Ông Vũ Bẩy - tác giả của môn cờ toán Việt Nam. Ảnh: TPO

“Người Việt từ xưa đến nay vẫn chơi cờ tướng. Nhưng cờ tướng là của người Trung Quốc. Rồi người ta chơi cờ vua. Cờ vua cũng là môn cờ du nhập. Chẳng lẽ chúng ta không có một loại cờ của riêng ta? Lúc đó tôi nghĩ có thể dùng các con số để tính toán cho một ván cờ được không?” – Những suy nghĩ đó đã thôi thúc “nhà khoa học bất đắc dĩ” (ông Vũ Bẩy, sống tại phường Vũ Ninh, thành phố Bắc Ninh, tỉnh Bỉnh Ninh), một người làm nghề nặn tượng, sáng tạo ra trò cờ toán Việt Nam.

Được thai nghén, sửa đổi và lận đận 20 năm, đứa con tinh thần đó mới được gọi tên chính thức. Đó cũng là 20 năm đam mê mãnh liệt. 20 năm của một ý chí kiên quyết dành môn cờ đó cho đất nước mình. Và con ngườiđó đã dám khước từ số tiền khổng lồ 1 triệu đô-la của một chuyên gia cờ Trung Quốc, đã dám khước từ một danh hiệu danh dự là “Cờ toán quốc tế”. Chấp nhận trò chơi của mình chỉ mang cái tên mộc mạc “Cờ toán Việt Nam”, với mong muốn người chơi cờ toán phải nhớ đến Việt Nam.

Những tâm sự và ước muốn của ông đã được bộc bạch trong buổi giao lưu trực tuyến với đông đảo độc giả trên báo Tuổi trẻ điện tử sáng nay, 17-8. Chúng tôi xin được giới thiệu cùng bạn đọc:

Môn cờ toán Việt Nam và cái giá… 1 triệu USD

* Cảm hứng nào giúp ông nghĩ ra cờ toán? Cờ toán và cờ vua, cờ tướng khác nhau ở điểm nào? Cờ toán là gì?

Từ bé tôi đã được chơi nhiều loại cờ: cờ tướng, cờ vua, cờ ngũ hành, cờ chân chó, cờ trận. Trong tất cả các trò chơi tôi thích những trò chơi mang tính trí tuệ, phải tính toán, suy nghĩ.

Trên cơ sở đó tôi tự hỏi tại sao cờ tướng, cờ vua đã tồn tại trong lịch sử mấy nghìn năm và được biết cờ tường, cờ vua có xuất xứ từ nước ngoài. Trong đầu tôi đặt ra một câu hỏi tại sao ta không đưa toán học vào trò chơi cờ và ý tưởng sáng tạo cờ toán hình thành từ đó.

Cờ toán khác với cờ vua ở chỗ cờ toán áp dụng công thức toán học cộng, trừ, nhân, chia để bắt quân đối phương và cách đi quân của cờ toán đi bốn phương, bốn hướng, còn cờ tướng và cờ vua có cách đi quân qui định cho từng quân cờ, ví dụ cờ tướng mã nhật, tượng điền, xe liên, pháo cách và quân tốt thì chỉ tiến, không được phép lùi, khi đã sang sông thì được đi ngang... Một điểm khác biệt quan trọng là cờ toán thì vừa chơi vừa học toán, rất thiết thực.

Cờ toán là đánh cờ theo công thức toán học. Cụ thể, trong toán có dãy số nguyên đơn từ 1- 9 và con số 0. Trong cờ toán, tất cả các con số đều đi theo trị số của mình, số 0 đứng yên. Số 1 đi 1 ô, số 2 đi từ 1 hoặc đi 2 ô. Quân 9 có thể đi từ 1 đến 9 ô tùy chọn.

Điều kiện là khi đi thì không được vượt qua bất kỳ quân cờ nào, tức là chỉ đi ở những ô trống. Hướng đi thì bạn phải đi theo bốn hướng tiến, lùi, trái, phải và bốn hướng chéo đông, tây, nam, bắc.

Cách bắt quân thì muốn bắt quân đối phương bạn phải đi thế nào đó để có hai quân cờ của mình liền nhau, từ đó trong đầu bạn tự tính cộng hay trừ, nhân, chia ra đáp số là bao nhiêu thì đấy là điểm bắt quân đối phương. Ví dụ, bạn đi quân 1 lên trên quân 2 thì hướng bắt quân của bạn sẽ là 2-1=1 hoặc 2x1=2 hoặc 2+1=3. Như vậy các đáp số 1, 2, 3 là điểm bắt quân đối phương. Khi bắt quân đối phương thì lấy quân sau đặt vào chỗ quân bị bắt. Các quân khác cũng tương tự như vậy.

