Giữ lãi suất cơ bản?

QĐND Online – Sáng 21-5, Quốc hội làm việc tại hội trường, thảo luận về dự thảo Luật Ngân hàng nhà nước (NHNN) Việt Nam (sửa đổi). Phần thảo luận diễn ra sôi nổi, tập trung vào một số vấn đề chính: nội hàm chính sách tiền tệ quốc gia; lãi suất cơ bản; thẩm quyền sử dụng quỹ dự trữ ngoại hối và vị trí, vai trò cụ thể của NHNN…

Cần hiểu đúng lãi suất cơ bản

Mở đầu buổi làm việc, Uỷ viên Uỷ ban thường vụ Quốc hội, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế của Quốc hội Hà Văn Hiền trình bày Báo cáo của Uỷ ban giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật NHNN Việt Nam (sửa đổi). Trong bản giải trình đã giải quyết rõ 14 vấn đề nhận được nhiều ý kiến. Bản giải trình được các đại biểu đánh giá cao về tinh thần làm việc của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội trong việc tiếp thu ý kiến đóng góp và sẵn sàng sửa đổi những điểm còn chưa hợp lý. Sự tiếp thu, sửa đổi trong giải trình đã đáp ứng được sự đổi mới, trách nhiệm và yêu cầu cập nhật, hiện đại trong công tác soạn thảo luật.

Đại biểu Quốc hội thành phố Hồ Chí Minh Trần Du Lịch phát biểu ý kiến. Ảnh: Thái Bình-TTXVN

Trong phần thảo luận, rất nhiều ý kiến tập trung vào phân tích và kiến nghị về việc có hay không duy trì lãi suất cơ bản (trong Điều 12). Về vấn đề này, có hai loại ý kiến: Loại ý kiến thứ nhất, đồng ý như dự thảo Luật không quy định về lãi suất cơ bản, NHNN sẽ thực hiện điều hành thị trường tiền tệ bằng các công cụ chính sách như: lãi suất tái chiết khấu, lãi suất tái cấp vốn,... Các tổ chức tín dụng (TCTD) sẽ thực hiện chính sách lãi suất thoả thuận theo nguyên tắc thị trường. Khi có diễn biến bất thường trên thị trường tiền tệ, NHNN sẽ can thiệp bằng cách quy định cơ chế lãi suất cụ thể để các TCTD thực hiện; loại ý kiến thứ hai đề nghị cần tiếp tục sử dụng công cụ lãi suất cơ bản để bảo đảm nguyên tắc Nhà nước quản lý đối với thị trường tiền tệ và làm cơ sở cho việc thực hiện các quy định của Bộ luật Dân sự và các văn bản pháp luật khác. Đại biểu Cao Sĩ Kiêm (đoàn Thái Bình) cho rằng: việc giữ lãi suất cơ bản là cần thiết, hiện nhiều nước trên thế giới vẫn giữ lãi suất cơ bản. Trong thực tế cho thấy, có lãi suất cơ bản mới ổn định được tình hình cho vay, tránh tình trạng cho vay nặng lãi. Đại biểu Lê Thị Thu Ba (đoàn Đồng Nai) cũng chung ý kiến với đại biểu Cao Sĩ Kiêm, khẳng định việc giữ lãi suất cơ bản là cần thiết, là công cụ quan trọng của các cơ quan chức năng để điều chỉnh chính sách tiền tệ (CSTT). Mặt khác, lãi suất cơ bản cũng không bó buộc gì các chính sách cũng như NHNH, vì NHNN có nhiều công cụ, phương tiện và quyền chủ động của mình trong việc điều chỉnh thị trường tiền tệ.

