Quốc sách hàng đầu, quyết định tương lai dân tộc

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã nâng tầm nhận thức về vai trò của GD-ĐT, không chỉ dừng lại ở việc xác định là “quốc sách hàng đầu” mà nhấn mạnh yêu cầu phải nhận thức sâu sắc, đầy đủ và thực hiện nhất quán quan điểm này trong toàn bộ hệ thống chính trị và đời sống xã hội. Đặc biệt, lần đầu tiên GD-ĐT được khẳng định có ý nghĩa “quyết định tương lai dân tộc”, thể hiện bước phát triển mới trong tư duy lý luận của Đảng, đặt GD-ĐT vào vị trí trung tâm của chiến lược phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư phát triển mạnh mẽ, nhất là sự bùng nổ của chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo, yêu cầu đổi mới GD-ĐT ngày càng cao và toàn diện hơn. GD-ĐT không chỉ nhằm trang bị tri thức mà phải trở thành hệ thống kiến tạo năng lực, hình thành nguồn nhân lực có khả năng đổi mới sáng tạo, làm chủ khoa học-công nghệ và thích ứng nhanh với những biến đổi của thời đại.

Một yêu cầu mang tính căn bản là chuyển đổi mạnh mẽ mục tiêu GD-ĐT, từ chú trọng truyền thụ kiến thức sang phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực người học. GD-ĐT phải hướng tới hình thành con người phát triển toàn diện, có tri thức, đạo đức, lý tưởng, bản lĩnh, có tinh thần trách nhiệm với xã hội và khát vọng cống hiến. Đây không chỉ là yêu cầu về nội dung mà còn là sự thay đổi sâu sắc về tư duy giáo dục.

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng khẳng định giáo dục và đào tạo là “quốc sách hàng đầu, quyết định tương lai dân tộc”. Ảnh minh họa: VGP

Cùng với đó, GD-ĐT phải gắn chặt hơn với thực tiễn phát triển kinh tế-xã hội, với nhu cầu sử dụng nguồn nhân lực của xã hội và yêu cầu của quá trình hội nhập quốc tế. Nền giáo dục không thể vận hành khép kín mà phải mở, liên thông, gắn kết chặt chẽ với khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Nghị quyết Đại hội XIV đồng thời đặt ra yêu cầu xây dựng nền giáo dục quốc dân hiện đại, công bằng theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa, xã hội hóa và hội nhập quốc tế. Đây là định hướng mang tính hệ thống, bao trùm toàn bộ hoạt động GD-ĐT, từ tổ chức hệ thống, phát triển đội ngũ đến nội dung, phương pháp và điều kiện bảo đảm.

Một nội dung quan trọng khác là phát triển xã hội học tập, thúc đẩy học tập suốt đời, tạo cơ hội để mọi người dân, ở mọi lứa tuổi, mọi vùng miền đều có điều kiện tiếp cận GD-ĐT. Điều này không chỉ góp phần nâng cao dân trí mà còn tạo nền tảng để xây dựng xã hội tri thức, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Những yêu cầu mới đó thể hiện sự phát triển toàn diện trong tư duy của Đảng về GD-ĐT, đồng thời đặt ra đòi hỏi cấp thiết phải đổi mới mạnh mẽ, đồng bộ và thực chất hơn nữa, để GD-ĐT thực sự trở thành động lực then chốt, không dừng lại ở việc nâng cao dân trí, mà phải trực tiếp tạo ra lực lượng lao động có trình độ, kỹ năng, khả năng thích ứng nhanh và năng lực đổi mới sáng tạo.

