QĐND Online - Giúp trẻ nhận thức thế giới xung quanh qua các bức tranh, dạy trẻ biết nâng niu, trân trọng những gì mình làm ra thông qua việc trồng và thu hoạch rau xanh hay làm cho trẻ tự tin, mạnh dạn hơn trong giao tiếp khi phục vụ trong quán cafe… là những phương pháp mà Trung tâm Sao Mai đã và đang thực hiện nhằm giúp trẻ tự kỷ và khuyết tật trí tuệ có thể dễ hòa nhập với cuộc sống hơn.

Ngay khi bước chân vào Trung tâm Sao Mai - trung tâm tư vấn phát hiện sớm và chăm sóc trẻ em khuyết tật trí tuệ (Thanh xuân- Hà Nội), chúng tôi không khỏi bất ngờ bởi không gian học tập ở đây. Ngoài nhiều phòng học được trang trí đầy màu sắc, với những bức tranh vẽ các chủ đề khác nhau, ở đây còn có các phòng khám, phòng kiểm tra tâm lý, đo điện não, phòng trị liệu cho trẻ bị khuyết tật trí tuệ hay hình ảnh các học sinh đang trồng rau, chăm sóc cho những hộp rau một cách rất miệt mài, tỉ mỉ.

Một giờ học của trẻ tự kỷ ở trung tâm Sao Mai.

Trung tâm còn lập ra quán cafe Sao Mai giúp các em có nhiều cơ hội giao tiếp với mọi người hơn. Những em được làm việc ở đây khá nhanh nhẹn, tự tin trong giao tiếp, người ngoài khó có thể nhận ra sự khác biệt với trẻ bình thường. Bác sĩ Đỗ Thúy Lan- Giám đốc Trung tâm cho biết: “Đây là quán do trung tâm lập ra nhằm tạo môi trường thực hành kỹ năng sống cho các em, tạo cơ hội giúp các em tự tin hơn khi giao tiếp với người khác. Qua đây chúng tôi cũng muốn mọi người có cách nhìn khác, hiểu và nhân ái hơn, không còn kì thị đối với trẻ tự kỷ.”

Hiện tại, trung tâm có khoảng 250 em, độ tuổi từ 20 tháng đến 17 tuổi. Những trẻ được can thiệp, phát hiện sớm dưới 6 tuổi chiếm phần đông.

“Trẻ tự kỷ giống như một chiếc hộp đóng kín”

Việc can thiệp và giáo dục cho những trẻ tự kỷ cần phải có những kỹ năng, phương pháp khoa học, trong đó vấn đề thời gian can thiệp sớm là đặc biệt quan trọng. Tỷ lệ thành công cao gặp ở trẻ đến can thiệp sớm trước 36 tháng tuổi. Nhằm đạt hiệu quả cao trong việc giảng dạy trẻ tự kỷ, các giáo viên sử dụng những khung giáo trình dựa theo giáo trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo dành cho trẻ mẫu giáo. Không giống trẻ bình thường, mỗi trẻ tự kỷ có một giáo án dạy riêng cho phù hợp. Mỗi tiết học kéo dài từ 20- 25 phút, các em sẽ được vận động cả về cơ thể lẫn trí tuệ.

Bác sĩ Đỗ Thúy Lan phân tích: “Trẻ tự kỷ giống như một chiếc hộp đóng kín, thời gian đầu, các bác sĩ, giáo viên rất khó khăn trong việc tiếp cận trẻ, vì ban đầu cô không hiểu trò, trong khi đó trò chưa quen với môi trường mới. Cần phải biết cách để mở chiếc hộp đó, hiểu trẻ thích gì, không thích gì, điểm mạnh, yếu của trẻ… mới có thể giúp trẻ tiến tới học hòa nhập với các bạn. Trung bình phải mất từ 1-2 tháng để trẻ thích nghi với môi trường mới. Đối với trẻ được phát hiện, can thiệp sớm trước 4 tuổi, để trẻ có thể học hòa nhập thì cần can thiệp mất 1- 2 năm, còn những trường hợp phát hiện muộn hơn sẽ phải mất nhiều thời gian hơn.”

Bác sĩ Đỗ Thúy Lan.

Cần thống nhất phương pháp dạy giữa gia đình và nhà trường

Khả năng tiến bộ của trẻ cũng phụ thuộc vào sự phối hợp chặt chẽ của gia đình. Cách dạy dỗ trẻ ở nhà cũng cần phải thống nhất, tương đồng với chương trình trên lớp. Trung tâm cũng tổ chức tập huấn cho phụ huynh học sinh mỗi quý một lần về các kỹ năng cơ bản trong việc chăm sóc, chơi và dạy trẻ tự kỷ ở nhà.

Chị Trang (Cầu Giấy, Hà Nội), có con 3 tuổi bị tự kỷ cho biết: “Buổi tối ở nhà chúng tôi cũng ôn lại cho cháu những đồ vật, hình ảnh mà cháu được học trên lớp buổi sáng. Theo những chỉ dẫn của giáo viên, sau 6 tháng can thiệp, cháu nhà tôi đã có những biểu hiện tích cực hơn”.

Mỗi năm trung tâm có khoảng 60, 70 cháu được chuyển ra học hòa nhập với cộng đồng. Trước khi ra trường, trung tâm đánh giá mức độ phát triển các kỹ năng để tư vấn cho cha mẹ lựa chọn trường, lớp cho phù hợp với con. Tuy nhiên, sau khi ra trường, các em vẫn cần phải duy trì chương trình can thiệp cá nhân thì trẻ mới có khả năng theo kịp các bạn bình thường.

Theo ước tính của trung tâm, chi phí cho mỗi trẻ tự kỷ khoảng 3 triệu đồng/tháng. Nhưng cũng tùy hoàn cảnh của mỗi gia đình mà trung tâm có các chính sách ưu tiên khác nhau. Có những em hoàn cảnh khó khăn, trung tâm chỉ thu 500 nghìn đến 1 triệu đồng, thậm chí được miễn phí. Do vậy, trung tâm mong muốn sẽ nhận được nhiều tài trợ của các nhà hảo tâm để trẻ tự kỷ có điều kiện học tập, sinh hoạt tốt hơn.

Để những gia đình có trẻ tự kỷ ở các tỉnh và thành phố không phải tìm về Hà Nội khám vì vừa tốn kém và mất thời gian (thời gian can thiệp không phải chỉ vài tuần, vài tháng mà phải tính hàng năm tùy vào mức độ nặng nhẹ của trẻ), hy vọng trong tương lai Việt Nam sẽ có mô hình phát hiện sớm - can thiệp sớm và giáo dục đặc biệt cho các trẻ em có dấu hiệu bị tự kỷ, chậm phát triển trí tuệ.

Bài, ảnh: Thu Huyền