Sau hơn 30 năm triển khai Chương trình TCMR, Việt Nam được Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đánh giá là điểm sáng về tiêm chủng, sớm đạt mục tiêu thiên niên kỷ về chăm sóc sức khỏe trẻ em. Chương trình TCMR góp phần giảm chi phí điều trị, giảm nguy cơ tàn phế của trẻ em, qua đó giảm thời gian chăm sóc của bà mẹ, tăng sức khỏe, tăng hiệu suất làm việc của bà mẹ... Do đó, có thể nói TCMR là sự đầu tư cần thiết cho sức khỏe.

Hiệu quả lớn từ chương trình

Nói như  PGS, TS Trần Như Dương, Phó viện trưởng Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, thì vắc-xin là một thành tựu y học vĩ đại của nhân loại. Kể từ khi vắc-xin ra đời, loài người đã thực sự có được một loại vũ khí hữu hiệu nhất để chủ động phòng, chống các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Tại Việt Nam, lợi ích của tiêm chủng thực sự vô cùng to lớn. Chương trình TCMR đã được Bộ Y tế và các tổ chức quốc tế đánh giá là một trong những chương trình y tế công cộng hiệu quả, thành công nhất ở Việt Nam. Chính nhờ có Chương trình TCMR, hằng năm chúng ta đã bảo vệ được hàng triệu trẻ không bị mắc, không bị chết cũng như các di chứng của những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, phổ biến; bảo vệ cho hàng triệu phụ nữ và trẻ sơ sinh không bị mắc uốn ván trong sản khoa. Chưa có một chương trình phòng bệnh nào hiệu quả như thế. Chỉ một dẫn chứng đơn giản như trẻ em ở 11.000 xã, phường, 704 huyện của cả nước được tiêm chủng; mỗi năm có hơn 1,5 triệu trẻ em, gần 1,6 triệu phụ nữ có thai được bảo vệ với khoảng 50 triệu mũi tiêm để phòng 12 bệnh nguy hiểm phổ biến nhất liên quan đến sự sống còn của trẻ em; đã loại trừ được bệnh đậu mùa từ năm 1979, bại liệt từ năm 2000, uốn ván sơ sinh từ năm 2005. Chương trình TCMR cũng đang thực hiện mục tiêu loại trừ bệnh sởi và giảm tỷ lệ nhiễm viêm gan vi-rút B ở trẻ dưới 5 tuổi xuống 1% trước năm 2020. Các bệnh truyền nhiễm khác trong chương trình TCMR như: Bạch hầu, ho gà, viêm não Nhật Bản, sởi đã giảm một cách ngoạn mục từ hàng trăm đến hàng nghìn lần so với thời kỳ trước tiêm chủng.

Tiêm chủng là sự đầu tư cho sức khỏe an toàn, hiệu quả nhất. 

Còn TS Dương Thị Hồng, Phó viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương cho biết, hiện nay, Chương trình TCMR tại Việt Nam đã triển khai tiêm chủng miễn phí 12 loại vắc-xin phòng bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Việt Nam tự hào là một trong số ít nước có thể sản xuất được vắc-xin. Trong số 12 loại vắc-xin đang sử dụng trong TCMR, có 10 loại vắc-xin được sản xuất trong nước. Đó là vắc-xin phòng bệnh lao, bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt, viêm gan vi-rút B, sởi, viêm não Nhật Bản B, tả, thương hàn. Tất cả các vắc-xin dù là vắc-xin sản xuất trong nước hay nhập khẩu, trước khi đưa vào sử dụng đều phải được Bộ Y tế cấp phép và được kiểm định nghiêm ngặt, bảo đảm an toàn và hiệu quả. Năm 2015, Việt Nam được WHO trao Chứng nhận hệ thống quản lý quốc gia về vắc-xin (NRA). Điều này có nghĩa là những vắc-xin được sản xuất trong nước đã đạt các tiêu chuẩn chặt chẽ về chất lượng của WHO. “Bởi vậy, các bà mẹ hãy tin tưởng vào chất lượng vắc-xin trong TCMR và hãy đưa trẻ đi tiêm chủng đầy đủ, đúng lịch để phòng bệnh cho con mình hiệu quả nhất”, TS Dương Thị Hồng nhấn mạnh.

