QĐND - Sau 25 năm, Phó chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam Nguyễn Thị Tuyết (nguyên Giám đốc Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam) và bà Hoàng Thị Mợi, nguyên Trung đội trưởng Trung đội nữ dân quân Hoa Lộc (Hậu Lộc, Thanh Hóa) mới có dịp gặp lại nhau. Bao kỷ niệm ùa về, tươi mới, vẹn nguyên xoay quanh những hiện vật vô giá mà năm 1990, Trung đội nữ dân quân Hoa Lộc đã tặng Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam: Chiếc Huy hiệu Bác Hồ và bức thư Bác Hồ khen ngợi những thành tích đặc biệt của Trung đội nữ dân quân Hoa Lộc.

Hai kỷ vật vô giá

“Bác vẫn mạnh khỏe chứ ạ? Bác còn nhớ cháu không?”. “Cô Tuyết có phải không? Chiếc Huy hiệu Bác Hồ và bức thư Bác Hồ khen ngợi Trung đội nữ dân quân Hoa Lộc chúng tôi “gửi” Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam hồi ấy vẫn còn nguyên vẹn đấy chứ? Biết là để ở bảo tàng thì nhiều người được xem, được biết về những thành tích của Trung đội nữ dân quân Hoa Lộc, nhất là thế hệ trẻ bây giờ, nhưng cứ nhắc đến là tôi thấy nhớ…”. Cứ thế, câu chuyện giữa bà Hoàng Thị Mợi và bà Nguyễn Thị Tuyết giống như những thước phim quay chậm khiến chúng tôi không khỏi xúc động.

Hồi ấy, trên cương vị Giám đốc Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam, bà Nguyễn Thị Tuyết cùng đội ngũ cán bộ, nhân viên cứ nghe đâu có lưu giữ hiện vật gắn với chiến công của phụ nữ là họ lại khăn gói lên đường tìm đến bằng được. Chiếc Huy hiệu Bác Hồ và bức thư của Bác khen ngợi thành tích đặc biệt của trung đội hiện đang được lưu giữ ở Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam là những hiện vật quý giá mà bà Tuyết nhận được từ tay bà Hoàng Thị Mợi, cách đây 25 năm. Nhớ lại lúc vào Hậu Lộc tìm gặp bà Mợi, bà Nguyễn Thị Tuyết kể:

- Ngày ấy, phương tiện đi lại khó khăn, từ Hà Nội vào đến Hậu Lộc tôi đi mất cả ngày trời. Tôi vừa đi bằng ô tô vừa đi bộ, hỏi thăm mãi mới tìm được nhà bà Mợi. Mất thêm mấy ngày trời tỉ tê, động viên, phân tích thiệt hơn, cuối cùng bà Mợi mới đồng ý tặng Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam hai hiện vật trên. 

Bà Nguyễn Thị Tuyết và bà Hoàng Thị Mợi (thứ hai và ba, từ phải sang) cùng các cựu nữ dân quân Hoa Lộc.

Nghe bà Tuyết nói vậy, bà Mợi vội chen vào: 

- Chúng tôi quý và giữ gìn những kỷ vật ấy còn hơn tính mạng của mình. Chúng là bằng chứng cho những thành tích đặc biệt không chỉ của Trung đội nữ dân quân Hoa Lộc mà còn thể hiện khí thế học tập, lao động sản xuất, chiến đấu, góp phần đánh thắng giặc Mỹ, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước của cả thế hệ chúng tôi ngày ấy.

Những chiến công huyền thoại

Ký ức một thời cứ thế ùa về trong từng câu chuyện tại buổi gặp mặt những nữ dân quân Hoa Lộc năm xưa. 50 năm đã trôi qua, những cô gái mười tám, đôi mươi thuở nào nay đã lên chức bà nội, bà ngoại, nhưng mỗi dịp gặp lại nhau, họ vẫn trẻ trung và vô cùng sôi nổi. Bà Nguyễn Thị Thứ, Khẩu đội trưởng Khẩu đội 2, hào hứng kể:

- Thành lập ngày 1-6-1967, trung đội chúng tôi gồm 14 cô gái. Chúng tôi lấy khu đất cồn bãi ở khu Đông Ngàn làm căn cứ. Nhiệm vụ của chúng tôi là bảo vệ bầu trời, kho thóc và tuyến vận chuyển từ Bắc vào Nam bằng đường sông và đường biển.

