Ngày 29-5, tại Nghĩa trang hữu nghị Việt Lào, Bộ Tư lệnh Quân khu 4 tổ chức lễ tiễn đưa 222 hài cốt liệt sĩ quân tình nguyện và các chuyên gia Việt Nam hy sinh trong các thời kỳ chiến tranh ở nước Cộng hoà dân chủ Nhân dân Lào về 28 tỉnh, thành phố phía Bắc. Vậy là, hơn 30 năm yên nghỉ trên đất bạn, hôm nay các anh đã được trở về đất mẹ - nơi “chôn rau cắt rốn” trong sự đón tiếp trân trọng, trang nghiêm, nặng nghĩa, nặng tình của chính quyền, nhân dân, đồng đội, bạn bè, người thân ruột thịt...

Đón nhận và an táng hài cốt liệt sỹ tại nghĩa trang hữu nghị Việt Lào. Ảnh: Internet

Mười một người - đúng một tiểu đội - như những người lính tiêu binh của Đội công tác Đặc biệt, Quân khu 4, nhẹ nhàng chuyền tay nhau chuyển lên xe những bộ hài cốt liệt sĩ phủ cờ đỏ sao vàng. Mười một sĩ quan, chiến sĩ ấy thuộc các Đội quy tập mộ liệt sĩ thuộc Quân khu 4 đã từng có thâm niên xuyên rừng, lội suối, dầm mình dưới cái nóng cháy da sém thịt trong những cánh rừng bạt ngàn ở Xiêng Khoảng, ở Phu Bia, Phu Cút... trên vai họ là ba lô, tăng, võng, nước thơm, nhang, nến và những tấm sơ đồ mộ chí các liệt sĩ do đơn vị bàn giao lại. 23 năm, họ đã qui tập được hơn 20 nghìn mộ liệt sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam hy sinh qua các thời kỳ chiến tranh trên đất bạn Lào được các anh đưa về chôn cất tại nghĩa trang Hữu nghị Việt – Lào, huyện Anh Sơn, tỉnh Nghệ An. Trưởng đoàn bàn giao hài cốt liệt sĩ của Quân khu 4, trung tá Hồ Huy Hiền cho biết:

- 222 hài cốt liệt sĩ bàn giao về các địa phương lần này đã được Bộ Quốc phòng cùng với Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội chỉ đạo cho các quân khu phối hợp với các địa phương xác minh, rà soát, đối chiếu chính xác họ tên, quê quán, thân nhân… trước khi bàn giao.

Bốn chiếc xe chở di hài các anh hành quân dọc từ miền Trung ra Bắc. Đến đâu cũng nhận được những ánh mắt thương cảm, những cử chỉ nghĩa tình. Đoàn xe đi gần đến nghĩa trang liệt sĩ Hàm Rồng tỉnh Thanh Hóa, nơi bàn giao hài cốt các liệt sĩ quê ở xứ Thanh thì xảy ra sự cố. Chiếc xe U-oát số 2 bị rách bạt. Nếu đi mà gặp trời mưa, hài cốt của các anh sẽ bị ướt. Đoàn dừng lại bên đường phố Trần Phú. Nhìn thấy dòng chữ trên tấm băng rôn ở thân xe chở hài cốt liệt sĩ, chị chủ nhà chạy ra xởi lởi:

- Mời các anh vào uống nước, việc gì giúp được, gia đình em sẵn sàng.

Nghe anh em trong đoàn trình bày, chị chủ nhà giục người nhà tức tốc mang bạt rách vào nhà vá lại. Vá xong, chị xin phép ra xe thắp một nén nhang thầm khấn vong linh liệt sĩ xong, chị nói trong nước mắt:

- Gia đình em xin được kính tặng đoàn một chiếc bạt dự phòng.

Hỏi mãi chị mới cho biết vợ chồng chị là đại lý bạt sợi dứa Tú Phương ở số nhà 40B đường Trần Phú, thành phố Thanh Hóa. Tên chị là Bùi Thị Hảo.