Không có vắc-xin nào an toàn tuyệt đối

Mặc dù các phản ứng sau tiêm chủng và một số rất ít trường hợp bị tử vong do tiêm chủng là điều đáng tiếc, cần phải khắc phục, tuy nhiên những lợi ích to lớn của vắc-xin đem lại là điều đã được khẳng định qua hàng thập kỷ. Chính vì vậy, mục đích của tiêm chủng là phải bảo vệ toàn thể cộng đồng, nếu tỷ lệ phản ứng sau tiêm nằm trong giới hạn của WHO thì nhất thiết vẫn phải duy trì tiêm chủng, tránh để dịch bệnh bùng phát gây nguy hiểm khôn lường cho toàn xã hội. Thực tế triển khai vắc-xin ở Việt Nam hơn 30 năm qua với khoảng 600 triệu mũi tiêm, tai biến nặng xảy ra sau tiêm vắc-xin là rất ít đã cho thấy tính an toàn của vắc-xin. Để phòng bệnh, trẻ cần phải được tiêm chủng đầy đủ và đúng lịch. Nếu trẻ không được tiêm chủng hoặc tiêm không đầy đủ, tiêm chủng muộn sẽ rất nguy hiểm dẫn đến trẻ có nguy cơ cao bị mắc bệnh trước khi được tiêm chủng do không có miễn dịch bảo vệ. Trong quá trình thực hiện tiêm chủng thời gian qua cũng có một số nơi, một số thời điểm tỷ lệ tiêm chủng thấp và dịch bệnh nghiêm trọng đã xảy ra như: Dịch sởi, bạch hầu, ho gà, viêm não Nhật Bản… cướp đi sinh mạng của nhiều trẻ. Điều này càng cho thấy nếu trẻ em không được tiêm chủng hoặc tiêm chủng không đầy đủ, tiêm chủng muộn thì nguy cơ dịch bệnh quay trở lại là rất lớn, gây nguy hiểm cho sức khỏe trẻ em và toàn thể cộng đồng.

Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến đã từng khẳng định: “Không có vắc-xin nào an toàn tuyệt đối”. Thực tế, vắc-xin giống như mọi loại thuốc khác, đều có khả năng xảy ra tai biến hoặc phản ứng phụ không mong muốn cho người sử dụng. Khi tiêm vắc-xin là đưa một kháng nguyên lạ vào cơ thể, cơ thể gặp kháng nguyên lạ sẽ kích thích sản xuất kháng thể để chống lại vi-rút gây bệnh. Trong quá trình kích thích đó, sẽ có một vài người có phản ứng quá mẫn cảm với “chất lạ” và gây ra các phản ứng quá mạnh hoặc sốc phản vệ. Bộ trưởng Bộ Y tế cũng lấy thêm một số ví dụ, như khi trẻ bị chó cắn, nếu muốn xác định con chó đó có bị dại hay không thì phải theo dõi 14 ngày. Nhưng nếu như không tiêm sau 72 giờ thì trẻ có nguy cơ bị mắc bệnh dại và nếu mắc bệnh dại thì 100% tử vong. Việc tai biến trong tiêm chủng là điều không ai mong muốn, nhưng nếu không tiêm ngừa vắc-xin thì nguy cơ mắc bệnh của trẻ em (nhất là các bệnh cúm, sởi, rubella, ho gà, tiêu chảy…) sẽ tăng rất nhiều.

Cũng cần nói rằng, hiệu quả của tiêm vắc-xin sẽ không thể đạt 100% nếu tỷ lệ tiêm chủng trong cộng đồng thấp. Khi đó, dịch bệnh sẽ bùng phát và tấn công ngay cả những trẻ đã được tiêm phòng khi đứa trẻ đó chưa có được miễn dịch đủ mạnh.

Bài và ảnh: THU HƯƠNG 

Bài 2: Điểm sáng tiêm chủng vùng cao