Sinh thời Đệ tam Pháp chủ Giáo hội Phật giáo Việt Nam từng có khẩu dụ: “Sau khi tôi theo hầu Phật Tổ thì không được tổ chức tang lễ linh đình, nghi lễ hết sức giản đơn, ngắn ngày theo truyền thống đạo Phật và tổ chức tại chùa Viên Minh. Đề nghị không vòng hoa phúng điếu, không tiểu sử dài dòng, không tiêu tốn thời gian và tổn hại công đức của tăng ni và Phật tử. Nếu quý vị tưởng nhớ tới tôi thì niệm danh hiệu Phật và tụng thời kinh tại trụ xứ của mình, hồi hướng công đức cho thế giới hoà bình, nhân sinh an lạc”. 

leftcenterrightdel
Đức Pháp chủ Hội đồng Chứng minh Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thích Phổ Tuệ. Ảnh: Báo Giác ngộ. 

Một hạt giống Bồ Đề sớm nảy nở

Theo thông tin từ Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Đại lão Hòa thượng Thích Phổ Tuệ - Thế danh Bùi Văn Quý, sinh ngày 12 tháng 4 năm 1917 tại thôn 5, xã Phùng Thiện, tổng Bồng Hải, nay là thôn Phùng Thiện, xã Khánh Tiên, huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình. Thân phụ là cụ ông Bùi Quang Oánh, thân mẫu là cụ bà Nguyễn Thị Thinh. Song thân của Ngài đều là những Phật tử thuần thành.

Ngài là người con thứ 2 trong gia đình có 3 anh em. Vốn được sinh ra trong gia đình có truyền thống thâm tín Phật Pháp, cho nên hạt giống Bồ đề của Ngài sớm nảy nở, lên 9 tuổi (tức năm 1925), Ngài được song thân cho đến chùa ở với Sư cụ Thích Đàm Cơ, trụ trì chùa Phúc Long, thôn Phú An, xã Khánh Phú, huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình và được Sư cụ cho theo học chữ Nho với cụ đồ Hiệng nổi tiếng trong vùng.

Năm 1929 khi 13 tuổi, Ngài được Sư cụ cho đến làm đệ tử Sư tổ Thích Nguyên An, trụ trì chốn tổ Vọng, xã Yên Đồng, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định. Trải qua 3 năm tu học, đến năm 16 tuổi (tức năm 1932) Ngài được Sư tổ Vọng cho thụ giới Sa Di tại Giới đàn hạ trường chùa Đống Cao, huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam Định. Năm 18 tuổi (tức năm 1934) Đại lão Hòa thượng đến sam học và y chỉ vào Sư tổ Thích Quảng Tốn, trụ trì Tổ đình Viên Minh, thôn Khai Thái, xã Tầm Khê, huyện Phú Xuyên, tỉnh Hà Đông (nay là xã Quang Lãng, huyện Phú Xuyên, Thành phố Hà Nội). Khi vừa tròn 20 tuổi (tức năm 1936), Ngài được thụ Cụ Túc giới và Bồ Tát giới tại Đại giới đàn Tổ đình Viên Minh, do Sư tổ Thích Quảng Tốn làm Đàn đầu Hòa thượng.

Sau khi đầy đủ giới pháp, Ngài bắt đầu quá trình sam phương cầu đạo. Ngài đến sam học ở hầu hết các Sơn môn, Tổ đình lớn thời bấy giờ như Sơn môn Tế Xuyên, Sơn môn Hương Tích, Tổ đình Vĩnh Nghiêm… Từ năm 1952, Ngài vân du hành đạo tại chùa Linh ứng, thôn Kim Đới I, xã Hữu Bằng, huyện Kiến Thụy, Thành phố Hải Phòng. Đến năm 1957, Ngài lại trở về hầu thầy phụng Phật tại Tổ đình Viên Minh, xã Quang Lãng, huyện Phú Xuyên, Hà Nội.