Giải trình vấn đề này, báo cáo nêu rõ: Để điều hành CSTT, NHNN sử dụng các công cụ điều chỉnh khối lượng tiền cung ứng, làm thay đổi quan hệ cung cầu tiền tệ, qua đó chi phối lãi suất trên thị trường, tức lãi suất của các TCTD (bao gồm: lãi suất cho vay giữa các TCTD, lãi suất vay và cho vay giữa TCTD và khách hàng). Đồng thời, với tư cách là người cho vay cuối cùng, NHNN sử dụng công cụ lãi suất bằng cách thay đổi mức lãi suất cho các TCTD vay để điều chỉnh lãi suất trên thị trường (lãi suất do các TCTD công bố). Như vậy, lãi suất do các TCTD áp dụng sẽ được quyết định trên cơ sở quan hệ cung cầu về vốn trên thị trường do NHNN điều tiết và bị chi phối bởi lãi suất do NHNN công bố. Ngoài ra, lãi suất của các TCTD còn bị chi phối bởi yếu tố cạnh tranh giữa các TCTD. Bởi vậy, trong điều kiện bình thường, NHNN không cần thiết phải chỉ đạo trực tiếp lãi suất của các TCTD. Tuy nhiên, do kinh tế Việt Nam đang trong quá trình chuyển đổi, có thể phát sinh tình huống vượt ngoài khả năng điều tiết bằng các công cụ CSTT của NHNN (ví dụ như diễn biến thị trường tiền tệ trong năm 2008), trong trường hợp này cho phép NHNN can thiệp trực tiếp vào cơ chế lãi suất của TCTD để ổn định thị trường như quy định tại khoản 2 Điều 12 là cần thiết.

Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế của Quốc hội Hà Văn Hiền nhấn mạnh: Từ thực tiễn điều hành CSTT những năm qua, đặc biệt trong thời kỳ khủng hoảng kinh tế 2008-2009, nghiên cứu kinh nghiệm của nhiều nước, lãi suất cơ bản được hiểu đúng không phải là một mức lãi suất, mà là một số lãi suất chủ yếu, trong đó có một lãi suất chủ đạo. Các quan hệ vay-cho vay tuân thủ sự chi phối của các lãi suất chủ yếu này.

Tăng thẩm quyền Quốc hội với CSTT

Nhiều đại biểu cho rằng, để đảm bảo thực hiện đúng Hiến pháp cũng như các quy định về pháp luật cần tăng cường thẩm quyền của Quốc hội. Đặc biệt là thẩm quyền trong việc sử dụng quỹ dự trữ ngoại hối. Có như vậy mới nâng cao sự nhất quán, nâng cao chất lượng trong công tác điều hành tiền tệ. Đại biểu Phạm Thị Loan (đoàn Hà Nội) còn đưa ra ý kiến: giao cho Quốc hội quyền sử dụng quỹ dự trữ ngoại hối. Quốc hội không họp thường xuyên thì giao cho Uỷ ban Thường vụ Quốc hội quản lý.

Về vị trí vai trò của NHNN, nhiều đại biểu chưa đồng ý với dự thảo, cho rằng, cần thiết phải xây dựng NHNN theo hướng Ngân hàng Trung ương hiện đại, là cơ quan độc lập, hoạt động theo quy định của pháp luật.

Trong phần giải trình, Chủ nhiệm Uỷ ban Kinh tế của Quốc hội Hà Văn Hiền khẳng định: xây dựng NHNN trở thành Ngân hàng Trung ương hiện đại, có tính tự chủ và tính độc lập cao là một định hướng lớn của Đảng và Nhà nước. Tuy nhiên, đây là một việc lớn cần có bước đi thích hợp và đòi hỏi phải có một quá trình chuẩn bị các điều kiện cần thiết cho hoạt động của một Ngân hàng trung ương hiện đại. Trong những năm trước mắt, cần tăng cường tính chủ động và tính trách nhiệm của NHNN trong việc hoạch định và thực thi chính sách tiền tệ quốc gia (CSTTQG) vừa bảo đảm sự linh hoạt trong điều hành CSTTQG, vừa bảo đảm tính đồng bộ trong hệ thống chính sách kinh tế, tài chính quốc gia.

Kết thúc buổi làm việc sáng 21-5, có 18 đại biểu phát biểu ý kiến trực tiếp. Nhiều vấn đề về dự thảo luật NHNN Việt Nam (sửa đổi) đã nhận được sự đồng thuận nhất trí cao. Tuy nhiên, cũng còn một số vấn đề còn nhiều ý kiến. Về vấn đề này Quốc hội sẽ thông qua các hình thức gửi phiếu, biểu quyết để đi đến thống nhất.

Xuân Dũng