Dẫn chứng thực tế, Chủ tịch Quốc hội cho biết, năm 2026, chỉ tiêu phát triển nhà ở xã hội giao cho các địa phương là 97.000 căn, nhưng trong 9 tháng đầu năm mới thực hiện được khoảng 47.000 căn. Nhiều dự án vẫn trong tình trạng đình trệ, trong khi thủ tục xét duyệt đối tượng mua nhà ở xã hội, chứng minh thu nhập, xác nhận chưa có nhà ở còn phức tạp, kéo dài.

Giá bán nhà ở xã hội cũng là vấn đề đáng quan tâm, vẫn vượt quá khả năng chi trả của nhiều công nhân, người lao động có thu nhập bình quân từ 6 đến 9 triệu đồng/tháng. Bên cạnh đó, tình trạng mua nhà ở xã hội để cho thuê hoặc chờ đủ thời hạn 5 năm để bán lại hưởng chênh lệch vẫn diễn ra. Nhiều địa phương đã quy hoạch quỹ đất nhưng chưa đủ điều kiện triển khai dự án; chủ đầu tư gặp khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn tín dụng ưu đãi.

 Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu thảo luận tại tổ. Ảnh: TRỌNG HẢI 

Từ thực tế này, Chủ tịch Quốc hội đề nghị nghiên cứu đơn giản hóa thủ tục đầu tư; kiểm soát chặt chẽ việc chuyển nhượng nhà ở xã hội sau thời hạn 5 năm, nghiên cứu quy định chỉ được chuyển nhượng cho các đối tượng đủ điều kiện hưởng chính sách; có cơ chế thu hồi ưu đãi đối với trường hợp vi phạm.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị hoàn thiện tiêu chí xác định đối tượng chưa có nhà ở theo hướng ứng dụng dữ liệu số, không chỉ phụ thuộc vào thời điểm nộp hồ sơ; đơn giản hóa thủ tục xác nhận thu nhập, giảm giấy tờ chứng minh không cần thiết.

Đáng chú ý, Chủ tịch Quốc hội đề xuất nghiên cứu bổ sung cơ chế Nhà nước mua lại các dự án nhà ở thương mại đang đình trệ để chuyển đổi thành nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê.

Theo Chủ tịch Quốc hội, việc sửa đổi đồng bộ Luật Đất đai, Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản phải hướng tới mục tiêu giải quyết các dự án bất động sản thương mại tồn đọng, kéo dài trên cả nước.

Đối với phát triển nhà ở cho thuê, Chủ tịch Quốc hội đánh giá, hiện nay, thị trường nhà ở cho thuê còn hạn chế, chủ đầu tư thiếu động lực tham gia do thời gian thu hồi vốn dài, trong khi chưa được hưởng các chính sách ưu đãi về đất đai tương tự nhà ở xã hội.

“Vì vậy cần nghiên cứu cơ chế ưu đãi về đất đai, thuế và tín dụng tương đương hoặc gần tương đương chính sách nhà ở xã hội đối với các dự án cam kết cho thuê trong thời hạn tối thiểu từ 15 đến 20 năm”, Chủ tịch Quốc hội đề nghị.

Về giá thuê nhà, Chủ tịch Quốc hội cho rằng quy định theo hướng do chủ đầu tư thỏa thuận nhưng không vượt khung do UBND cấp tỉnh quy định và có điều chỉnh theo chỉ số giá tiêu dùng. Cùng với đó, cần phân biệt rõ chính sách đối với nhà ở cho thuê bằng nguồn vốn nhà nước và nguồn vốn ngoài nhà nước; nghiên cứu cơ chế quản lý giá thuê phù hợp, bảo đảm quyền lợi của người thuê và tạo động lực cho chủ đầu tư.

Đặc biệt, theo Chủ tịch Quốc hội, phải có cơ chế khuyến khích khu vực kinh tế tư nhân tham gia mạnh mẽ hơn vào lĩnh vực này. Bởi nguồn lực nhà nước không thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu phát triển nhà ở cho thuê.

Liên quan đến quản lý, sử dụng nhà chung cư, Chủ tịch Quốc hội chỉ rõ tình trạng tranh chấp quỹ bảo trì, mâu thuẫn giữa ban quản trị với cư dân kéo dài tại nhiều chung cư, nhất là ở Hà Nội và TP Hồ Chí Minh.

Do đó, cần tăng cường cơ chế giám sát độc lập, công khai, minh bạch việc quản lý, sử dụng quỹ bảo trì và các khoản phí quản lý, vận hành trên hệ thống số; quy định rõ trách nhiệm, chế tài đối với ban quản trị khi có vi phạm, bảo đảm quyền của cư dân trong việc thay thế ban quản trị theo quy định.