Năm 1961, Sư tổ Thích Quảng Tốn trụ trì dời thứ hai Tổ đình Viên Minh viên tịch, Ngài được kế đăng làm trụ trì đời thứ ba Tổ đình Viên Minh từ đó cho đến nay. Năm 1987, Đức Đệ nhất Pháp chủ Giáo hội Phật giáo Việt Nam cử ba vị cao tăng là cố Hòa thượng Thích Kim Cương Tử, cố Hòa thượng Thích Thiện Siêu và Cố Hòa thượng Thích Tâm Thông về Tổ đình Viên Minh mời Ngài lên Hà Nội chủ trì hiệu đính Đại tạng kinh Việt Nam và tham gia các hoạt động Phật sự của Giáo hội. Từ đó Ngài đã đảm nhiệm nhiều chức vụ trong các cấp Giáo hội qua các thời kỳ.

leftcenterrightdel
Di ảnh cố Đại lão Hoà thượng Thích Phổ Tuệ. Ảnh Giáo hội Phật giáo Việt Nam. 

Bậc chân tu dưới mái chùa làng

Cuộc đời trụ thế 105 năm và gần một thế kỷ tu hành của Đại lão hòa thượng Thích Phổ Tuệ đã minh chứng ngài thực sự là bậc hiền trí đích thực đã tìm thấy con đường tu đạo chân chính, tâm ý đã hoàn toàn an tịnh sáng suốt, vượt ra ngoài tác động khách quan bên ngoài. Trong một lần trả lời phỏng vấn báo Giác ngộ lúc còn tại thế, khi được hỏi: “Tự cày cấy nuôi thân, chạy đua với thời gian để biên soạn, dịch, nghiên cứu kinh Phật để lại công nghiệp cho Phật giáo nước nhà, mà ngài đã bách niên vẫn không tỏ ra mỏi mệt. Hòa thượng có bí quyết gì để truyền lại cho hậu thế?”.

Đại lão hòa thượng thanh thản chia sẻ: “Tôi không có bí quyết gì. Tuổi thọ không phải là thước đo giá trị con người. Vấn đề là sống để thực hiện sứ mệnh gì, mang lại lợi ích gì cho Đời, cho Đạo. Ngài Trần Nhân Tông chỉ ở đời có 51 năm, Ngài Pháp Loa có 47 năm mà công nghiệm thì bất khả tư nghì. Tôi trụ thế đến nay đã 99 năm, ở chùa 94 năm, thụ Đại giới được 78 năm, nghiệp là tu hành, nuôi thân thể chủ yếu bằng nghề làm ruộng, chưa từng dám lạm dụng một bát gạo, một đồng tiền của tín thí thập phương, khi nào chư Phật, chư Tổ cho gọi thì về thôi”. Tuy được bầu làm người đứng đầu Giáo hội Phật giáo Việt Nam từ năm 2007, nhưng Đại lão hòa thượng Thích Phổ Tuệ không ở trụ sở chùa Quán Sứ mà vẫn ở Tổ đình Viên Minh, còn gọi là chùa Ráng ở Phú Xuyên, Hà Nội, nơi ngài đã tu từ năm 18 tuổi.

Theo Giáo hội Phật giáo Việt Nam, trên đường tu học, dấu chân của Đại lão Hòa thượng Thích Phổ Tuệ đã trải khắp các tổ đình vùng châu thổ sông Hồng. Ngài chưa từng học qua một trường lớp chính quy nào, toàn bộ vốn kiến thức có được đều nhờ kiên trì tự học và là vị giáo phẩm nổi tiếng uyên thâm về Phật học và Hán học.

Đức Pháp chủ Thích Phổ Tuệ cả đời sống cuộc sống giản dị, tụng kinh viết sách, tu tập. Đối với người dân trong vùng, Ngài không chỉ là một vị cao tăng uyên thâm Phật pháp, đức hạnh vẹn toàn mà còn là một nông dân thực thụ. Trong suốt cuộc đời, ngoài giờ hành lễ hay đi hoằng pháp, Đại lão Hòa thượng luôn cùng môn đệ cần cù cày cấy đến tận năm 80 tuổi. Khi tuổi sao sức yếu, không còn ra đồng trồng lúa được nữa, hàng ngày Đại lão Hòa thượng vẫn làm vườn, dọn dẹp trong chùa.

leftcenterrightdel
Chư Tôn đức Tăng Ni, Phật tử đã thành kính hành lễ và cầu nguyện cho Giác linh Ngài được cao đăng Phật quốc. Ảnh Giáo hội Phật giáo Việt Nam. 
 