Hôm bàn giao hài cốt liệt sĩ ở tỉnh Ninh Bình, Đoàn phó Nguyễn Văn Cúc không cầm được nước mắt khi nhìn người đàn ông chừng hơn 30 tuổi cứ ôm lấy quách đựng hài cốt của liệt sĩ Vũ Hữu Xuân, quê ở xã Gia Phú, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình nức nở:

- 37 năm nay, ngày nào mẹ con cũng nhắc tới bố. Con chưa biết mặt bố nhưng hôm nay đồng đội của bố đã đưa bố về cho mẹ, cho con. Mẹ con đã già và yếu đi nhiều rồi bố ạ. Bố về lần này nhà ta đã có ngôi nhà tình nghĩa của tỉnh mới xây tặng.

Cung văn hóa Lao động tỉnh Thái Bình tối ngày 3-6 chật ních người. Những mái đầu bạc, đầu xanh quấn khăn trắng. Trên hội trường, 14 quách đựng hài cốt xếp hàng ngang, cờ Tổ quốc phủ trên hình hài các liệt sĩ. Những bó hoa huệ trắng tinh, những bát nhang nghi ngút khói. Các đồng chí lãnh đạo Đảng bộ, HĐND, UBND, Mặt trận Tổ quốc tỉnh và hàng trăm nhà sư thuộc Ban trị sự Phật giáo tỉnh Thái Bình đã kính cẩn nghiêng mình trước vong linh các anh trong đêm cầu siêu để linh hồn các anh được siêu thoát. Những tiếng khóc như vỡ oà ra sau 37 năm kìm nén, hy vọng vào một phép màu cầu mong những người con, người anh, người em của mình trong một ngày nào đó bất ngờ xuất hiện. Thì bây giờ các anh đã về.

Mẹ Lê Thị Tiệm 85 tuổi, mẹ của liệt sĩ Phan Quang Lịch, quê ở xã Thụy Phúc, huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình đang bị mệt nhưng khi biết tin đứa con thân yêu của mẹ được đồng đội đưa về quê hương, mẹ nhất quyết bắt anh con cả đưa mẹ lên thị xã đón Lịch về. Mẹ nói trong tiếng nấc:

- Ngày xưa tôi tiễn ba anh lên đường đánh Mỹ, anh cả và em út đã về nghỉ hưu, chỉ còn thằng Lịch, dù ốm mẹ cũng đi để dẫn nó về nhà.

Mẹ ôm lấy tôi nói giọng nấc nghẹn:

- Mẹ chẳng còn nước mắt để khóc con mẹ nữa, lòng mẹ 37 năm nay như có người vò xé. Nhờ Đảng, Nhà nước và quân đội, nhất là các con trong đội qui tập đã đưa em Lịch về cho mẹ. Nó sinh ra, lớn lên trên mảnh đất này, nay nó cũng phải về đây ở với mẹ.

Đoàn người đến viếng đi im lặng, trang nghiêm, kính cẩn trong giai điệu buồn của dàn kèn đồng tấu lên bài Hồn tử sỹ. Nước mắt đầm đìa, giọng nghẹn ngào, đồng chí Hà Thị Lãm Phó chủ tịch UBND tỉnh Thái Bình, Trưởng ban chỉ đạo đón nhận hài cốt liệt sĩ, thay mặt Tỉnh ủy, UBND, HĐND, MTTQ tỉnh Thái Bình đọc lời điếu: “Chiến tranh đã lùi vào quá khứ, thời gian không bao giờ lặp lại, duy nhất chỉ có những giá trị tinh thần và những tiếng thơm thì lưu giữ ngàn thu. Bia đá có thể mòn, song công lao của những liệt sĩ, những thương binh, những người có công với cách mạng, quên mình vì Tổ quốc, vì nhân dân thì mãi mãi trường tồn...

Hôm nay được đón các anh trở về trong lòng quê hương đất mẹ, Đảng bộ và nhân dân tỉnh Thái Bình vô cùng xúc động, nghẹn ngào. Xin cầu chúc cho hương hồn các anh mãi mãi thanh thản ở cõi vĩnh hằng. Báo cáo các hương hồn liệt sĩ, nhiều năm nay Đảng bộ, chính quyền và nhân dân tỉnh Thái Bình luôn làm tốt phong trào Đền ơn đáp nghĩa, đến năm 2007 tỉnh đã xóa được nhà cấp bốn cho các đối tượng chính sách; Đời sống các gia đình đã được nâng lên cao hơn so với mức sống các hộ trung bình...”.

