Lan tỏa rộng rãi kỹ năng sơ cứu

"Cánh tay nối dài" trong cấp cứu ban đầu

Thời gian gần đây, liên tiếp nhiều trường hợp gặp nạn tại cộng đồng may mắn được cứu sống trong gang tấc nhờ sự có mặt kịp thời của cán bộ y tế. Những năm qua, ban lãnh đạo Bệnh viện Bạch Mai đưa ra định hướng rõ ràng: Biến kỹ năng cấp cứu thành phản xạ nghề nghiệp thông qua việc chú trọng đào tạo hồi sức cấp cứu. Điều đó được xác định là năng lực cốt lõi cho mọi cán bộ y tế trong toàn viện, thay cho chỉ giới hạn trong chuyên ngành hồi sức hay cấp cứu. Với quan điểm “cấp cứu là kỹ năng sống còn”, Bệnh viện đã triển khai chương trình đào tạo cấp cứu ngừng tuần hoàn cho toàn bộ nhân viên y tế. Việc phổ cập kỹ năng hồi sức tim phổi cho nhân viên y tế và xa hơn là cộng đồng sẽ giúp hình thành “những cánh tay nối dài” trong cấp cứu ban đầu. Khi kỹ năng sơ cứu được lan tỏa rộng rãi, cơ hội sống của người gặp nạn trong những phút đầu tiên-thời điểm quyết định nhất sẽ được nâng lên. Cách đây hai năm, Bệnh viện Bạch Mai tổ chức Chương trình truyền thông giáo dục sức khỏe với chủ đề “Hướng dẫn kỹ năng hồi sinh tim phổi cho cộng đồng”. Chương trình nhằm hướng dẫn kỹ năng hồi sinh tim phổi cơ bản trong cộng đồng với mong muốn nâng cao tỷ lệ người dân tiếp cận và thực hiện được kỹ năng này, từ đó có thể sơ cấp cứu các trường hợp bị bệnh, tai nạn tại cộng đồng một cách kịp thời, hiệu quả. 

Bác sĩ của Trung tâm Cấp cứu 115 Hà Nội tiến hành cấp cứu nạn nhân ngừng tuần hoàn trên đường phố. Ảnh do Sở Y tế Hà Nội cung cấp

Theo khảo sát các trường hợp cấp cứu ngừng tuần hoàn tại Trung tâm Cấp cứu 115 Hà Nội cho thấy tỷ lệ người bệnh được người dân ép tim trước khi xe cấp cứu đến chỉ đạt 16,4%. Trong khi đó, khi một người đột ngột ngã xuống thì chỉ sau 4 phút, tim ngừng đập, não bộ sẽ bắt đầu tổn thương vĩnh viễn, mỗi giây trôi qua là một cơ hội sống bị mất đi. Xe cấp cứu 115 dù có nỗ lực đến đâu cũng cần thời gian di chuyển trên đường. Vì vậy, “phút vàng” nằm trong chính bàn tay của những người đứng gần họ nhất, chính đôi bàn tay của những người có mặt tại hiện trường mới là mắt xích quan trọng nhất trong “chuỗi sống còn” của nạn nhân. Nếu được ép tim ngay lập tức, cơ hội sống sót của nạn nhân có thể tăng gấp nhiều lần.

Công thức cấp cứu: Gọi 115 - ép tim - kiên trì

Theo bác sĩ Đặng Thị Phương Nga, Trung tâm Cấp cứu 115 Hà Nội, nếu thấy một người đột ngột ngã quỵ, không tỉnh táo, người dân xung quanh hãy bình tĩnh và thực hiện ngay công thức: “Gọi 115-ép tim-kiên trì”.

