Minh Khai – Miền đất anh hùng

QĐND - Minh Khai, miền đất trên bản đồ có 5 dấu chấm xanh, biểu trưng của 5 làng trồng lúa, được tách ra từ xã Minh Quang gần 70 năm trước (tháng 9-1945). Thời gian mới chỉ bằng tuổi của một đời người. Vậy mà chiến công và những cống hiến của người Minh Khai trong hai cuộc kháng chiến lại rất lớn. Họ không chỉ kiên cường với cách đánh giặc giữ làng độc đáo, mà cái chí khí anh hùng nằm trong gan ruột ở mỗi con người nơi đây mới thật đáng phục.

Tháng 5-2012 này có một sự kiện rồi đây sẽ được ghi vào lịch sử: Đảng bộ nhân dân xã Minh Khai, huyện Vũ Thư, tỉnh Thái Bình vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Vinh quang dẫu đến muộn, nhưng càng khẳng định chiến công của miền quê lúa cửa ngõ Thái Bình này xứng danh anh hùng. Nơi con đường 10 từ đất Thành Nam chạy qua, có hàng ngàn tên xâm lược (quân đội Pháp) ào ạt vào đánh chiếm Thái Bình, qua đây, đều phải “trả giá” bởi lực lượng du kích Minh Quang, Minh Khai quyết tử chống trả. Là một địa phương nằm giữa trung tâm tuyến phòng thủ chiến lược của huyện Thư Trì (nay là huyện Vũ Thư) sát Quốc lộ 10, giáp thành phố Nam định. Địa thế, buộc địch muốn đánh chiếm Thái Bình phải mở đường máu trên tuyến đường 10.

Linh hồn cuộc kháng chiến chống Pháp ở Minh Khai ngày đó là chi bộ Đảng được thành lập tháng 10 - 1947, khởi đầu 6 đảng viên, sau phát triển thêm 15 đảng viên. Khi những tên xâm lược đặt dấu chân đầu tiên trên đất Thái Bình, cũng là lúc Minh Khai nhanh chóng hình thành xây dựng làng kháng chiến. Dưới sự chỉ đạo sâu sát của chi bộ Đảng, quần chúng, nhân dân trong xã đều tích cực tham gia kháng chiến chống giặc. Ai có sức xung phong vào đội du kích, có của thì góp của, góp công. Sự đóng góp của nhân dân thật ý nghĩa. Chỉ tính trong năm 1947, xã đã quyên góp được hơn 4.700kg lương thực, 9000 trái phiếu quốc gia và công phiếu kháng chiến. Số tiền và vàng dân góp mua được 529 mã tấu, đao, kiếm, giáo, lựu đạn…

Nhiều ngôi đình, chùa dân tự tháo mái lấy gỗ dựng hầm hào cản giặc. Hệ thống làng kháng chiến Minh Khai trải dài 11km được nối liền từ Khê Kiều, Thọ Lộc, Thôn Hội, Nguyệt Lãng, Thôn Nội gồm 4.318 hầm hào để phục kích di chuyển đội hình chiến đấu trú ẩn bom đạn và 129 ụ đất cản giặc vào làng. Đội du kích chủ lực của xã gồm 52 người lấy từ du kích 5 thôn. Thành lũy trong lòng dân được xây đắp vững chắc, vũ khí đã chuẩn bị sẵn sàng. Khi tiếng súng của quân đội Pháp nổ trên đất Thái Bình cũng là ngày quân và dân Minh Khai bước vào trận tuyến. Những trận đánh quyết liệt giữa ta và địch ngày càng cam go. Trong bài này chúng tôi chỉ xin ghi lại một số trận tiêu biểu.

Ngày 8-2-1950, một mũi tiến quân của quân đội Pháp vượt sông Hồng, qua đường 220, vừa tới thôn Khê Kiều Minh Khai lập tức bị tổ du kích của ông Phạm Độ đánh mìn và phục kích tấn công làm chết 12 tên, bị thương 29 tên, có 20 lính Pháp và một quan hai. Thân xác những tên xâm lược đất Thái Bình đầu tiên đã phải bỏ mạng tại quê hương Minh Khai.

