Đau xương khớp, người cao tuổi sợ nhất điều gì?

Về vấn đề này, PGS, TS,  bác sĩ Nguyễn Thị Kim Liên, Trưởng khoa Phục hồi chức năng, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức chia sẻ: Trong thực hành lâm sàng, tôi gặp rất nhiều người cao tuổi đến khám vì đau gối, đau lưng, đau vai. Ai cũng than đau. Nhưng khi hỏi sâu hơn, điều khiến họ lo lắng nhất lại không phải mức độ đau, mà là cảm giác mất dần khả năng vận động và tự chủ trong cuộc sống hằng ngày.

Ban đầu chỉ là những dấu hiệu rất nhỏ: Buổi sáng thức dậy thấy khớp cứng hơn, phải đi vài bước mới “trơn” lại; đứng lên từ ghế cần chần chừ vài giây; leo cầu thang bắt đầu thấy ngại. Sau đó là đi chậm hơn, nhanh mỏi hơn, sợ té ngã khi ra ngoài. Và đến một thời điểm, nhiều người bắt đầu phụ thuộc vào người thân trong những việc rất cơ bản như đi lại, tắm rửa, sinh hoạt. Đó mới chính là điều khiến chất lượng cuộc sống giảm đi rõ rệt.

Ảnh minh hoạ: TTXVN

Về mặt y khoa, đau khớp hiếm khi chỉ là câu chuyện của riêng khớp. Khi khớp đau, cơ thể có xu hướng giảm vận động để “tránh đau”. Việc giảm vận động này làm các nhóm cơ quanh khớp, đặc biệt là cơ đùi, cơ mông và cơ lưng - yếu dần theo thời gian. Khi cơ yếu, vai trò “đỡ lực” cho khớp giảm, khiến tải trọng dồn trực tiếp lên bề mặt khớp và sụn. Điều này tạo thành một vòng xoắn bệnh lý: Đau → ít vận động → yếu cơ → tăng tải lên khớp → đau nhiều hơn. Nếu không can thiệp đúng, quá trình này sẽ thúc đẩy các thay đổi như thoái hóa khớp tiến triển nhanh hơn.

Không chỉ hệ vận động, tâm lý cũng bị ảnh hưởng đáng kể. Nỗi sợ đau và sợ té ngã khiến nhiều người hạn chế ra ngoài, giảm giao tiếp xã hội, lâu dần dẫn đến giảm hoạt động thể chất toàn thân. Đây là yếu tố làm tăng nguy cơ bệnh mạn tính và suy giảm chức năng ở người lớn tuổi.

Điều quan trọng cần hiểu là: Đau không phải là “điểm kết thúc”, mà là một tín hiệu sinh học cho thấy cơ – khớp đang cần được chăm sóc đúng cách. Trong phục hồi chức năng, mục tiêu không chỉ là giảm đau, mà là khôi phục lại chức năng vận động và duy trì sự độc lập trong sinh hoạt. Khi cơ được tập luyện đúng, khớp được vận động hợp lý, tuần hoàn và dịch khớp được cải thiện, khả năng vận động sẽ dần phục hồi, và cơn đau cũng theo đó giảm đi. Cách tiếp cận hiệu quả bao gồm: Duy trì vận động phù hợp thay vì nghỉ hoàn toàn, tập tăng sức mạnh cơ quanh khớp, điều chỉnh tư thế và thói quen sinh hoạt, đồng thời kiểm soát cân nặng để giảm tải cho khớp. Những can thiệp này tuy đơn giản, nhưng nếu thực hiện đều đặn sẽ giúp làm chậm tiến triển bệnh và cải thiện rõ rệt chất lượng sống.

Do đó, thông điệp của bác sĩ là người cao tuổi không cần phải đi nhanh hay làm những điều quá sức. Điều quan trọng nhất là giữ được khả năng tự đi, tự đứng và tự sinh hoạt. Khi còn giữ được sự chủ động đó, chúng ta vẫn đang kiểm soát được cuộc sống của mình và đó mới là điều quan trọng nhất khi đối mặt với các vấn đề xương khớp.