Đầu tiên, hãy kiểm tra phản ứng bằng cách vỗ mạnh vào vai nạn nhân và hỏi lớn: “Anh/chị ơi, có sao không?”. Nếu họ không phản ứng, hãy gọi 115 ngay lập tức hoặc chỉ tận tay một người gần đó và đề nghị họ gọi ngay 115, đừng chỉ gọi chung chung “cứu với”, hãy giao nhiệm vụ cụ thể cho một người để kích hoạt hệ thống đáp ứng y tế ngoại viện nhanh nhất. Lưu ý quan trọng: Đừng gác máy khi đang gọi 115 vì các nhân viên điều phối của Trung tâm Cấp cứu 115 Hà Nội được đào tạo để hướng dẫn bạn cách sơ cứu qua điện thoại. Hãy bật loa ngoài, họ sẽ hướng dẫn bạn kiểm tra thở của nạn nhân và hướng dẫn bạn ép tim cho nạn nhân cho đến khi nhân viên y tế có mặt. “Bạn cúi xuống ghé nghiêng mặt bạn bên trên mặt nạn nhân theo hướng nhìn xuống ngực nạn nhân, bạn cảm nhận hơi thở nạn nhân qua tai, má của bạn trong khi mắt nhìn ngực, bụng nạn nhân, khi không thấy bụng/ngực nạn nhân phập phồng như người đang thở, không cảm nhận được hơi thở của nạn nhân qua má, tai bạn, đừng chậm trễ, hãy lập tức ép tim. Hãy nhớ: Bất tỉnh + không thở/thở ngáp = ép tim ngay”, bác sĩ Đặng Thị Phương Nga khuyến cáo.

Bác sĩ Nga cũng nhấn mạnh, cần ép tim nhanh và mạnh để duy trì sự sống. Đây là bước quan trọng nhất, đừng sợ làm đau nạn nhân, hãy sợ tim họ không đập lại. Vị trí ép: Đặt hai bàn tay chồng lên nhau, đặt vào chính giữa ngực nạn nhân (ngang hàng hai núm vú). Tư thế tay: Khóa thẳng hai cánh tay, dùng trọng lực cơ thể ép sâu xuống (ít nhất 5cm). Tốc độ ép: Ép nhanh, liên tục (khoảng 100-120 lần/phút - nhân viên điều phối 115 sẽ đếm nhịp cho bạn ép). Bạn có thể ép đếm nhanh “1-2-3-4...” liên tục không nghỉ. Lưu ý để ngực phồng lên hết sau mỗi lần ép.

Hãy tiếp tục ép tim liên tục cho đến khi nhân viên y tế đến hoặc khi nạn nhân có dấu hiệu cử động, thở lại. Nếu có người bên cạnh, hãy thay phiên nhau mỗi 2 phút để đảm bảo lực ép luôn đủ mạnh. Ép tim liên tục quan trọng hơn việc hà hơi thổi ngạt. Có thể không hà hơi thổi ngạt nhưng bạn và những người khác xung quanh hãy ép liên tục. Khi xe cấp cứu 115 đến, đừng dừng lại ngay. Hãy tiếp tục ép tim cho đến khi nhân viên y tế ra hiệu để tay của họ thay thế tay bạn ép tim và sử dụng các thiết bị như máy sốc điện, thuốc vận mạch.

Nhiều người trong chúng ta ngần ngại vì sợ mình không có chuyên môn, sợ làm sai, sợ làm đau nạn nhân. Nhưng thực tế, khi tim một người đã ngừng đập, “thà làm chưa hoàn hảo còn hơn là không làm gì”. Một nhịp ép tim dù chưa đúng kỹ thuật 100% vẫn mang lại cơ hội sống cao hơn rất nhiều so với việc đứng chờ đợi trong bất lực. Bạn-dù không mặc áo blouse nhưng vẫn có đầy đủ sức mạnh để giữ lại người thân cho một gia đình. “Trung tâm Cấp cứu 115 luôn nỗ lực có mặt nhanh nhất có thể, nhưng chúng tôi cần sự tiếp sức từ chính các bạn. Hãy để đôi bàn tay của cộng đồng trở thành nhịp đập nối dài với ngành y tế, giúp người bệnh có cơ hội trở về bên gia đình”, bác sĩ Đặng Thị Phương Nga nói.