Những ngày sau đó, địch tăng cường binh lực, hỏa lực càn quét, đốt phá bắn giết người dân vô tội. Với lòng dũng cảm, kiên trung, quân và dân Minh Khai đã liên tiếp chặn đánh nhiều đợt càn quét của địch. Ngày 21-10-1950, tổ du kích thôn Khê Kiều do xã đội trưởng Trần Văn Tá chỉ huy phục kích tại xóm Đông đón bọn lính ngụy thường vào làng bắt gà, lợn, lấy của cải, hãm hiếp phụ nữ. Khi địch vừa tới, Trần Văn Tá xông ra vung đại đao chém sả vai tên lính làm bật khẩu súng trên tay nó. Những tên khác bỏ chạy. Đây là khẩu súng trường đầu tiên du kích Thư Trì cướp súng giặc, bắn giặc.

Chùa Phượng Vũ xã Minh Khai, nơi thờ Quốc sư Từ Đạo Hạnh và đức Vua Lý Thần Tông là Di tích Lịch sử văn hóa đã xếp hạng năm 1993.

Một dấu ấn vừa đau thương vừa trung dũng diễn ra ngày 15-2-1951, nhân dân làng Thọ Lộc mãi mãi không bao giờ quên. Hôm ấy bọn giặc càn vào làng đốt phá nhà cửa, bắn giết, đào bới hầm tìm bắt cán bộ, du kích của ta. Nhiều căn nhà lửa cháy rừng rực. Tổ du kích thôn Thọ Lộc dưới sự chỉ huy của xã đội trưởng Trần Văn Tá đã anh dũng chiến đấu chống trả bọn địch gây tội ác. Buổi trưa chúng co cụm lại ăn uống, du kích Thọ Lộc phục dưới hầm chờ lệnh tấn công. Qua lỗ viễn tiêu, Trần Văn Tá - người mới chém đứt vai tên giặc ở thôn Khê Kiều - nhìn rõ tên lính gác đứng ngay miệng hầm. Ông nói: “Tao phải lên quật thằng lính gác”. Thế là ông tung nắp hầm, vọt lên đánh gục tên lính. Bọn địch gần đó phát hiện đồng loạt nổ súng bắn trả. Trần Văn Tá trúng đạn ngã xuống. Tổ du kích từ các hầm hào xông lên tiêu diệt 21 lính ngụy, 2 tên quan hai, 1 tên quan ba Pháp và bắn bị thương 25 tên khác. Quân địch thua đau lồng lộn châm lửa đốt cổng nhà ông Hai. Ngọn lửa bùng cháy. Chúng quăng xác xã đội trưởng Trần Văn Tá vào đống lửa.

Trong những năm 1952-1953, cuộc chiến giữa ta và địch ngày càng khốc liệt. Chúng bắn pháo từ các bốt trên tuyến đường 10 về các làng trong xã và tổ chức nhiều đợt càn quét, bắn giết dã man. Không chịu khuất phục, quân và dân Minh Khai đã mưu trí kiên cường chiến đấu tiêu diệt nhiều sinh lực của địch. Ngày 21-2-1952, 16 du kích xã, dựa vào hệ thống hầm hào mai phục, đánh độn thổ, bắn chết 62 tên địch trong đó có 3 tên lính Pháp (Tây trắng), bắn bị thương 27 tên, bắt sống 32 tên trong đó có tên Việt gian Bùi Văn Thao và tên Tổng môn Bùi Văn Thỏa cùng một số tên chỉ điểm gian ác, chặn đứng âm mưu “Dùng người Việt đánh người Việt” của bọn Pháp.

Ngày 24-8-1953, lực lượng du kích Minh Khai phối hợp với du kích xã Tự Tân, phục kích trên đoạn đường 10 La Điền tấn công đoàn xe chở quân tăng viện về Thái Bình, bắn cháy 7 xe quân sự, tiêu diệt 78 tên địch trên xe; trong đó có tên đồn trưởng Gia Lạc đội lốt thầy tu, bắt sống 13 tên, thu 45 khẩu súng các loại. Ba tháng sau, ngày 12-11-1953, ông Trần Kỳ, người chỉ huy gan dạ chặn đánh đoàn xe quân sự trên đoạn đường 10 tiếp tục chỉ huy 10 du kích đóng giả người dân đi chợ, qua phố La Uyên, giáp bọn lính gác, tất cả xung phong dùng mã tấu, gậy gộc, đánh giáp lá cà, tiêu diệt và làm bị thương 12 tên địch…