* Cờ toán là môn có nhiều cách đi và ông đã làm thế nào để tính và đi hết các nước đó vậy?

Người ta tính mỗi nước đi ban đầu, ví dụ quân 1 được đi mấy ô đến quân 9 được đi mấy ô thì ra tổng là 87 nước đi ban đầu. Từ đó mỗi nước đi kết hợp với nhau thành những nước đi chiến lược nên suy ra số nước đi chiến lược là 87 lũy thừa 87. Giống như cờ tướng chỉ có tối đa 32 nước đi ban đầu, kể cả nước đi đầu tiên người chơi thượng tướng.

* Có thật là môn cờ của ông đã được công ty đặt vấn đề đấu giá 1 triệu USD, và 1 chuyên gia Trung Quốc cũng trả giá đó?

Về giá bản quyền của cờ toán Việt Nam thì sự thật có rất nhiều công ty trong nước cũng như ngoài nước đặt vấn đề muốn mua bản quyền, trong đó có một cá nhân chấp nhận 1 triệu USD nhưng đến nay có những thông tin sẵn sàng trả giá cao hơn.

Việc họ muốn mua bản quyền thì tôi cũng đã nói công khai nhiều lần là tôi không bán bản quyền. Về chi tiết có chuyên gia Trung Quốc muốn mua bản quyền 1 triệu USD. Đó là một hôm tôi đang ở nhà thì có một ông chuyên gia về cờ của Trung Quốc và một người phiên dịch đến đặt vấn đề nghe nói giá khởi điểm phải là 1 triệu USD và sẵn sàng muốn mua 1 triệu USD.

Có một cuộc tọa đàm ngoài lề là nếu bán đấu giá thì giá khởi điểm phải là 1 triệu USD. Tôi không hỏi rõ ông nghe thông tin giá 1 triệu USD ở đâu nhưng tôi nói là có thể bán bản quyền nhưng giai đoạn hiện nay thì chưa.

Ông ấy nói nếu mua thì sẽ cải tiến một số nội dung. Thứ nhất là cải tiến quân cờ không dùng kí hiệu dấu chấm tròn mà sẽ dùng chữ. Thứ hai, ông ấy sẽ không lấy tên là cờ toán Việt Nam mà lấy tên là cờ toán quốc tế. Tôi suy nghĩ nếu là cờ toán quốc tế mà quân cờ đề nhất, nhị, tam, tứ thì không ổn. Tôi lưu ý ông ấy cờ toán thì phải mang tính toán học, phải sử dụng con số. Mặt khác, cờ toán xuất xứ từ Việt Nam thì nên lấy tên là cờ toán Việt Nam là tốt nhất.

Từ khi có ý tưởng sáng tạo cờ toán đến khi được cấp bản quyền, trong tư duy của tôi không hề có ý nghĩ sẽ bán bản quyền nên 1 triệu USD hay nhiều hơn nữa tôi không quan tâm vì một lí rất đơn giản là tôi không bán bản quyền.

* Thời gian bình quân cho một ván cờ Toán (tính đến thời điểm mất quân 0)? Thường thì khi xảy ra những trường hợp nào hai bên sẽ đồng ý kết thúc ván cờ (trong trường hợp không bắt được quân 0) để tính điểm của số quân ăn được phân thắng bại cho ván đấu?

Trong cờ toán Việt Nam có những nước đi, những thế cờ chỉ từ 1 - 2 phút là đã có thể thắng tuyệt đối nếu đối phương không biết cách phòng thủ.

Cờ toán Việt Nam có hai trường hợp thắng - thua. Thắng điểm thì gọi là thắng điểm. Bắt được quân 0 thì gọi là thắng tuyệt đối. Điểm của một ván thắng do hai kỳ thủ thỏa thuận với nhau. Có thể 10 điểm, 15 hay 20 điểm hoặc phải tuân thủ theo qui định của Ban tổ chức thi đấu.

* Có phải nếu 2 quân mình nằm kế nhau theo hàng dọc hoặc ngang thì sử dụng phép cộng trừ, còn hàng chéo thì sử dụng nhân chia? Hay là trong bất kỳ trường hợp nào cũng có thể sử dụng 4 phép này? Một số kinh nghiệm về chọn phép để bắt quân đối phương?

Trong bất kỳ trường hợp nào cũng cần sử dụng 4 phép tính cộng, trừ, nhân, chia để sử dụng phép bắt quân đối phương.

Việc bắt quân đối phương, trong quá trình thi đấu nên tính toán những phương án sao cho đối phương chạy quân này thì bị bắt quân khác, tương tự như thế cờ "chiếu tướng, bắt xe" trong cờ tướng.

