Lực lượng thi công công trình đê Hội Thống thả ống bê tông kè chân đê

Hội Thống là một trong những tuyến đê xung yếu nhất của tỉnh Hà Tĩnh, án ngữ gần 6km suốt chiều dài 3 xã ven biển của huyện Nghi Xuân, gồm: Xuân Đan, Xuân Trường và Xuân Hội. Mặc dù dự án nâng cấp, tu bổ tuyến đê này đã đi gần hết chặng đường, nhưng người dân nơi đầu sóng ngọn gió vẫn chưa hết lo khi cơn bão số 5, theo dự báo của Trung tâm dự báo khí tượng thủy văn Trung ương, sẽ đổ bộ vào miền Trung trong ít giờ tới.

Những ký ức buồn và nốt nhạc vui

Từ bao đời nay, những người dân sinh sống dọc tuyến đê Hội Thống đã quen với cảnh sống chung với bão biển. Hầu như năm nào Hà Tĩnh “đón bão” là năm ấy người dân nơi đây lại nhốn nháo vì chuyện vỡ đê. Ở vùng đất này, đã bao lần người dân phải khốn đốn chạy bão, nhưng không thể quên hai trận lũ lịch sử diễn ra vào các năm 1982 và 1989, bão về quật vỡ đê, gây nên hiện tượng sóng thần cuốn trôi hết tài sản và làm chết không ít người. Đã có một số người dân tiên phong trong chinh phục thiên nhiên, góp phần giảm thiệt hại thiên tai, nhưng họ gặp không ít gian nan. Điển hình trong số đó là cụ Nguyễn Lán - một lão ngư được Trung ương Hội Người cao tuổi Việt Nam tặng danh hiệu “Tuổi cao chí càng cao”.

Lão ngư Nguyễn Lán tiếp tôi trong ngôi nhà nhỏ lọt thỏm giữa rừng phi lao xanh vút bên triền đê Hội Thống. Thiếu 2 tuổi nữa là đầy bát tuần nhưng với tác phong “ăn sóng nói gió” của lão như đang xoá đi ranh giới của cái tuổi gần đất xa trời. Lão cho biết: Ngày trước gia đình sống trong làng, một đời gắn bó với những cánh buồm và những chuyến khơi xa. Từ những năm cuối thập niên 80 của thế kỷ trước, lão đã tự nguyện ra đây, đấu thầu 5ha đất cát bỏ hoang trồng rừng phòng hộ kết hợp làm kinh tế gia đình. Nhưng việc làm vừa ích nước vừa lợi nhà của lão buổi đầu gặp muôn vàn trắc trở. Bao nhiêu vốn liếng tích cóp được lão đều đem đi mua cây giống về trồng dọc bãi biển nhưng khi cây lên ngang đầu người, gặp kẻ xấu bụng, ghen ăn tức ở, bẻ ngang! Rồi bão biển quăng quật cuốn trôi cả rừng cây. Thế nhưng lão vẫn không nản. Bão cuốn trôi lớp này, hết mùa bão lão trồng lớp khác. Và cuối cùng lão đã thắng, tên của lão đã trở thành tên đất, gắn liền với những rặng phi lao xanh tít tắp suốt triền đê bằng cái tên thật dễ thương: rừng ông Lán!

Rừng ông Lán lên xanh phần nào che chở cho tuyến đê Hội Thống trước sóng gió biển khơi. Tuy nhiên, mỗi mùa bão đến, người dân nơi đây lại như ngồi trên đống lửa. Gần đây không phải là năm Hà Tĩnh chịu cảnh “bão quật mưa chan”, nhưng đoạn đê Hội Thống qua xóm An Toàn vẫn mất an toàn. Mặc dù đã tốn không ít công sức gia cố đê từ trước, nhưng khi bão về, dù rất nhỏ, đê vẫn bị tràn, nhà vẫn bị ngập, và dân làng tay trắng lại hoàn trắng tay.

