QĐND - Dân quân tự vệ là một lực lượng hùng hậu thuộc Lực lượng vũ trang nhân dân Việt Nam. Sức mạnh của dân quân tự vệ và du kích đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định trong bức thư Người gửi cho dân quân tự vệ và du kích toàn quốc ngày 27-5-1947. Trong thư Người khẳng định: “Dân quân tự vệ và du kích là lực lượng của toàn dân tộc, là một lực lượng vô địch, là một bức tường sắt của Tổ quốc. Vô luận kẻ địch hung bạo thế nào, hễ đụng vào lực lượng đó, bức tường đó, thì địch nào cũng phải tan rã”.

Tiểu đội dân quân xã biên giới Đàm Thủy tham gia huấn luyện.

Ngược dòng lịch sử, ngay sau khi thành lập, Đảng ta và lãnh tụ Hồ Chí Minh đã xác định, muốn giải phóng dân tộc khỏi ách nô lệ thì không còn con đường nào khác là con đường cách mạng vô sản và phải sử dụng bạo lực cách mạng để đập tan bạo lực phản cách mạng. Muốn thế Đảng phải có đội vũ trang mà trước hết là vũ trang quần chúng. Lực lượng vũ trang đầu tiên của cách mạng phải là các đội tự vệ. Từ thực tiễn nhu cầu của cách mạng, ngày 28-3-1935, tại Đại hội lần thứ nhất của Đảng, “Nghị quyết về Đội tự vệ” đã ra đời đánh dấu bước ngoặt lịch sử về một lực lượng vũ trang hùng hậu của cách mạng. Cũng từ đó, ngày 28-3 hằng năm được xác định là Ngày truyền thống của lực lượng Dân quân tự vệ Việt Nam.

Có sự lãnh đạo của Đảng, các đội tự vệ công nông vũ trang nhanh chóng được hình thành rộng khắp trên toàn quốc. Cách mạng Tháng Tám bùng nổ, lực lượng dân quân tự vệ đã sát cánh cùng nhân dân và Giải phóng quân giành và giữ vững chính quyền non trẻ trên toàn quốc.

Sau Cách mạng Tháng Tám, thực dân Pháp âm mưu quay trở lại xâm lược nước ta một lần nữa. Ngày 19-12-1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ra Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến. Dân quân tự vệ và du kích Việt Nam đứng trước một nhiệm vụ vinh quang nhưng vô cùng khó khăn, gian khổ, đó là cùng toàn dân tộc đứng lên trường kỳ kháng chiến, đánh đuổi thực dân Pháp xâm lược, giành độc lập tự do cho Tổ quốc. Ngay từ ngày đầu kháng chiến, dân quân tự vệ và du kích cả nước đã cùng các đơn vị Vệ quốc quân dùng bàn ghế, cây que lập chiến lũy, lấy dao rựa, mã tấu làm vũ khí chiến đấu với kẻ thù. Dân quân tự vệ và du kích vừa trực tiếp chiến đấu, phục vụ chiến đấu, vừa tổ chức sản xuất phục vụ kháng chiến. Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp chuyển dần từ giai đoạn cầm cự sang chuẩn bị tổng phản công, nghĩa là cán cân lực lượng đang chuyển dần sang thế có lợi cho ta. Điều đó có sự đóng góp to lớn của dân quân tự vệ và du kích qua phong trào du kích chiến được thực hiện ở khắp các địa phương trong cả nước. Với thế trận “thiên la địa võng” dân quân tự vệ và du kích đã tổ chức đánh địch mọi lúc, mọi nơi, biến mọi vật dụng có trong tay thành vũ khí, khiến cho quân Pháp “thất điên bát đảo”. Các chiến dịch lớn được mở ra, dân quân tự vệ lại tỏa đi khắp các chiến trường vận chuyển vũ khí đạn dược, lương thực, thực phẩm phục vụ bộ đội chủ lực đánh tiêu diệt lớn quân địch. Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp thắng lợi bằng Chiến dịch Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu” đã có sự đóng góp to lớn của dân quân tự vệ và du kích.

Sau năm 1954, đế quốc Mỹ cấu kết với bè lũ tay sai phá hoại việc thi hành Hiệp định Giơ-ne-vơ, âm mưu chia cắt đất nước ta lâu dài. Cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước trở thành nhiệm vụ tất yếu của cách mạng Việt Nam. Đối đầu với một đội quân nhà nghề, hiếu chiến, được trang bị hiện đại là nhiệm vụ vô cùng gian khổ của lực lượng vũ trang và nhân dân Việt Nam. Đảng chủ trương xây dựng lực lượng vũ trang ba thứ quân bao gồm bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương và dân quân tự vệ, du kích. Trên chiến trường miền Nam, lực lượng dân quân du kích không ngừng được mở rộng. Dân quân du kích miền Nam đã cùng bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương tổ chức hàng nghìn trận đánh, từng bước làm thất bại các chiến lược chiến tranh của đế quốc Mỹ. Những Đội du kích Củ Chi (Sài Gòn-Gia Định), Tiểu đội du kích sông Hương (Thừa Thiên-Huế) v.v.. đã thực sự khiến quân thù khiếp đảm.

