“Gánh nặng” mang tên tiệc tất niên

Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học Dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, hành trình của một ly rượu trong cơ thể con người phức tạp hơn nhiều so với suy nghĩ "uống một chút cho vui". Ngay khi rượu chạm vào miệng, một phần nhỏ ethanol đã bắt đầu hấp thu qua niêm mạc. Sau đó, rượu qua thực quản, chảy vào dạ dày. Tại đây, một phần tiếp tục được hấp thu. Phần lớn còn lại xuống ruột non – nơi có bề mặt hấp thu rất rộng, nên ethanol thấm vào máu khá nhanh. Máu mang ethanol đi khắp cơ thể. Một phần được đưa lên não. Ở đây, rượu tác động lên các chất dẫn truyền thần kinh, làm thay đổi cách các tế bào thần kinh giao tiếp. Một số hệ thống ức chế tăng hoạt động, khiến ta cảm thấy thư giãn, bớt căng thẳng, dễ buồn ngủ. Một số hệ thống kích thích giảm hoạt động, làm cảm giác e dè, tự kiểm soát giảm xuống. Đó là lý do có người nói nhiều hơn, mạnh miệng hơn, quyết định nhanh hơn khi có rượu.

Đừng để những bữa tiệc tất niên thành gánh nặng.

Song song với đó, gan nhận phần lớn lượng ethanol trong máu. Vai trò của gan giống như một nhà máy xử lý “chất thải hóa học”. Đầu tiên, men ADH (Alcohol Dehydrogenase) biến ethanol thành acetaldehyde - chất này còn độc hơn rượu, có thể góp phần gây đau đầu, buồn nôn, nóng bừng, tim đập nhanh. Sau đó, men ALDH (Aldehyde Dehydrogenase) tiếp tục biến acetaldehyde thành acetate, ít độc hơn, rồi được chuyển hóa tiếp và thải ra ngoài. Gan làm việc với tốc độ tương đối ổn định. Nói nôm na, nó không thể “tăng ca thần tốc” chỉ vì hôm nay là tiệc tất niên. Vì vậy, uống nhanh, uống dồn dập vượt quá khả năng chuyển hóa sẽ làm acetaldehyde tích tụ, tăng cảm giác say, đau đầu, mệt mỏi kéo dài.

Nếu không biết cách bảo vệ cơ thể, hậu quả thường không nằm ở “một cơn say”, mà nằm ở những đêm mất ngủ, những sáng vật vã, men gan tăng dần, gan nhiễm mỡ nặng lên, huyết áp dao động, và một nền sức khỏe âm thầm đi xuống theo thời gian. Ở bàn nhậu, khó nhất không phải là hiểu kiến thức y học, mà là điều chỉnh bản thân giữa áp lực mời rượu, sự sôi động của không khí, những lời chọc ghẹo. Tuy nhiên, vẫn có cách để giảm tác hại mà không phá vỡ cuộc vui.

Một thói quen rất có ích là luôn giữ cốc nước bên cạnh. Cứ uống một chén rượu thì uống thêm vài ngụm nước. Nếu thấy có người rót liên tục, có thể dùng mẹo “sót lại một ít” trong ly (còn long-đen, theo cách nói vui) để người khác không rót thêm được quá nhiều. Và trong lúc mọi người uống liên tiếp, mình có thể bận ăn, bận gắp đồ ăn cho người khác, bận đứng lên chúc tụng ở bàn khác. Mục tiêu là kéo giãn thời gian giữa các lần uống, để nồng độ cồn trong máu không vọt lên quá nhanh.

Nên tận dụng tối đa các món có nước trên bàn: Canh rau, súp, lẩu, rau luộc, các loại salad, trái cây tráng miệng. Mỗi lần ăn những món này là một lần cơ thể nhận thêm nước, chất xơ, vitamin. Điều này không chỉ tốt cho gan và dạ dày, mà còn giúp giảm tình trạng mất nước - một trong những yếu tố góp phần gây đau đầu và mệt mỏi trong đêm.

Cần hạn chế tối đa việc pha rượu với nước có ga hoặc nước tăng lực. Một số nghiên cứu gợi ý nước có ga có thể làm rượu được hấp thu nhanh hơn ở một số người, tức là “lên nhanh” hơn, dù hiệu ứng không giống nhau cho tất cả. Caffeine và các chất kích thích trong nước tăng lực tạo ra cảm giác tỉnh táo giả, khiến người uống khó cảm nhận mức say thật và có xu hướng uống nhiều hơn, lâu hơn. Hậu quả hay gặp là về nhà mới “đổ sập”, tim đập nhanh, bồn chồn, và giấc ngủ bị vỡ nặng.

Nếu biết mình dễ bị mất ngủ sau khi uống, nên chủ động đặt ra một “giờ dừng”. Ví dụ: Quyết định rằng sau 21 giờ 30 phút sẽ không uống thêm rượu, chỉ uống nước. Điều này giúp cơ thể có ít nhất vài giờ trước khi đi ngủ để hạ bớt nồng độ cồn. Nhiều khuyến cáo về giấc ngủ gợi ý nên tránh uống rượu ít nhất 3-4 giờ trước giờ đi ngủ để giảm bớt tác động xấu lên kiến trúc giấc ngủ.

Và thêm một “mốc” rất thực tế: Nếu bạn đã uống đến mức phản xạ chậm, nói lắp, đi không vững, thì mục tiêu lúc đó không còn là “giữ vui”, mà là dừng lại để an toàn. Mùa tất niên vui thật, nhưng không đáng để đổi lấy tai nạn, té ngã, hoặc một đêm ngộ độc rượu. Nếu có dấu hiệu say nặng bất thường (lơ mơ, nôn liên tục, thở chậm, tím tái…), nên can thiệp y tế ngay, đừng chờ “tự tỉnh”.