Nhân dân xã Xuân Hội tham gia giải phóng mặt bằng đoạn đê cuối tuyến

Trên công trường thi công dự án nâng cấp đê Hội Thống, mọi người hối hả chạy đua với thời gian khi mưa bão đang đến gần. Chúng tôi gặp kĩ sư Thái Đức Trợ, phó ban quản lý dự án, người trực tiếp phụ trách hiện trường khi anh đang kiểm tra một tốp thợ thả ống cống bê tông kè chân đê. Anh Trợ cho biết: Dự án nâng cấp tuyến đê Hội Thống do Chi cục quản lý đê điều thuộc Sở Nông nghiệp làm chủ đầu tư, sử dụng nguồn vốn dự án ADB. Trung bình mỗi km đê được đầu tư xây dựng với số vốn hơn 10 tỷ đồng, trong đó phần thân đê 7 tỷ đồng và chân đê hơn 3 tỷ đồng. Dự án bắt đầu triển khai từ giữa năm 2006, đến nay đã hoàn thiện 2 gói thầu lớn, 3.150 mét đê từ cuối xã Xuân Hải đến đầu xã Xuân Hội đã tiến hành nghiệm thu phần thân đê bàn giao cho địa phương quản lý, sử dụng. Về thiết kế kỹ thuật, mặt đê ở cao trình 5, có thể chống chọi với bão cấp 10 trở xuống. Diện tích bề mặt đê rộng 5 mét, đổ bê tông dày 20cm; chân đê thả ống bê tông sâu 2m, ghép cấu kiện mái gần 2m. Mái đê phía trong là mái 3-1 (cứ xuống một mét thì thân đê rộng ra 3 mét), mái ngoài là mái 4-1, được ghép cấu kiện bê tông dày 20cm. Đê được thi công theo công nghệ tiên tiến nhất hiện nay: giữa phần cấu kiện với thân đê được lót một lớp vải bạt, tiếp đến là lớp đá 1-2 dày 10cm. Lớp lót và lớp đá dăm có tác dụng như một tầng lọc, chỉ cho nước thấm qua còn cát không bị trôi, giữ cho thân đê không bị rỗng ruột, hạn chế thấp nhất hiện tượng vỡ đê khi bị sóng đánh vào.

Những ngày lo còn dài

Có lẽ từ ngày lấn thủy lập làng, người dân nơi đầu sóng ngọn gió này đã ước mong cho mõm đất cửa biển cuối nguồn dòng Lam được an bình nên mới đặt cho làng mình cái tên: An Toàn! Nhưng theo lời cụ Ngô Tuân – một lão ngư nay đã qua tuổi thất thập- xóm An Toàn của cụ cứ mỗi mùa mưa bão đến là chẳng được một giây phút bình an. Và mùa mưa bão năm nay, khi dự án nâng cấp tuyến đê Hội Thống đã gần đi hết chặng đường, liệu người dân xóm An Toàn đã hết nỗi lo?

Đi tìm câu trả lời, chúng tôi được anh Trợ cho biết, do nguồn vốn trên cấp nhỏ giọt, mới chỉ đạt hơn 50% tổng vốn đầu tư đã ảnh hưởng không nhỏ đến tiến độ thi công của dự án. Mặc dù tỉnh đã có tờ trình gửi Chính phủ từ đầu năm xin ứng vốn năm 2008 để xây dựng các hạng mục còn lại trong năm nay nhưng đến thời điểm này vẫn chưa có hồi âm. Nguồn vốn năm 2007 được cấp hơn 11 tỷ đồng, chỉ đủ triển khai 3 gói thầu, gồm 2 gói thi công phần chân đê của đoạn đê đã nghiệm thu và 1 gói thầu thi công làm mới cả thân và chân đê từ km13+250 đến km14+400. Theo kế hoạch, các hạng mục này lẽ ra được triển khai sớm, nhưng đến gần mùa mưa bão mới có vốn nên nhà thầu vừa mới triển khai chưa đầy một tháng. Như vậy, đến thời điểm này vẫn còn hơn 2km đê thuộc xã Xuân Hội, trong đó có 800m vừa mới khởi công xây dựng và 1,3km đê xung yếu ở cuối tuyến chưa có vốn đầu tư. Mặc dù các nhà thầu đang dồn sức thi công chạy đua với bão nhưng do khối lượng công việc quá lớn nên các hạng mục của 3 gói thầu vừa triển khai khó có thể hoàn thành. Điều này dẫn đến 2 điều bất lợi cho công trình: vừa ảnh hưởng đến tiến độ thi công, vừa phải đối mặt với độ rủi ro rất cao. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc không chỉ hơn 2km đê chạy qua xã Xuân Hội còn bị đe dọa nghiêm trọng, mà ngay cả đoạn đê đã bàn giao phần thân đê cũng chưa được an toàn do phần chân đê đang kè dở dang. Người dân nơi đây cũng chưa thể hết lo khi mưa bão đang đến.

Bài và ảnh: VĂN HỌC