Trên miền Bắc, dân quân tự vệ vừa sản xuất, vừa chiến đấu chống lại các cuộc chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ. Đại đội nữ pháo binh Ngư Thủy (Quảng Bình), Đại đội dân quân gái Đông Lâm (Thái Bình), các lão dân quân Thanh Hóa, tự vệ Nhà máy Cơ khí Mai Động, Nhà máy Dệt kim Đông Xuân (Hà Nội) v.v.. là những điển hình của lực lượng dân quân tự vệ miền Bắc trong chống chiến tranh phá hoại.

Trong suốt cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, dân quân tự vệ, du kích hai miền đã cùng bộ đội đánh hàng vạn trận lớn nhỏ, loại khỏi vòng chiến đấu hàng chục vạn tên địch. Kết thúc cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, cả hai miền Nam - Bắc đã xây dựng được lực lượng dân quân tự vệ và du kích lên tới hàng chục vạn người. Lực lượng này thực sự là lực lượng nòng cốt trong chiến đấu, trong sản xuất và giữ gìn an ninh trật tự trên khắp cả nước sau giải phóng.

Ngày nay, Đảng ta xác định tiếp tục xây dựng nền quốc phòng toàn dân gắn với thế trận chiến tranh nhân dân, vì vậy lực lượng dân quân tự vệ tiếp tục được coi trọng. Lực lượng dân quân tự vệ được xác định là lực lượng nòng cốt trong thực hiện nhiệm vụ quân sự, quốc phòng ở cơ sở. Vì vậy, hệ thống văn bản pháp quy về xây dựng lực lượng dân quân tự vệ đã dần được hoàn thiện. Chế độ, chính sách đối với dân quân tự vệ cũng đã được cải thiện cơ bản. Lực lượng dân quân tự vệ trên toàn quốc đã được củng cố theo hướng vững mạnh, rộng khắp, có phẩm chất đạo đức tốt, có chuyên môn nghiệp vụ quân sự. Biên chế, tổ chức của dân quân tự vệ có đầy đủ các thành phần, cả chiến đấu và phục vụ chiến đấu. Nhiều địa phương đã tích cực đầu tư xây dựng lực lượng dân quân thường trực, duy trì hoạt động khá hiệu quả.

Tuy nhiên, để cho dân quân tự vệ ngày càng vững mạnh, rộng khắp, thể hiện tốt vai trò của mình trong khu vực phòng thủ thì các địa phương cần tiếp tục rà soát củng cố lại lực lượng theo đúng quy định của Luật Dân quân tự vệ. Đối với các vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, ven biển càng cần phải quan tâm đầu tư cho dân quân tự vệ một cách thỏa đáng. Các doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp ngoài quốc doanh, doanh nghiệp có yếu tố nước ngoài cũng cần phải nghiên cứu để tổ chức lực lượng tự vệ sao cho hợp lý. Cần phải rà soát để thực hiện tốt nguyên tắc: Ở đâu có tổ chức Đảng thì ở đó có dân quân tự vệ. Để bảo đảm nguyên tắc Đảng lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp dân quân tự vệ, các địa phương cần tiếp tục thành lập các chi bộ quân sự ở cơ sở, duy trì sinh hoạt nền nếp, đúng nguyên tắc. Hằng năm, dân quân tự vệ phải được tổ chức giáo dục chính trị, huấn luyện quân sự theo đúng quy định, bảo đảm cho lực lượng này có nhận thức chính trị tốt, có nghiệp vụ quân sự, đủ khả năng tác chiến bảo vệ Đảng, bảo vệ chính quyền và nhân dân ở cơ sở.

Sau 80 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự đùm bọc, chở che của nhân dân, dân quân tự vệ Việt Nam đã lập nên nhiều thành tích to lớn. Dân quân tự vệ đã cùng quân và dân cả nước tiến hành thắng lợi các cuộc chiến tranh giải phóng và bảo vệ Tổ quốc. Ngày nay, với lực lượng hùng hậu, được tổ chức chặt chẽ tới từng cơ sở, dân quân tự vệ Việt Nam sẽ tiếp tục cùng toàn Đảng, toàn dân, toàn quân thực hiện thắng lợi hai nhiệm vụ chiến lược đó là xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

QĐND