“Mới tháng trước, thịt lợn nạc thăn mỗi ki-lô-gam chỉ mua với giá hơn 50.000 đồng, nay đã xấp xỉ 60.000 đồng. Giá tôm, cá, sữa... cũng tăng chóng mặt. Thông thường, giá cả chỉ tăng vào dịp đầu năm, cuối năm hoặc sắp đến đợt tăng lương, giờ đây thì giá tăng chóng mặt người tiêu dùng”. – Bác Nguyễn Thị Ngát, cán bộ nghỉ hưu ở phường Kim Giang, quận Thanh Xuân, Hà Nội đã nói với chúng tôi tại chợ Kim Giang như vậy trong ngày hôm 24-6.

Giá cả dồn dập... leo thang

Chị Ngọc Thúy, bán thịt lợn lâu năm và có uy tín ở chợ Kim Giang (Hà Nội) cho biết: Từ sau tết đến nay, giá thịt lợn hơi đã điều chỉnh bốn lần, với mức tăng từ 18.000 đồng/kg lên 26.000 đồng/kg. Do vậy, giá bán thịt lợn tại chợ từ đầu năm đến nay phải liên tục điều chỉnh, mỗi tháng tăng từ một đến 2 nghìn đồng/kg. Riêng tháng 6 này so với tháng trước, mỗi ki-lô-gam thịt lợn tùy loại tăng từ 3 đến 7 nghìn đồng. Hiện tại giá thịt dọi khoảng 30.000đồng/kg, thịt mông sấn khoảng hơn 40.000 đồng/kg.

Giá thịt lợn tăng cao, người tiêu dùng lo lắng. (Ảnh chụp tại chợ Kim Giang-Hà Nội, ngày 24-6)

Không chỉ có thịt lợn tăng giá mà theo khảo sát của chúng tôi tại các chợ ở Hà Nội trong ngày 24-6 thì hầu hết các mặt hàng thực phẩm đều tăng giá bán, trong đó giá bán cá thu, cá quả, cá chép mỗi ki-lô-gam tăng khoảng 2.000 đồng so với tháng trước, thịt bò, tôm cũng tăng khoảng từ 3 đến 5%. Nhiều loại rau xanh cũng tăng giá khá mạnh. Riêng giá thịt gà, thịt vịt, thịt ngan lại không tăng đáng kể do những thông tin tái phát dịch cúm gia cầm làm cho người dân ngại sử dụng sản phẩm thịt gia cầm.

Dẫn đầu về tốc độ tăng giá từ đầu năm đến nay là nhóm sản phẩm sữa. Tuần qua, hầu hết các sản phẩm sữa đều tăng giá từ 3 đến 5%.

Giá cả thực phẩm tăng nhanh làm cho các bà nội trợ lo lắng. Bác Nguyễn Thị Ngát, cán bộ nghỉ hưu tại phường Kim Giang, quận Thanh Xuân nói với chúng tôi: -“Những người đã nghỉ hưu như chúng tôi đi chợ cứ đắn đo, chẳng biết mua gì để phù hợp với túi tiền của mình”.

Chị Thanh Nguyên ở phố Lý Nam Đế (Hà Nội) cũng “trút bầu tâm sự”:

- Em có con nhỏ, phải mua sữa thường xuyên cho cháu, theo lời khuyên của bạn bè, em chọn sữa đắt nhất, nhưng giá của nó cứ leo thang từng ngày.

Không “ồn ào” như giá thực phẩm, giá thép, giá xi măng cũng đang tăng một cách lặng lẽ. So với cuối tháng 5, giá xi măng đã tăng khoảng từ một đến 2 nghìn đồng/tạ, giá thép cũng tăng mỗi tấn khoảng 300.000 đồng. Giá thép cuộn hiện nay khoảng 9,8 triệu đồng/tấn; thép cây 10 triệu đồng/tấn. Nhiều khả năng cuối tháng 6, sẽ lên đến 10,3 triệu đồng/tấn. Các công ty sản xuất thép xây dựng trong nước cho biết từ nay đến cuối năm sẽ còn điều chỉnh tăng giá thêm nhiều đợt nữa.

Vì sao giá tăng?

Thông thường hằng năm, “mùa tăng giá” thường diễn ra vào khoảng thời gian từ tháng 10 đến tháng 2 năm sau. Năm nay lại có đợt “tăng giá trái mùa”, vì sao như vậy?

Theo phân tích của các chuyên gia kinh tế: Sở dĩ giá thịt lợn tươi sống từ đầu năm đến nay tăng giá nhiều là do giá thức ăn gia súc tăng, dịch bệnh lở mồm long móng, dịch “lợn tai xanh” đã làm cho nhiều hộ gia đình không dám nuôi lợn. Dịch cúm gia cầm tái phát làm cho người tiêu dùng sợ dùng sản phẩm thịt và trứng gia cầm mà chuyển sang dùng thịt lợn, thịt bò và thủy sản. Đó là một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến giá thịt lợn, thịt bò, tôm, cá tăng. Thời tiết không thuận lợi là nguyên nhân làm các mặt hàng rau, củ quả tăng mạnh. Việc tăng giá xăng, dầu trong nước đã kéo theo việc tăng giá nhiều mặt hàng.

