Rà soát lại hệ thống hồ chứa

Đại Lộc (Quảng Nam) ngập nặng sau khi hồ chứa thủy điện A Vương xả nước.

Sau "sự cố" xả lũ hồ chứa thuỷ điện A Vương, Lao Động tiếp tục nhận được nhiều luồng ý kiến khác nhau, thậm chí trái chiều của các nhà quản lý, khoa học, giới chuyên môn. Tuy nhiên, có một điểm chung là các ý kiến đều đề cập đến một giải pháp căn cơ: Phải rà soát lại toàn bộ hệ thống các hồ chứa nước.

Hệ thống các hồ này nằm ở khu vực miền Trung-Tây Nguyên và cả các khu vực miền núi khác nhằm tìm ra những bất hợp lý đang tồn tại, để chủ động đối phó khi có những cơn lũ bất thường.

Ngày 13-10, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam - ông Lê Minh Ánh - trả lời phỏng vấn Báo Lao Động.

Thưa ông, "sự cố" Nhà máy (NM) thuỷ điện A Vương xả lũ hồ chứa đến nay được tỉnh nhìn nhận như thế nào?

- Phải khẳng định rằng, trận lũ sau bão số 9 ở địa bàn phía bắc tỉnh thuộc vùng hạ lưu hệ sông Vu Gia -Thu Bồn đã vượt đỉnh lũ lịch sử các năm hàng mét nước một cách bất thường là có nguyên nhân từ việc điều tiết xả lũ của hồ chứa A Vương, ngoài lý do mưa lớn ở thượng nguồn.

Bằng chứng, là lúc hạ lưu đang ngập lụt từ từ, bỗng nước dâng lên lớn đột ngột khi hồ chứa A Vương xả lũ, sau khi có sự điều chỉnh lưu lượng nước xả rồi chấm dứt xả hồ, thì nước lũ cũng hạ xuống đột ngột do "mất nguồn". Có thể nói, kiểu xả hồ vừa rồi của thuỷ điện A Vương là cách làm chỉ biết mình mà không quan tâm đến vùng hạ lưu hứng nước. Đây là bài học kinh nghiệm cần phải được xem xét, điều chỉnh một cách nghiêm túc.

Vùng thượng nguồn Vu Gia-Thu Bồn có đến 8 NM thuỷ điện bậc thang loại rất lớn đã và đang xây dựng, đi vào hoạt động, chưa kể mấy chục dự án thuỷ điện loại vừa và hàng chục dự án thuỷ điện loại nhỏ nữa. Nếu "sự cố A Vương" tái diễn với chừng ấy nhà máy thuỷ điện thì sẽ ra sao?

- Đó quả là một dự báo đáng lo ngại. Khi quy hoạch và phê duyệt hệ thống thuỷ điện, cả tỉnh và Bộ Công Thương đều chú ý đến nhiệm vụ điều tiết nước cùng cắt lũ, cũng như đánh giá tác động môi trường của hệ thống thuỷ điện, nhưng chưa lường hết. Mối nguy cơ này không chỉ đến trong mùa lũ mà cả mùa hạn, và đều đã xảy ra với các thuỷ điện A Vương và Đắc Mi 4: Lũ thì xả nước gây lũ to, hạn thì tích nước gây hạn nặng, còn về lo ngại ảnh hưởng môi trường, cũng đã có vài dự án thuỷ điện được điều chỉnh, thậm chí phải loại bỏ.

Riêng về nguy cơ xả lũ, thì cần phải xác định rõ: Ai điều hành việc xả, trước lũ, trong lũ, hay sau lũ, hồ nào xả trước, hồ nào xả sau, lưu lượng bao nhiêu, để vừa đảm bảo an toàn cho hồ chứa, vừa mang lại lợi ích chung, không gây ra thảm hoạ. 

Nhưng việc phê duyệt quy trình cũng như quản lý sự vận hành bao gồm cả việc điều tiết xả lũ của các hồ chứa NM thuỷ điện vốn thuộc thẩm quyền của các bộ như Công Thương, NNPTNT... Hiện tại, các quy trình này chỉ mới tính đến hoạt động riêng lẻ của từng nhà máy thuỷ điện. Liệu điều đó có khiến tỉnh khó xử lý trong tình trạng khẩn cấp, như sự cố A Vương vừa qua?

- Điều đó phải được điều chỉnh sớm. Ngay sau bão lũ, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng thị sát Quảng Nam - nghe tỉnh báo cáo, đã rất chia sẻ mối lo này. Thủ tướng cũng đã chỉ đạo các bộ, trong quá trình xem xét việc đầu tư các dự án thuỷ điện vùng tây Quảng Nam, cần phải xây dựng quy trình vận hành, bao gồm cả điều tiết nước, cắt lũ, xả lũ cho riêng từng hồ và liên hồ chứa; đồng thời, đối với việc xả lũ các hồ chứa thuỷ điện nói chung ở các địa bàn các tỉnh thì nên giao cho chủ tịch UBND tỉnh điều hành.

Tỉnh Quảng Nam cũng xác định rằng, việc điều hành xả lũ hồ chứa thuỷ điện cần phải được điều hành trên cơ sở phối hợp đồng bộ giữa Ban PCLB tỉnh, trung ương, cơ quan dự báo khí tượng thuỷ văn tỉnh và nhà máy, để tính toán thực hiện quy trình xả lũ cho từng hồ chứa và liên hồ.

Tuy nhiên, để làm được việc này, đề nghị các bộ liên quan cần sớm nghiên cứu xây dựng, ban hành quy chế vận hành liên hồ chứa một cách chặt chẽ, rõ ràng, kể cả việc xác định rõ việc bộ điều hành, hay uỷ quyền cho tỉnh điều hành. Có như vậy mới có thể đảm bảo tính kinh tế và dân sinh của hệ thống thuỷ điện, kể cả xử lý, đối phó trong tình trạng khẩn cấp.

Theo Laodong.com.vn