế giới vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu về lương thực.
Tổ chức Nông-Lương LHQ (FAO) mới đây cho biết trên thế giới hiện vẫn còn gần 1 tỷ người thiếu đói và hơn 30 quốc gia đang lâm vào tình trạng khủng hoảng lương thực trầm trọng. Ngay tại 21 nền kinh tế thành viên APEC, nơi sản xuất nhiều lúa gạo thì việc bảo đảm lương thực vẫn không dễ dàng, nhất là trong tình trạng nơi đây luôn đối mặt với lũ lụt và động đất. An ninh lương thực trở thành nỗi lo chung của thế giới và ngay chính của APEC cũng như từng quốc gia. Đây không còn là vấn đề kinh tế hay nhân đạo thuần túy, mà sâu xa và trực tiếp còn góp phần tích cực vào việc ổn định chính trị xã hội của từng quốc gia và cả thế giới. Điều đáng ghi nhận là APEC không những chỉ ra được nguy cơ, mà còn bàn bạc, thống nhất, đề xuất nhiều biện pháp khả thi để giải quyết vấn đề an ninh lương thực. Như vấn đề giống và năng suất lao động, đối phó với thiên nhiên khắc nghiệt, phân phối lương thực, đầu tư cho nông nghiệp và nông thôn…
Tôi yêu cây lúa Việt Nam
Trong buổi làm việc với chúng tôi tối ngày 12-11 tại khách sạn Royal Park ở thành phố Yokohama, một chuyên gia nông nghiệp của Nhật Bản từ Tokyo đến tâm sự: Ông vừa trở về từ Hà Nội và ấn tượng về Hội nghị Quốc tế Lúa gạo lần thứ 3 với chủ đề “Lúa cho thế hệ tương lai”, tổ chức rất thành công tại thủ đô của Việt Nam, vẫn còn đọng lại mãi trong ông. Ông cũng rất tán đồng với bài phát biểu của Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết tại Hội nghị thượng đỉnh Doanh nghiệp APEC chiều 12-11, nhất là quan điểm của Chủ tịch về phát triển bền vững, coi con người là chủ thể và trọng tâm. Chuyên gia người Nhật chỉ tay vào bụng mình và nói rằng, con người nếu không đủ gạo ăn, nếu còn đói bụng thì thật khó làm việc. Ông cho biết, bản thân đã có nhiều năm gắn bó với đồng ruộng Việt Nam và vì vậy ông rất yêu cây lúa Việt Nam, con người Việt Nam. Đó cũng là tình cảm chung mà rất nhiều bạn bè quốc tế đã dành cho Việt Nam xuất phát từ câu chuyện về cây lúa. Bởi họ hiểu, ghi nhận vị trí và tầm quan trọng của nền nông nghiệp Việt Nam trong việc góp phần bảo đảm an ninh lương thực cho chính đất nước, khu vực và thế giới.
Ông Kanayo F.Nwanze, Chủ tịch Quỹ Phát triển Nông nghiệp Quốc tế (IFAD) đã từng có đánh giá khái quát: “Việt Nam là hình mẫu cho các nước về sản xuất lúa gạo”. Bởi theo ông, từ một nước thiếu lương thực, Việt Nam đã vươn lên trở thành nước xuất khẩu gạo lớn thứ hai trên thế giới. 22 năm qua, Việt Nam xuất khẩu 75 triệu tấn gạo, thu về 23 tỷ USD và hằng năm chiếm 1/5 tổng lượng gạo xuất khẩu trên thế giới. Không chỉ thể hiện ở những lời khen ngợi, các thành viên APEC và nhiều nước trên thế giới đã và đang có những hành động thực tế để cùng Việt Nam lo nỗi lo lúa gạo.
Thay mặt Chính phủ Việt Nam dự Hội nghị về an ninh lương thực nêu trên, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Bùi Bá Bổng đã có các buổi làm việc với một số đối tác thành viên của APEC về nội dung này. Rất nhiều đại biểu quốc tế hoan nghênh kết quả đạt được của Việt Nam, mong muốn chúng ta tiếp tục thể hiện vai trò quan trọng của mình, tăng cường hợp tác với các nước và các nước cũng sẽ tích cực đầu tư, hỗ trợ cho phát triển sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam.
