“Khai sinh” tập đoàn kinh tế theo hướng nào?

Hiện tại, các đơn vị tham mưu hoạch định chính sách thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư vẫn trăn trở về việc thiết lập khuôn khổ pháp lý riêng cho hoạt động của các tập đoàn kinh tế. Đáng lưu ý hơn cả, việc hình thành tập đoàn kinh tế theo mô hình nào được quan tâm nhiều nhất, bởi vấn đề này liên quan đến sự ra đời, phát triển thậm chí “lụi tàn” của một doanh nghiệp (DN).

Hình thành bằng nhiều phương thức

Theo nhiều chuyên gia kinh tế, các tập đoàn kinh tế Nhà nước đang giữ vai trò then chốt trong các lĩnh vực của nền kinh tế như: viễn thông, xăng dầu, dầu khí, điện lực, khai thác than và khoáng sản… đều được hình thành, phát triển từ sự kinh doanh độc quyền những sản phẩm thiết yếu. Tuy nhiên, với sự phát triển của nền kinh tế cùng chính sách đổi mới kinh tế của Chính phủ, vị thế độc quyền của những tập đoàn này đang từng bước được giảm dần. Nhiều đơn vị thành viên của những tập đoàn này đã và đang được cổ phần hóa (CPH), mang lại hiệu quả kinh doanh cao hơn trước. Nhiều tập đoàn trong lĩnh vực tài chính: Tổng công ty Bảo hiểm Nhà nước; Ngân hàng Công thương Việt Nam (Vietinbank); Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank), sau khi CPH, điều dễ dàng nhận thấy là quy mô vốn DN tăng lên nhiều so với trước, lợi nhuận, thu nhập người lao động tăng cao hơn so với trước. Do đó, có thể khẳng định rằng con đường phát triển các tập đoàn kinh tế Nhà nước phải gắn với việc CPH, đi kèm với việc thu hút các đối tác chiến lược trong nước và nước ngoài tham gia vào quá trình cải tổ.

Nhiều tập đoàn kinh tế hình thành từ việc niêm yết cổ phiếu trên TTCK.

Đối với việc hình thành tập đoàn kinh tế tư nhân, hiện tại, phần lớn các DN ngoài quốc doanh nhỏ và vừa phát triển đi lên thành các DN lớn và thành các tập đoàn chủ yếu dựa vào chủ trương niêm yết trên thị trường chứng khoán. Nhờ việc tăng vốn thông qua hình thức phát hành cổ phiếu mới, nhiều DN niêm yết đã có tiềm lực tài chính mạnh để thực hiện những dự án đầu tư mở rộng sản xuất ở quy mô lớn, từ đó tạo ra những khoản lợi nhuận lớn hơn nhiều, thậm chí là đột biến so với những năm trước đó, từ đó phát triển thành tập đoàn. Có thể dễ dàng nhận thấy rằng tốc độ huy động vốn cổ phần để đạt được thặng dư vốn cổ phần là cao hơn nhiều so với tốc độ tích lũy lợi nhuận qua từng năm.

Liên quan đến vấn đề này, ông Nguyễn Đình Cung - Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương cho rằng, trong điều kiện hiện nay, hợp nhất, sáp nhập là con đường nhanh nhất để một DN nhỏ trở thành tập đoàn kinh tế tư nhân lớn mạnh. Ngoài ra, một trong những hướng đi thích hợp khác là các DN ngoài quốc doanh có thể liên doanh với doanh nghiệp Nhà nước (DNNN) để rút ngắn con đường hình thành tập đoàn. Tuy nhiên, trong sự liên doanh này, mức vốn Nhà nước phải chiếm ưu thế, đặc biệt trong những lĩnh vực, ngành nghề quan trọng để có thể giải được bài toán khai thác thế mạnh, nguồn lực hiệu quả mà vẫn bảo đảm vai trò kiểm soát của Nhà nước.

Cần có định hướng cụ thể

Trong khi chưa có khuôn khổ pháp lý cho hoạt động của tập đoàn kinh tế, Nhà nước cần có quy định pháp lý công nhận các tập đoàn kinh tế tư nhân để phân biệt với các DN nhỏ và vừa. Việc thành lập mô hình tập đoàn kinh tế tư nhân cần phải chú trọng đến những thế mạnh nội tại của chính DN. Quan trọng hơn nữa, cần có những nghiên cứu cụ thể, học tập các mô hình kinh tế tư nhân từ các nước phát triển, nhất là các nước có điều kiện phát triển tương tự Việt Nam để có những hoạch định và bước đi đúng hướng khi hình thành tập đoàn kinh tế tư nhân ở Việt Nam.Về phía mình, khối DNNN mong muốn có những quyết định chuyển DNNN thành cấp tổng công ty hay chuyển đổi những tổng công ty Nhà nước mạnh thành tập đoàn kinh tế. Bên cạnh đó, không ít bộ ngành và các địa phương chủ động kiến nghị với Chính phủ thành lập các tập đoàn kinh tế Nhà nước trên cơ sở hợp nhất, sáp nhập các DNNN hay các DN có cổ phần chi phối để hình thành nên tập đoàn kinh tế.

Còn theo quan điểm của Hiệp hội các nhà đầu tư tài chính Việt Nam (VAFI), con đường hình thành và phát triển của các tập đoàn kinh tế phải trên cơ sở: công ty cổ phần đại chúng, thực hiện niêm yết trên thị trường chứng khoán với công tác quản trị DN luôn được hoàn thiện. Tốc độ phát triển DN phải phù hợp với tốc độ phát triển năng lực quản trị DN. Phát triển tập đoàn thường phải dựa vào việc kinh doanh những sản phẩm cốt lõi, khó có thể phát triển tập đoàn một cách bền vững bằng phương thức phát triển đa ngành. Ngoài ra, để đi đúng hướng, bản thân các DN tư nhân phải có chiến lược, tầm nhìn tốt cũng như quản trị phải minh bạch… Cũng không có quy định nào cấm DN phát triển thành tập đoàn và các DN không nên đòi hỏi nhiều sự giúp đỡ từ phía Nhà nước.

Theo Báo Công thương