Nhớ mãi buổi sinh hoạt thơ cuối cùng

Giáo sư Nghệ thuật học (ngành sân khấu), nhà văn Hoàng Châu Ký, hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, sinh ngày 16-5-1921; quê quán Cẩm Kim, Thị xã Hội An, Quảng Nam, nguyên là Phó chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc thành phố Đà Nẵng.Giáo sư là tác giả các công trình nghiên cứu đầu

GS, Nhà văn Hoàng Châu Ký

tiên có qui mô toàn diện về nghệ thuật tuồng. Ông cũng là người đầu tiên chuyển thể vở Nghêu, Sò, Ốc, Hến sang thể loại sân khấu tuồng, sưu tầm chỉnh lý các vở Ngọn lửa Hồng Sơn, Sơn Hậu... Ông còn là học giả xứ Quảng tham gia biên soạn các công trình nghiên cứu về nghệ thuật tuồng trong Tổng tập văn học Việt Nam, Tự điển bách khoa Việt Nam. Nhà thơ Huy Cận đánh giá: “Hoàng Châu Ký có hai tác phẩm lớn, một là toàn bộ công trình tuồng; hai là sản sinh ra nhà thơ Ý Nhi”.

Nghe nhà văn Vĩnh Quyền báo tin giáo sư Hoàng Châu Ký, nhà văn lão thành, nhà sân khấu học, nhà lý luận về tuồng vừa mới qua đời, dù giữa buổi đông người của cuộc gặp gỡ các nhà báo do lãnh đạo, chính quyền Thành phố Đà Nẵng tổ chức, tôi vẫn giật thót người. Cảm giác buồn và hụt hẫng dâng lên: Một trưởng lão vô cùng kính mến hay chỉ bảo, dặn dò lớp văn nghệ sĩ đàn em, đàn cháu lại ra đi vào thời điểm cuối năm bao nhiêu chộn rộn, lo toan, hối hả. Làm sao không bàng hoàng cảm động bởi nhà văn cao niên từng hối thúc con cháu chở đến bằng được để dự buổi giới thiệu tác giả tác phẩm ba nhà văn Bùi Quang Thanh, Bùi Xuân, Nguyễn Đức Chữ do Hội Nhà văn Đà Nẵng đứng ra tổ chức tại quán cà phê Quỳnh Hương bên bán đảo Sơn Trà giữa hôm trời mưa rét mù mịt. Cụ bước lên căn nhà gác, hai người dìu, tôi vội bước tới đỡ cụ ngồi, mà nửa mừng, nửa lo. Mừng là cụ quan tâm đến sinh hoạt của lớp nhà văn trẻ, lo là cụ già yếu, đứng ngồi rất khó khăn. Cụ thầm thào bên tai tôi: “Làm sinh hoạt văn nghệ mà to ghê, bài bản và đẹp ghê. Lần sau, có sinh hoạt gì, nhớ ới cho bác một tiếng nghe!”. Tôi lý nhí: “Vâng ạ!” mà lòng vui vui, cảm động. Nhà văn lão thành da dẻ hồng hào, đẹp lão. Cụ ngồi chăm chú lắng nghe từ đầu đến cuối buổi.

Nhà thơ Hoàng Trọng Dũng, con trai của giáo sư - nhà văn Hoàng Châu Ký kể: Nhận được giấy mời của Hội Nhà văn Đà Nẵng, cha tôi sốt sắng giục tôi phải đưa ông đi ngay. Hơi ngại ngần vì sức khỏe ông cụ yếu, nhưng nhìn ánh mắt quyết tâm của cụ, chúng tôi phải chiều, nhưng vẫn áy náy. Cụ bảo: “Thấy mình đau yếu, lâu nay người ta e ngại không mời mình. Chừ anh em Ban chấp hành Hội Nhà văn Đà Nẵng khóa mới có thư mời, trang trí đẹp, nội dung phong phú, mình phải có trách nhiệm với lớp con cháu, đến để động viên phong trào”. Trong suốt buổi sinh hoạt cụ ngồi nghe chăm chú, chốc chốc ngoái đầu nhìn các nhà thơ, nghệ sĩ ngâm thơ tỏ ra rất ưng ý. Nhà thơ Bùi Quang Thanh đưa máy ảnh lên chớp một kiểu ảnh đẹp xuất thần: Gương mặt cụ phúc hậu, ánh lên sự thông minh, nghị lực.

Với tôi, có một vài kỷ niệm với cụ. Những năm làm phóng viên báo Quân khu 5, rồi Quân đội nhân dân, tôi thường sang chơi nhà cụ, hỏi han nhiều chuyện, viết nhiều bài về cụ, từ chuyện cụ lãnh đạo Cách mạng Tháng Tám năm 1945 ở huyện Quế Sơn, chuyện cụ làm Viện trưởng Viện sân khấu Việt Nam, nhà lãnh đạo tuồng, lý luận tuồng nổi tiếng; là Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam từ năm 1957, là cha đẻ của các Nhà thơ Ý Nhi, Hoàng Trọng Dũng và cha vợ của giáo sư văn học Nguyễn Lộc, nhà Đạo diễn phim tài liệu Đoàn Huy Giao... tôi hết sức ngưỡng mộ một gia đình trí thức cách mạng. Để hoàn thiện đề cương trường ca “Dòng sông di sản” của tôi viết về mảnh đất, con người bên dòng sông Thu Bồn, trước ngày cụ mất không lâu, tôi đến thăm và hỏi tìm tài liệu về lịch sử dòng sông, dù vừa qua cơn tai biến não, giọng khàn khàn rất khó nghe, nhưng cụ rất sốt sắng lục tìm tặng tôi tập ký của cụ viết từ những năm sáu mươi, bảy mươi, trong đó có bài ký về sông Thu Bồn rất cảm động, đầy dữ liệu để tôi tham khảo. Tôi đã viết được mấy chương, chưa kịp đem đến tặng cụ, nhờ cụ đọc và góp ý thì cụ đã qua đời...

Tôi viết những dòng này như một nén tâm nhang dâng lên cụ giữa ngày Xuân Mậu Tý. Hình ảnh cụ với gương mặt hồng hào, phúc hậu như vẫn đang cười với chúng tôi, những đàn con, đàn cháu đang đeo đuổi nghiệp văn chương. Và, cái buổi chiều mưa của đêm giao lưu văn nghệ ấy cũng là đêm gặp gỡ cuối cùng của Giáo sư, Nhà văn lão thành Đất Quảng với đông đảo văn nghệ sĩ , báo chí và công chúng sẽ ghi đậm mãi trong ký ức tôi.

Đà Nẵng, 19 giờ, ngày 31-1-2008,

Bài và ảnh: Lê Anh Dũng, Bùi Quang Thanh