Đức Pháp chủ đệ tam Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã để lại kho chước tác đồ sộ như tham gia biên soạn, dịch, hiệu đính các tác phẩm: Kinh Bách dụ, Phật Tổ tam kinh, Bát nhã dư âm, Đại từ điển Phật học, Đề cương kinh Pháp hoa, Phật học là tuệ học, biên tập Đại tạng kinh Việt Nam, phiên dịch và hiệu đính Luật Tứ phần… Bên cạnh việc đảm nhiệm các chức vụ Giáo hội, Ngài cũng có nhiều công lao đóng góp cho sự nghiệp đại đoàn kết dân tộc, từ phong trào Bình dân học vụ đến phong trào xây dựng hợp tác xã sau khi hoà bình lập lại. Cùng với việc chăm lo chùa cảnh góp phần xây dựng quê hương, Ngài là bậc chân tu, luôn giữ tình đoàn kết các tôn giáo xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Ngài tham gia làm Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam nhiều khoá, từ khoá 4 đến khoá 9 hiện nay.

Trải qua 105 năm hiện diện ở cõi Sa Bà, với 85 hạ lạp, trên ngôi vị Pháp chủ Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Ngài đã trọn đời hiến dâng cho lý tưởng hoằng pháp lợi sinh. Công đức của Ngài đã góp phần to lớn vào sự nghiệp làm sáng danh đạo Phật và dân tộc Việt Nam. Cuộc đời Ngài từ sơ tâm xuất gia cho đến lúc hoá duyên đã mãn luôn luôn là tấm gương chiếu sáng trong công phu tu thân, hành đạo cho cả giới xuất gia và tại gia. Cuộc đời Ngài với công hạnh vô ngã vị tha, tận lực chuyên tâm vào sự nghiệp hoằng dương chính pháp, phục vụ nhân sinh, xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc ngày càng vững mạnh.

Xin được tiễn biệt một bậc chân tu đạo hạnh!

 

Đại lão Hòa thượng Thích Phổ Tuệ là Đức Pháp chủ Hội đồng Chứng minh Giáo hội Phật giáo Việt Nam; nguyên Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự; nguyên Trưởng ban Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Hà Tây (nay là thành phố Hà Nội); Ủy viên Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam; Viện chủ Tổ đình Viên Minh đã viên tịch vào hồi 3 giờ 22 phút ngày 21-10.

Đức Pháp chủ Hội đồng Chứng minh Giáo hội Phật giáo Việt Nam trụ thế 105 năm, Hạ lạp 85 năm.

Đại lão Hòa thượng đã được Đảng, Nhà nước tặng thưởng Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Độc lập hạng Nhì; Huân chương Đại đoàn kết Dân tộc; Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ, nhiều bằng tuyên dương công đức của Giáo hội Phật giáo Việt Nam và các phần thưởng cao quý khác.

Lễ nhập kim quan hòa thượng Thích Phổ Tuệ chính thức cử hành vào lúc 13 giờ ngày 21-10 (tức ngày 16 tháng 9 năm Tân Sửu). Kim quan hòa thượng được tôn trí tại Tổ đình Viên Minh (chùa Giáng), xã Quang Lãng, huyện Phú Xuyên, Hà Nội.

Lễ viếng chính thức từ 7 giờ ngày 22-10 đến hết ngày 23-10 (từ ngày 17 đến ngày 18 tháng 9 năm Tân Sửu).

Lễ truy điệu được cử hành lúc 9 giờ ngày 24-10 (ngày 19 tháng 9 năm Tân Sửu), sau đó cung thỉnh kim quan Đại lão hòa thượng nhập Bảo tháp trong khuôn viên Tổ đình Viên Minh (chùa Giáng), xã Quang Lãng, huyện Phú Xuyên, Hà Nội.

 

HOÀNG TRƯỜNG GIANG