Bà Hoàng Thị Mợi tiếp lời:

- Theo kế hoạch, trung đội được huấn luyện trong 11 ngày cả lý thuyết và thực hành về cách sử dụng súng 12,7mm. Nhưng mới học lý thuyết được hơn 5 ngày thì cấp trên đã biên chế cho trung đội 3 khẩu súng. Vậy là buổi sáng chúng tôi học lý thuyết, buổi chiều cả trung đội học thực hành. Ngày 16-6-1967, trung đội đang luyện tập thì xuất hiện hai tốp máy bay của địch từ biển Lạch Trường bay vòng vào trận địa. Khi tốp thứ hai bay vào trận địa, cự ly cách 500m, chưa kịp cắt bom, tôi hô to: “Bắt mục tiêu thứ hai. Bắn!”. Ba khẩu 12,7mm đồng loạt nhả 21 viên đạn. Chiếc máy bay A4D trúng đạn, loạng choạng lao xuống đất. Bà con đi làm đồng la to: "Đội dân quân gái bắn rơi máy bay rồi…". Chiến công bắn rơi máy bay A4D của các nữ dân quân Hoa Lộc làm nức lòng quân dân cả nước, nhiều đoàn báo chí trong và ngoài nước đã về để ghi lại chiến tích hào hùng của trung đội. Nhiều nhà báo nước ngoài tỏ ra rất ngỡ ngàng, bởi những cô gái trước đó chưa từng biết sử dụng vũ khí, vậy mà chỉ bằng ý chí quyết tâm cùng với nhiệt huyết tuổi trẻ đã làm nên những điều không tưởng: Bắn rơi chiếc máy bay tối tân nhất của quân đội Mỹ vào thời điểm bấy giờ.

Ngay sau chiến công đó, Trung đội nữ dân quân Hoa Lộc được Bác Hồ gửi thư khen ngợi và Bác tặng Huy hiệu của Người cho mỗi thành viên trong trung đội. Bức thư của Bác Hồ gửi Trung đội nữ dân quân Hoa Lộc có đoạn: “... cùng với thành tích to lớn chống Mỹ, cứu nước của phụ nữ cả nước ta, chiến công của các cháu làm rạng rỡ thêm truyền thống của phụ nữ Việt Nam dũng cảm đảm đang. Bác vui lòng khen ngợi các cháu và tặng mỗi cháu một Huy hiệu”.

Bà Nguyễn Thị Bân, xạ thủ 1 Khẩu đội 3, hồ hởi chia sẻ:

- Kể ra cũng thật kỳ lạ, ngày đó chúng tôi mỗi người vác một hòm đạn 12,7mm nặng tới 51kg mà cứ đi băng băng, chẳng kém gì quân chủ lực. Thành tích bắn rơi máy bay làm cả trung đội nức lòng, thêm hăng hái, quyết tâm tập luyện và chiến đấu. 

5 tháng sau, ngày 2-11-1967, Trung đội nữ dân quân Hoa Lộc tiếp tục lập chiến công vang dội, bắn rơi chiếc máy bay F4H bằng ba loạt đạn từ súng 14,7mm. Ngày 30-7-1972, trung đội tiếp tục bắn rơi máy bay Mỹ lần thứ ba.

Chiến công của Trung đội nữ dân quân Hoa Lộc đã khơi dậy phong trào thi đua bắn rơi máy bay Mỹ trong lực lượng nữ dân quân tỉnh Thanh Hóa và cả nước. Ngót nửa thế kỷ đã trôi qua, vào tháng Tư lịch sử vừa qua, những người con gái Hoa Lộc năm xưa có dịp cùng nhau ôn lại ký ức hào hùng, để càng thêm tự hào về một thời oanh liệt rực rỡ chiến công.

Bài và ảnh: KIM ANH