QĐND - Lịch sử truyền thống hào hùng trong sự nghiệp đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc ta là sức mạnh tinh thần to lớn trong đời sống của cán bộ, chiến sĩ và nhân dân… Tuy nhiên, để những giá trị ấy tiếp tục phát huy, thấm sâu vào các thế hệ, vấn đề đặt ra là phải đổi mới nội dung và đang dạng hóa hình thức công tác giáo dục lịch sử truyền thống.

"Truyền lửa" bằng hiện vật

Vào trung tuần một ngày tháng 3-2015, chúng tôi có dịp cùng các thầy giáo, cô giáo và học sinh Trường THPT Đông Đô (Hà Nội) tham quan Bảo tàng Công binh. Trên khuôn mặt các em học sinh, tất cả đều tỏ rõ sự phấn chấn, háo hức, xen lẫn sự tò mò khi được tận mắt ngắm nhìn những hiện vật khắc họa chân thực, sinh động lòng dũng cảm, sự hy sinh anh dũng của bộ đội công binh cũng như quân và dân cả nước trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Chiến sĩ mới tham quan khu trưng bày bom, mìn tại Bảo tàng Công binh.

Tại khu trưng bày bom, mìn, Trung úy QNCN Phạm Nguyễn Điệp, hướng dẫn viên Bảo tàng Công binh say sưa giới thiệu cho học sinh những hiện vật, gắn liền với câu chuyện về tấm gương cán bộ, chiến sĩ công binh dũng cảm dò gỡ bom, mìn, mở đường, bảo đảm giao thông dưới mưa bom, bão đạn của kẻ thù. Nghe chuyện mà nhiều em không cầm được nước mắt. Dừng lại bên quả thủy lôi khổng lồ hình bát giác có màu đen kịt, Trung úy QNCN Phạm Nguyễn Điệp kể với các em học sinh: Ngày 21-4-1967, sau nhiều ngày dùng không quân đánh phá cầu Hàm Rồng nhưng không thu được kết quả, quân đội Mỹ đã chuyển phương thức tác chiến. Chúng dùng máy bay vận tải C130 thả quả thủy lôi có đường kính 2,6m, chiều cao 0,8m, bên trong chứa 240kg thuốc nổ C4 cách cầu Hàm Rồng 5km về phía thượng lưu hòng đánh sập cầu. Tuy nhiên, khi quả thủy lôi đang trôi về phía hạ lưu, cách cầu Hàm Rồng khoảng 800m thì bị bộ đội ta phát hiện. Bất chấp sự nguy hiểm bởi dòng nước chảy xiết, máy bay quần thảo trên trời, quả thủy lôi có sức công phá lớn có thể phát nổ bất cứ lúc nào, nhưng các chiến sĩ công binh vẫn dũng cảm vô hiệu hóa kịp thời quả thủy lôi không để nó trôi về chân cầu. Nghe xong câu chuyện, em Trần Hà My, học sinh lớp 10A, Trường THPT Đông Đô xúc động: “Em thật sự cảm phục về lòng dũng cảm, vượt qua hiểm nguy của các chú bộ đội công binh. Cùng với môn học lịch sử ở trường, đến đây được xem những hiện vật, được nghe những câu chuyện cảm động về lòng dũng cảm của các chú bộ đội giúp em hiểu cặn kẽ, sâu sắc hơn về lịch sử của Quân đội nhân dân Việt Nam. Em suy nghĩ, mình phải phấn đấu học tập, rèn luyện thật tốt để xứng đáng với sự hy sinh của các thế hệ cha anh”.

Thầy giáo Nguyễn Đăng Chiến, Chủ nhiệm bộ môn Giáo dục quốc phòng Trường THPT Đông Đô cho biết, những buổi tham quan bảo tàng như thế này đã trở thành sinh hoạt ngoại khóa thường xuyên của các em học sinh. Qua đó, giúp các em thêm yêu mến môn Lịch sử và tự hào về truyền thống của dân tộc và quân đội. Được biết, cùng với hoạt động trên, nhà trường cũng thường xuyên tổ chức các đợt hành quân về nguồn, tham quan di tích lịch sử văn hóa, tổ chức thi tìm hiểu, vẽ tranh, làm báo tường về lịch sử, truyền thống dân tộc…

 “Mềm hóa” công tác giáo dục truyền thống

Cũng với mục tiêu là "truyền ngọn lửa" nhiệt huyết cách mạng cho thế hệ trẻ một cách tự nhiên, không bị gò ép, khô cứng, Lữ đoàn 229 (Binh chủng Công binh) đã sáng tạo nhiều nội dung, hình thức phong phú, đa dạng trong tiến hành công tác giáo dục lịch sử, truyền thống cho bộ đội. Đơn vị đã kết hợp chặt chẽ giữa công tác giáo dục chính trị với tổ chức cho bộ đội xem phim, tham quan bảo tàng, phòng truyền thống; tổ chức các hoạt động sách báo; thi tìm hiểu; mời các anh hùng, nhân chứng lịch sử nói chuyện về truyền thống quân đội và truyền thống 69 năm “Mở đường thắng lợi” của Bộ đội Công binh… Trung tá Trần Thanh Khôi, Phó chính ủy Lữ đoàn 229, khẳng định: "Việc thường xuyên đổi mới và đa dạng hóa nội dung, hình thức giáo dục truyền thống góp phần làm cho các giá trị truyền thống dễ thấm và ngấm sâu vào đời sống tâm hồn bộ đội".

Với chủ trương trên, hằng năm, khi chiến sĩ mới về đến đơn vị, Đảng ủy, chỉ huy Lữ đoàn 229 đều chỉ đạo các phân đội tổ chức giao lưu với chủ đề “Ngày đầu nhập ngũ”. Mở đầu các buổi giao lưu là chương trình ca nhạc “cây nhà lá vườn” với những bài hát ca ngợi truyền thống quyết chiến, quyết thắng của Quân đội ta. Các chi đoàn trình bày những phần thi tìm hiểu về truyền thống quân đội và đơn vị thông qua những tiểu phẩm theo hình thức sân khấu hóa. Sau đó, chiến sĩ mới trực tiếp giao lưu với những quân nhân của đơn vị đạt thành tích xuất sắc nhưng đã hoàn thành nghĩa vụ. Nội dung buổi giao lưu xoay quanh những câu chuyện rất cụ thể, như: Những bỡ ngỡ, khó khăn của 3 tháng huấn luyện chiến sĩ mới; nghị lực, ý chí và sự quyết tâm vượt qua khó khăn để rèn luyện, trưởng thành.... Kết thúc buổi giao lưu, chiến sĩ mới Nguyễn Công Huân, Tiểu đội 1, Trung đội 1 (Đại đội 5, Tiểu đoàn 2) phấn khởi khoe với tôi: “Những buổi sinh hoạt như thế này giúp chúng tôi hiểu rõ hơn về truyền thống quân đội và đơn vị. Tấm gương và sự chia sẻ kinh nghiệm của thế hệ đi trước là động lực tinh thần giúp chúng tôi vượt qua khó khăn, phấn đấu học tập, rèn luyện”.

Giáo dục lịch sử truyền thống không thể là sự hô hào, cứng nhắc, gò ép và đơn điệu. Công tác ấy sẽ phát huy hiệu quả bền lâu khi nó được chuyển tải một cách tinh tế, đa dạng và chạm được vào tâm hồn, cảm xúc của mỗi con người. Và chỉ có như vậy, giá trị truyền thống mới luôn được "nuôi dưỡng" trong tâm hồn các thế hệ...

Bài và ảnh: NGUYÊN THẮNG