Cần minh bạch về thông tin quy hoạch

QĐND - Tại cuộc Đối thoại về phòng, chống tham nhũng lần thứ 8 với chủ đề “Phòng, chống tham nhũng trong lĩnh vực quản lý và sử dụng đất đai”, diễn ra ngày 25-11 tại Hà Nội, đại diện các cơ quan chức năng của Việt Nam đã thẳng thắn thừa nhận những hạn chế trong công tác này và ghi nhận những đề xuất giải pháp của cộng đồng các nhà tài trợ quốc tế cho Việt Nam.

Thực trạng đáng chú ý

Có thể thấy mối quan tâm chung của các nhà tài trợ là chương trình hành động của Việt Nam nhằm khắc phục những hạn chế trong công tác phòng, chống tham nhũng (PCTN). Đại diện Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) lưu ý rằng, một trong những rào cản là mức lương còn thấp của cán bộ, công chức nhà nước, vốn là cốt lõi của tham nhũng. Thực trạng nữa được chỉ ra là sự chưa hoàn thiện của khung pháp lý liên quan tới lĩnh vực quản lý đất đai. Nhiều văn bản PCTN đã được thông qua, nhưng khâu thực hiện còn nhiều vấn đề và hệ thống giám sát còn yếu, Đại sứ Thụy Điển tại Việt Nam Xtáp-phan Hơ-xtrom (Staffan Herrstrom) nhận xét. Một số ý kiến nhất trí Luật Đất đai năm 2003 của Việt Nam cần phải sửa đổi để tạo cơ chế tốt hơn cho PCTN. Cùng với đó là đề xuất nên thực hiện biện pháp thỏa luận, thương lượng hay cưỡng chế, nhất là trong lĩnh vực chuyển đổi mục đích sử dụng đất như hiện nay. Báo cáo của Thanh tra Chính phủ đã chỉ ra có từ 70 đến 80% số các khiếu kiện là liên quan tới đất đai.

Các đại biểu thảo luận tại cuộc Đối thoại về phòng, chống tham nhũng lần thứ 8.

Đại diện Cơ quan Phát triển Anh nhận định, Việt Nam đang trong giai đoạn bùng nổ thị trường đất đai, nhưng thông tin về lĩnh vực này còn rất hạn chế, ít hơn bất kỳ lĩnh vực nào khác. Báo cáo của Thanh tra Chính phủ cũng ghi nhận thực trạng chỉ số minh bạch trên thị trường bất động sản, trong đó thông tin về đất đai ở Việt Nam luôn đứng thứ hạng thấp.

Thực trạng này dẫn tới việc người dân gặp khó khăn mỗi khi có việc “đụng” tới giấy tờ đất đai, tạo cơ hội cho tham nhũng xuất hiện. Theo điều tra, có tới 70% quan chức, cán bộ làm việc trong lĩnh vực quản lý địa chính có thái độ sẵn sàng nhận biếu xén, hoa hồng trong quá trình làm thủ tục cấp và sử dụng đất đai. Một báo cáo nghiên cứu mới nhất phục vụ cho cuộc Đối thoại lần thứ 8 của các nhà tài trợ quốc tế cho Việt Nam đã chỉ ra rằng, 43% doanh nghiệp khẳng định cần có quà và chi phí không chính thức để nhận được chứng nhận quyền sử dụng đất. Nghiên cứu này được thực hiện ở 5 tỉnh, thành phố là Bắc Ninh, Tiền Giang, TP Hồ Chí Minh, Bình Định và Lạng Sơn.

Những đề xuất

Tại cuộc đối thoại, đại diện các nhà tài trợ đã đề xuất những giải pháp nhằm thúc đẩy PCTN trong lĩnh vực đất đai ở Việt Nam. Việt Nam cần tăng cường minh bạch, công khai trong thông tin về quy hoạch đất đai, quy hoạch đô thị để tránh việc nắm giữ cũng như thao túng thông tin vì mục đích vụ lợi cá nhân. Cần thực hiện pháp quyền, cải cách hệ thống tư pháp hơn nữa và chú trọng hơn tới việc bảo vệ người tố cáo tham nhũng. Giám đốc quốc gia Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, bà Vích-to-ri-a Qua-qua (Victoria Kwakwa) nhấn mạnh tới vai trò của xã hội, của người dân trong hỗ trợ nỗ lực PCTN của Chính phủ. 

Một số nhà tài trợ gợi ý Việt Nam có thể áp dụng những tiêu chuẩn về đạo đức, những cam kết về tiêu chuẩn đạo đức trong ngành quản lý đất đai. Theo đại diện nhà tài trợ Đan Mạch, vì cán bộ trong lĩnh vực đất đai có thể có những đặc quyền trong tiếp cận thông tin nên cần phải tăng cường tính liêm chính. Kết quả khảo sát của Thanh tra Chính phủ đối với cán bộ địa chính tại Hà Nội, Vĩnh Phúc và Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, 75,6% số cán bộ trả lời họ thích công việc vì có thông tin nhanh về đất đai.

Đề xuất đáng chú ý nữa là nhằm bảo đảm tính minh bạch và trách nhiệm giải trình, Việt Nam nên thành lập Ban quản lý đất đai ngay tại địa phương với sự tham gia của đại diện cộng đồng, doanh nghiệp và người dân địa phương. Ban quản lý này có thể đưa ra những cơ chế về giao dịch đất đai ở địa phương nhưng vẫn nằm trong khung cơ chế của chính quyền Trung ương. Cùng với đó là đề xuất Chính phủ đưa ra một văn bản quy định mạnh mẽ về kê khai tài sản, thu nhập trong ngành quản lý đất đai để làm thí điểm.

Tại cuộc đối thoại, các nhà tài trợ phát triển của Việt Nam đã ghi nhận những nỗ lực mạnh mẽ và thành tích của chính phủ Việt Nam trong PCTN. Tuy nhiên, như Đại sứ Thụy Điển Hơ-xtrom nhấn mạnh, những thành tích cũng như cam kết chính trị của Việt Nam trong lĩnh vực PCTN sẽ không tạo những tiến bộ lâu dài nếu không đi kèm với hành động mạnh mẽ và các biện pháp theo dõi, đánh giá.

Bài và ảnh: Mỹ Hạnh