Những con người kiên cường trong chiến đấu như xã đội trưởng Trần Kỳ, liệt sĩ Trần Văn Tá, liệt sĩ Phạm Thị Thục… mãi mãi là tấm gương tỏa sáng, để lại dấu ấn sâu sắc trên quê hương Minh Khai. Câu chuyện người phụ nữ du kích gan dạ Phạm Thị Thục được bầu đi dự đại hội chiến sĩ thi đua toàn quân “bị lỡ” gần 60 năm, kể lại vẫn làm nhiều người cảm động. Chị Thục từng được quân khu khen: “Người nữ du kích đường 10 mưu trí, dũng cảm”. Trước ngày Vũ Thị Thục lên đường đi dự đại hội, chị về làng Thọ Lộc gặp xã đội trưởng Trần Kỳ để báo cáo công việc. Giữa lúc ấy, đại bác của địch tới tấp bắn về làng. Phát hiện một ngôi nhà bốc cháy đang lan sang nhà bên, nếu không kịp dập lửa sẽ lan cháy nhà cả xóm. Không sợ nguy hiểm, Phạm Thị Thục và xã đội trưởng Trần Kỳ nhanh chóng leo lên mái nhà dập lửa và kéo xuống. Một quả pháo nổ gần, mảnh pháo găm vào người làm Phạm Thị Thục ngã gục xuống. Người nữ du kích gan góc đầy trách nhiệm với dân đã anh dũng hy sinh. Thế là đại hội chiến sĩ thi đua toàn quân tổ chức năm 1953 vắng chị Thục!

Trong những năm kháng chiến chống Pháp, quân và dân Minh Khai đã anh dũng chiến đấu, đánh 78 trận lớn nhỏ, tiêu diệt 218 tên địch, bắn bị thương 157 tên, bắt sống 54 tên, phá hủy 11 xe quân sự, thu hàng trăm súng các loại. Với những kỳ tích đó, Quân khu 3 đã tặng du kích xã Minh Khai 8 chữ vàng: “Mưu trí, dũng cảm, táo bạo, kiên cường”. Liệt sĩ Trần Bình, người con của quê hương Thọ Lộc được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Từ nền tảng của miền đất có những người con kiên trung, anh hùng, Đảng bộ, nhân dân Minh Khai tiếp tục khẳng định ý chí kiên cường đó trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Tất cả để giải phóng miền Nam, Minh Khai đã hoàn thành xuất sắc, chi viện vượt mức sức của, sức người cho mặt trận. Hàng trăm người con Minh Khai lên đường, anh dũng chiến đấu, 109 người xả thân ngã xuống nơi chiến hào, góp phần đấu tranh thống nhất đất nước.

Trong những năm xây dựng hòa bình và cùng cả nước bước vào thời kỳ đổi mới, Đảng bộ, nhân dân Minh Khai tiếp tục vượt khó, đi lên và đã dành được những thành tựu đáng kể trên lĩnh vực phát triển kinh tế, xã hội. Ghi nhận những thành quả đó, Chủ tịch nước đã phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho đảng bộ và nhân dân xã Minh Khai.

Về thăm miền đất anh hùng sau hai cuộc kháng chiến, đi dọc con đường của xã trải dài qua 5 làng là một vùng nông thôn mới đang khởi sắc, nhưng vẫn chưa hết thử thách khó khăn. Một quê hương Minh Khai đẹp, khiêm nhường, bình yên với những cánh đồng lúa vàng thấp thoáng bên hàng tre xanh, đan xen những khu đình đền di tích lịch sử cổ kính. Một vùng quê với những con người ẩn chứa biết bao kỳ tích vừa trung dũng, vừa thiêng liêng. Tất cả như thể đang tỏa sáng, đang hướng tới một sự kiện trọng đại, sự kiện Đảng bộ và nhân dân Minh Khai đón nhận phần thưởng cao quý. Phần thưởng được hun đúc nên bởi những chiến công kỳ diệu của một thời.

Hà Nội 5-2012

Ghi chép của nhà văn Minh Chuyên