Bước đột phá về tư duy và hành động

Trong những năm qua, quán triệt chủ trương của Đảng, công cuộc đổi mới căn bản, toàn diện GD-ĐT đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Hệ thống giáo dục quốc dân tiếp tục được hoàn thiện theo hướng mở, linh hoạt; quy mô, mạng lưới cơ sở giáo dục được củng cố, phát triển. Nội dung, chương trình, phương thức GD-ĐT có bước đổi mới; chất lượng giáo dục ở các cấp học từng bước được nâng lên. Công tác phổ cập giáo dục, xóa mù chữ đạt nhiều kết quả tích cực; chính sách bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục được quan tâm triển khai, trong đó có việc thực hiện miễn, hỗ trợ học phí đối với trẻ em mầm non, học sinh phổ thông, người học chương trình giáo dục phổ thông trong hệ thống giáo dục quốc dân. Giáo dục ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số tiếp tục được chú trọng với việc sớm triển khai chủ trương đầu tư xây dựng các trường học nội trú liên cấp ở các xã biên giới đất liền. Hợp tác quốc tế về GD-ĐT không ngừng được mở rộng; ứng dụng khoa học-công nghệ, chuyển đổi số trong giáo dục từng bước được đẩy mạnh, góp phần nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, GD-ĐT vẫn còn không ít hạn chế, bất cập cần sớm khắc phục. Thực tiễn cho thấy, nội dung, chương trình và phương pháp giáo dục ở một số nơi chậm đổi mới, còn nặng về lý thuyết, thiếu tính thực tiễn. Chất lượng GD-ĐT, nhất là giáo dục phẩm chất, nhân cách, kỹ năng nghề nghiệp và giáo dục đại học còn chậm được cải thiện. Sự gắn kết giữa nhà trường với doanh nghiệp, giữa đào tạo với nhu cầu sử dụng nguồn nhân lực của xã hội còn lỏng lẻo, dẫn đến tình trạng “lệch pha” giữa đào tạo và sử dụng lao động. Bên cạnh đó, phát triển GD-ĐT giữa các vùng, miền còn chênh lệch. Đội ngũ nhà giáo tuy đông đảo nhưng chất lượng chưa đồng đều; chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài chưa thực sự hiệu quả. Những hạn chế này đang trở thành những “điểm nghẽn” cản trở quá trình đổi mới căn bản, toàn diện GD-ĐT theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV.

Để đổi mới GD-ĐT mạnh mẽ, thực chất hơn nhằm tạo bước đột phá về nguồn nhân lực, trước hết cần tạo chuyển biến mạnh mẽ về tư duy theo hướng: Từ cung cấp cái nhà trường có sang đào tạo cái xã hội cần; từ chú trọng đầu vào sang coi trọng đầu ra; từ nặng bằng cấp sang thực chất năng lực, đặt người học vào vị trí trung tâm, hướng tới phát triển năng lực và phẩm chất toàn diện. Trên cơ sở đó, cần tập trung đổi mới chương trình, nội dung đào tạo theo hướng tinh gọn, hiện đại, gắn với thực tiễn; mạnh dạn cắt giảm những nội dung lạc hậu, tăng cường kỹ năng số, tư duy sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề; đổi mới phương pháp giáo dục theo hướng phát huy tính chủ động của người học; tăng cường học qua thực hành, trải nghiệm, nghiên cứu khoa học.

Cùng với đó, cần thúc đẩy mạnh mẽ sự liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp. Doanh nghiệp phải trở thành một chủ thể quan trọng trong quá trình đào tạo, tham gia từ xây dựng chương trình đến tổ chức thực tập, đánh giá kết quả. Mô hình đào tạo theo nhu cầu xã hội, theo đơn đặt hàng cần được nhân rộng, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và giải quyết bài toán việc làm.

Đẩy mạnh chuyển đổi số trong GD-ĐT là yêu cầu tất yếu để tạo đột phá nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục trong bối cảnh mới. Cần triển khai đồng bộ từ hạ tầng, học liệu số đến đổi mới phương thức quản lý, dạy và học, đồng thời nâng cao năng lực số cho đội ngũ nhà giáo và người học.

Đặc biệt, cần xây dựng đội ngũ nhà giáo đủ phẩm chất, năng lực, tâm huyết, đáp ứng yêu cầu đổi mới; hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng tạo động lực, thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng cao. Đồng thời, hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng trao quyền tự chủ thực chất cho các cơ sở giáo dục, đi đôi với tăng cường trách nhiệm giải trình.

Đổi mới căn bản, toàn diện GD-ĐT theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược, quyết định chất lượng nguồn nhân lực và tương lai phát triển của đất nước. Điều quan trọng không chỉ là nhận thức đúng mà phải hành động quyết liệt, đồng bộ, dám đổi mới, dám chịu trách nhiệm. Khi những chủ trương đúng đắn của Đảng được triển khai thực chất, GD-ĐT sẽ thực sự trở thành động lực then chốt tạo đột phá về nguồn nhân lực, góp phần đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.