Kính cẩn chào những người đồng đội, cầu chúc cho các anh yên nghỉ nơi đất mẹ, Đoàn công tác đặc biệt Quân khu 4 lại lên đường. Đến ngã ba Cầu Nghìn, ranh giới giữa tỉnh Thái Bình và thành phố Hải Phòng, xe dừng lại để các anh tiếp thêm nhang trên các bát hương. Dân hai bên đường ngả nón mũ, im lặng cúi đầu mặc niệm. Bà Nguyễn Thị Xuyên nắm chặt tay trung tá Hồ Huy Hiền nói:

- Nghĩa tình của các anh đối với đồng đội thật là sâu nặng. Hôm nay ở thành phố Cảng lại có thêm 14 bà mẹ, ông bố; 14 dòng họ được nhận hài cốt người thân.

Dưới cái nắng chang chang, chị gái và các cháu của liệt sỹ Đặng Viết Như, quê ở khu 2, phường Vĩnh Niệm, Hải Phòng, đi xe máy hàng chục ki-lô-mét mong nhìn thấy người thân của mình sớm nhất. Bà Đặng Thị The 75 tuổi, chị ruột của liệt sĩ nói trong nước mắt:

- Bố mẹ tôi sinh được 4 người con, 2 trai, 2 gái. Cậu Như và cậu Nhâm đi bộ đôi cùng năm, hy sinh cùng năm. 37 năm nay, mẹ tôi mòn mỏi chờ các cậu ấy không được, cụ đã ra đi… Sao hôm nay cậu ấy mới về! Còn cậu Nhâm - Giọng bà nghẹn lại rồi nấc lên - bao giờ cậu về với chị, với mẹ, với các cháu hả em?

14 vòng hoa trắng tinh khiết đặt trước hài cốt của hàng quân ra đi vĩnh viễn. Đó là những liệt sĩ đã hy sinh ở tuổi mười tám đôi mươi. Những chiến công của các anh ở cánh đồng Chum, Xiêng Khoảng, Phu Bia đã thắp sáng lên và thắt chặt tình đoàn kết Việt – Lào. Tôi thực sự xúc động khi thấy đoàn sinh viên Lào đang học ở đại học Y khoa Thái Bình đến viếng các hương hồn liệt sĩ. Sinh viên Vi-tha-phôn nói với tôi:

- Máu của chiến sĩ quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam đã đổ trên quê hương em để cho các dân tộc Lào có cuộc sống thanh bình như hôm nay. Là thế hệ đi sau, chúng em phải học tập cho thật tốt để xây dựng Tổ quốc, góp phần làm cho mối tình hữu nghị Việt - Lào ngày càng bền chặt.

Trong lễ đưa tiễn các anh về an nghỉ ở nghĩa trang địa phương trong thành phố, tôi thấy Trung tướng Nguyễn Văn Lân, Tư lệnh Quân khu 3; đồng chí Nguyễn Văn Thuận, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Thành ủy, Chủ tịch HĐND TP Hải Phòng, cùng với các cán bộ, chiến sĩ Bộ CHQS thành phố, đưa hài cốt liệt sĩ lên xe.

Trên xe đưa tiễn các liệt sĩ về nghĩa trang huyện Thủy Nguyên, trong mùi hương trầm ngan ngát, tôi như thấy một giai điệu trầm hùng trong câu hát: “Việt Nam trên đường chúng ta đi, nghe gió thổi đồng xanh quê ta đó, nghe sóng biển ầm vang xa tận cuối chân trời...”. Linh hồn và thân thể các anh đang về với đất mẹ…

Trời thành phố Cảng dịu hơn sau cơn mưa rào bất chợt… Đoàn xe lại lên đường đưa các liệt sĩ về quê vùng đất mỏ Quảng Ninh và các tỉnh Hải Dương, Bắc Ninh, Hà Giang, Lạng Sơn, Lào Cai, Lai Châu, Điện Biên… Điều các anh mang lại không chỉ làm dịu nỗi đau cho gia đình thân nhân liệt sĩ, mà còn đem lại cho hàng triệu người dân - những nơi các anh đi qua - lòng tin vào chế độ, chính sách tốt đẹp của Đảng và Nhà nước ta.

VŨ ĐẠT