Nguyên nhân dẫn đến giá thép xây dựng trong nước liên tục tăng là do giá phôi thép thế giới tăng mạnh từ 480USD lên 550 USD/tấn. Ông Phạm Chí Cường, Chủ tịch Hiệp hội Thép Việt Nam, cho biết sở dĩ giá nguyên liệu phôi thép tăng cao là do Trung Quốc vừa điều chỉnh thuế xuất khẩu phôi thép từ 10% lên 15% (áp dụng chính thức từ ngày 1-6), trong khi các doanh nghiệp sản xuất thép trong nước phần lớn nhập phôi thép từ thị trường này. Giá nguyên liệu luyện thép cũng tăng đến 70%. Ngoài ra, chi phí vận chuyển hàng hóa bằng đường biển cũng tăng khá cao. Chẳng hạn, trước đây phí vận chuyển một tấn phôi thép từ Trung Quốc về Việt Nam khoảng từ 25USD đến 28USD/tấn thì nay tăng lên 40 USD/tấn.

Về nguyên nhân dẫn đến tăng giá sữa, các đơn vị sản xuất, phân phối sữa giải thích lý do tăng giá là nhằm “hỗ trợ” nông dân trong nước chăn nuôi bò sữa bù đắp giá thức ăn chăn nuôi tăng. Mặt khác giá nguyên liệu sữa nhập khẩu tăng mạnh do ảnh hưởng của tình trạng hạn hán cũng như các loại chi phí khác tăng. Giá mua sữa nguyên liệu tăng, thì giá sữa bán ra thị trường cũng phải tăng theo. Tuy nhiên, theo phân tích của các chuyên gia kinh tế thì không phải hoàn toàn như vậy vì hầu hết các doanh nghiệp trong nước đều nhập khẩu nguyên liệu theo hợp đồng giao dịch được thực hiện định kỳ ba hoặc sáu tháng/lần, do đó giá nguyên liệu vào thời điểm hiện nay đã được các nhà nhập khẩu tính toán ngay từ đầu năm. Vậy thì lý do tăng giá sữa do các nhà chế biến sữa đưa ra vẫn chưa thật sự thuyết phục người tiêu dùng. Thực ra, chi phí ảnh hưởng lớn đến giá thành của sữa lại là… quảng cáo. Chính vì lý do quảng cáo mà giá sữa tại Việt Nam luôn ở mức cao trên thế giới.

Giải pháp nào để kiềm chế giá?

Trong 5 tháng đầu năm, chỉ số giá tiêu dùng đã tăng đến 4,32%, cao hơn mức 3,6% của cùng kỳ năm ngoái. Đây cũng là mức tăng nằm ngoài dự báo của nhiều chuyên gia và các cơ quan quản lý Nhà nước về giá cả từ đầu năm. Dự báo chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 6 sẽ tăng 0,5%, nâng chỉ số giá 6 tháng đầu năm lên khoảng 4,8%. Như vậy, để đạt mục tiêu tăng trưởng CPI dưới mức tăng trưởng kinh tế (dự kiếntừ 8,2đến 8,5%),trong 6 tháng cuối nămmức tăng CPI không được vượt quá3,5%. Đây quả là một mục tiêu khó đạt được nếu giá cả hàng hoá tiếp tục “phi nước đại” bởi theo nhận định của các chuyên gia kinh tế,những bất ổn về thiên tai, dịch bệnh trong nước cùng những biến động tiềm ẩn khó lường của nền kinh tế thế giới sẽlà những yếu tố tác động trực tiếp có thể làm tăng giá nhiều mặt hàng trong 6 tháng cuối năm.

Trước tình hình tốc độ tăng giá hàng hoá và dịch vụ những tháng đầu năm có xu hướng tăng cao, Thủ tướng Chính phủ vừa có ý kiến chỉ đạo yêu cầu các bộ, ngành có các biện pháp kiểm soát, để đạt mục tiêu tốc độ tăng giá thấp hơn tốc độ tăng trưởng kinh tế. Thủ tướng yêu cầu các Bộ Tài chính, Thương mại, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam bảo đảm cân đối kinh tế vĩ mô; thực hiện kiểm soát thị trường, giá cả hàng hóa, nhất là các hàng hóa thiết yếu cho sản xuất và đời sống, bảo đảm tốc độ tăng giá thấp hơn tốc độ tăng trưởng kinh tế. Bộ Thương mại phải chỉ đạo chặt chẽ và quyết liệt về giá xăng, dầu, không để xảy ra tình trạng đầu cơ hoặc tăng giá xăng, dầu ngoài tầm kiểm soát, có thể phá vỡ các cân đối của nền kinh tế quốc dân và gây thiệt hại đến người tiêu dùng. Bộ Thương mại cũng phải tăng cường các biện pháp kiểm soát chặt chẽ việc nhập khẩu, thúc đẩy xuất khẩu để giảm nhập siêu, bảo đảm tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế theo mục tiêu Quốc hội đã đề ra.

Trao đổi với phóng viên báo Quân đội nhân dân, ông Nguyễn Tiến Thỏa, Cục trưởng Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính) cho rằng, để kiềm chế và giữ ổn định giá thị trường, các bộ, ngành cần bảo đảm cân đối cung cầu hàng hóa, nhất là các mặt hàng thiết yếu và nguyên liệu chính của nhiều ngành sản xuất như phân bón, xăng, dầu, sắt thép, xi măng; sử dụng tốt các biện pháp tài chính để giảm chi phí, giảm giá, khống chế bội chi ngân sách ở mức hợp lý (bằng khoảng 5% GDP); thực hiện tốt việc giám sát giá bán xăng, không để các doanh nghiệp độc quyền về giá và ấn định mức giá cao bất hợp lý.

Chúng tôi cho rằng, ngoài các biện pháp nói trên, rất cần sự ra tay của các cơ quan chức năng trong lĩnh vực quản lý giá cả và thị trường bởi chúng ta đã có Pháp lệnh giá, Pháp lệnh bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Nếu tập thể hay cá nhân nào tăng giá bất hợp lý, xâm phạm đến lợi ích của người tiêu dùng, phải xử phạt theo pháp luật.

Bài và ảnh: ĐỖ PHÚ THỌ