Cùng đồng thuận và chia sẻ
Các nền kinh tế thành viên APEC có rất nhiều tiềm năng và kinh nghiệm trong sản xuất lương thực mà chúng ta có thể nghiên cứu, hợp tác, học tập. Chẳng hạn, cách làm của Thái Lan để có thể xuất khẩu được trung bình mỗi năm từ 8,5 đến 9,5 triệu tấn gạo; hay kinh nghiệm buồn của In-đô-nê-xi-a vì không giữ được diện tích đất trồng lúa mà từ một nước xuất khẩu gạo lại phải thường xuyên nhập khẩu gạo…
Trong bài viết này, chúng tôi chỉ xin đề cập đến một số thông tin liên quan đến mối quan hệ của cây lúa Việt Nam và cây lúa của nước chủ nhà APEC 18. Trao đổi với chúng tôi về vấn đề hợp tác trong lĩnh vực lương thực giữa Việt Nam và Nhật Bản, Đại sứ Việt Nam tại Nhật Bản Nguyễn Phú Bình cho biết, gạo là lương thực chính của người Nhật Bản, hiện Nhật Bản mới chỉ tự sản xuất được khoảng 40% lương thực, khả năng hợp tác của ta với bạn là rất tiềm năng và khả thi. Tuy nhiên, thị trường của bạn rất “khó tính”, đòi hỏi chúng ta phải có những nỗ lực rất cao mới có thể vào được nhiều, được sâu. Đặc biệt cần chú ý đến khâu kiểm dịch, bảo đảm an toàn thực phẩm khi đưa lương thực vào thị trường Nhật Bản…
Qua tìm hiểu chúng tôi được biết, nền nông nghiệp của Nhật Bản có hai ưu điểm nổi bật là tỷ lệ cơ giới hóa rất cao và đặc biệt là giống lúa rất tốt. Trong khi đó, đây lại chính là hạn chế của Việt Nam. Các cơ quan, đơn vị sản xuất giống lúa của ta hiện mới chỉ lo được 30% lúa giống cho bà con nông dân gieo cấy trên ruộng đồng và do vậy, việc hợp tác, tranh thủ sự trợ giúp của bạn về giống lúa là hết sức cần thiết. Gần đây, nước chủ nhà Nhật Bản cũng luôn dành cho việc sản xuất lúa gạo ở Việt Nam những hỗ trợ tích cực. Nói như các giáo sư ở Trường Đại học Nông nghiệp Tokyo thì giúp các bạn Việt Nam là chúng tôi tự giúp mình, bởi chúng ta cùng lo chung nỗi lo về lương thực, vì thế, sự hỗ trợ lẫn nhau giữa hai nước luôn phải thành tâm và hiệu quả.
Cuối tháng 10-2010 vừa qua, Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) tại Việt Nam đã cùng Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội ký dự án hợp tác kỹ thuật trong 5 năm từ 2010 đến 2015 với trị giá 4,6 triệu USD nhằm tạo ra các giống lúa mới có nhiều ưu điểm và phù hợp với khí hậu nhiều vùng ở Việt Nam. Một số chuyên gia của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Công Thương kể lại với chúng tôi việc họ đã tìm hiểu, tiếp xúc với các đối tác của các doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực này, trong đó có những công ty của Nhật Bản đang trực tiếp làm ăn với doanh nghiệp của Việt Nam; cảm nhận ban đầu là một số doanh nghiệp của hai nền nông nghiệp trồng lúa nước này hiểu nhau và do vậy hứa hẹn sự hợp tác có chiều sâu, thiết thực.
Anh Lê Thắng, Chủ tịch HĐQT kiêm giám đốc một công ty đầu tư thương mại và phát triển của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cho biết, anh đã nhiều lần đi hỗ trợ đồng bào các khu vực lũ lụt và rất bức xúc khi thấy bà con gặp nhiều khó khăn, thiếu thốn, trong đó phải kể đến việc khan hiếm nước sạch để ăn uống, sinh hoạt. Anh đã tích cực trao đổi với doanh nghiệp Nhật Bản và rất hay là đối tác cũng có chung một suy nghĩ phải quan tâm đặc biệt tới người trồng lúa, nhất là người trồng lúa ở khu vực chịu nhiều hậu quả từ thiên tai, bão lũ. Và trong chuyến đi cùng đoàn doanh nghiệp Việt Nam đến Nhật Bản lần này, theo kế hoạch, hai doanh nghiệp sẽ chính thức ký hợp đồng về lọc nước…
Tất nhiên, câu chuyện liên quan đến an ninh lương thực, đến cây lúa còn rất phức tạp và cam go, tiềm ẩn nhiều bất ngờ, trắc trở. Tuy nhiên, với những đồng thuận, những cam kết theo tinh thần chủ đề “Đổi mới và hành động” của Hội nghị cấp cao APEC 18, chúng ta tin rằng cộng đồng APEC, trong đó có vai trò tích cực của Việt Nam, sẽ thực hiện thành công mục tiêu phát triển bền vững, bảo đảm an ninh lương thực - yếu tố quan trọng của an ninh con người.
Phạm Văn Huấn