* Vì sao ông không sử dụng các con số từ 0-9 thay vì các chấm như hiện nay? Và nếu có một yêu cầu tới các cơ quan chức năng thì ông sẽ đề nghị điều gì?

Trên quân cờ tôi sử dụng những dấu chấm để biểu thị những con số từ 0 - 9 vì từ 0-9 là con số latinh và trong quá trình thi đấu sẽ có hiện tượng nhầm lẫn giữa số 6 và 9. Mặt khác, nếu sử dụng số thì mình nhìn thuận nhưng đối thủ nhìn lại ngược. Điều quan trọng là những dấu chấm tròn là biểu tượng nguyên thủy của những con số toán học.

Tôi có một đề nghị duy nhất là tạo mọi điều kiện thuận lợi để phổ biến, tuyên truyền sâu rộng trò chơi này trong hệ thống nhà trường bởi nó rất có ích cho học sinh, sinh viên vừa chơi, vừa học.

Trò chơi dân dã và ước mơ cờ toán Việt Nam… vượt đại dương!

* Khi nào thì những bộ Cờ toán Việt Nam sẽ được sản xuất và phổ biến đến mọi người, hay người chơi phải... tự làm lấy? Ông có dự định lập một diễn đàn trực tuyến dành cho những người yêu thích môn cờ này không?

Hiện tại người chơi phải tự làm lấy. Trong tương lai gần sẽ có những bộ cờ toán bán rộng rãi trên thị trường để người chơi có thể mua về chơi.

Hiện nay chúng tôi đang bàn bạc liên kết với một công ty chuyên làm phần mềm máy tính là Công ty Hào quang Việt. Một ngày gần đây sẽ chính thức khai trương để các bạn có thể chơi qua Internet, qua điện thoại di động.

* Liệu cái tên "cờ toán Việt Nam" có cục bộ quá không?Nó có làm hạn chế sự phổ biến cờ toán Việt Nam ra thế giới không?

Trong quá trình sáng tạo, riêng phần đặt tên cho môn cờ này tôi đã lựa chọn hàng trăm tên, cuối cùng tôi quyết định đặt tên cờ toán Việt Nam vì lí do rất đơn giản là nó xuất xứ từ Việt Nam và tôi là người Việt Nam.

Tôi cũng biết toán học là toàn cầu. Nếu là tên cờ toán quốc tế có thể sẽ thích hợp hơn nhưng tôi tôn vinh Tổ quốc tôi nên tôi lấy tên là cờ toán Việt Nam mặc dù toán học thì Việt Nam cũng như Mỹ, Anh, Pháp cộng trừ đều theo một công thức duy nhất, giống nhau.

* Hiện nay có khoảng bao nhiêu người biết chơi môn cờ toán? Từ khi báo Tuổi trẻ loan tin về môn cờ mới mẻ này, các cơ quan chức năng ở nước ta đã có hành động cụ thể nào để phổ biến môn cờ toán?

Hiện nay trên địa bàn TP Bắc Ninh quê tôi, số người biết chơi cờ toán rất ít nhưng ở một số nơi, tuy không thống kê, nhưng chắc chắn có rất nhiều người. Trường THPT Dục Tú (Đông Anh, Hà Nội) đã tổ chức thi đấu giải vô địch cờ toán nhân dịp ngày thành lập Đoàn và các chiến sĩ ở đảo Trường Sa cũng đã tổ chức thi đấu.

Từ năm 2005 đến nay chưa có một cơ quan chức năng nào quan tâm đặt vấn đề phổ biến môn cờ này vào cuộc sống.

* Từ khi sáng tạo ra cờ Toán đến nay, chắc là ông đã giao lưu với nhiều người rồi, vậy có ai đã từng đánh thắng ông chưa? Và từ khi ông sáng tạo ra môn cờ này đến nay kỷ niệm nào làm ông nhớ nhất, và người chơi cờ nào từng chơi với ông làm ông nhớ nhất?

Riêng về cờ toán Việt Nam, cho đến thời điểm này tôi chưa gặp một đối thủ nào có thể bắt đượcquân 1, quân 9 và quân số 0. Đã có người chơi đem máy tính đến để tính toán nhưng vẫn thua tôi (cười).

Ấn tượng khó quên nhất là tôi được về dự giải vô địch cờ toán Việt Nam lần thứ nhất ở trường Dục Tú (Đông Anh, Hà Nội). Có hai học sinh đoạt giải vô địch của hai lứa tuổi, sau khi được tôi trao cờ vô địch thì có hai đồng chí cán bộ giới thiệu mình là giáo sư dạy toán cấp 3, đánh giao hữu với hai nhà vô địch trẻ này và kết quả là 3 ván liền thầy giáo dạỵ toán cấp 3 đều bị bắt quân số 0.

Vân Anh