Giấy bản là một loại giấy truyền thống của người Nùng An ở xóm Dìa Trên, xã Quảng Uyên, được sản xuất từ vỏ cây dướng (tiếng Nùng gọi là cây mạy sla) theo quy trình hoàn toàn thủ công. Nhờ những ưu điểm xốp nhẹ, bền dai, không nhòe khi viết, vẽ, ít bị mối mọt hoặc giòn gãy, ẩm nát... nên giấy bản hiện diện thường xuyên trong đời sống của người Nùng An, nhất là ở các sinh hoạt tín ngưỡng, ghi chép thơ ca, truyện cổ dân gian, gia phả dòng họ... Chị Nông Thị Kính, người có hơn 30 năm kinh nghiệm làm giấy bản ở xóm Dìa Trên, chia sẻ: “Lúc cao điểm, mỗi ngày, gia đình tôi sản xuất khoảng 600 tờ giấy. Thu nhập từ làm giấy không cao nhưng ổn định, bảo đảm cho sinh hoạt gia đình hằng ngày”.

Nhận thấy khách du lịch rất thích khám phá văn hóa truyền thống của người Nùng An, một số hộ dân ở xóm Dìa Trên còn mở thêm dịch vụ homestay, đón khách đến lưu trú và các dịch vụ trải nghiệm. Du khách có thể vào bếp chế biến các món ăn cùng gia chủ, qua đó khám phá thêm những nét văn hóa đặc sắc về đời sống tinh thần, ẩm thực của dân tộc Nùng, hoặc có thể trực tiếp làm ra một tờ giấy bản rồi tự vẽ trang trí trên đó. Chị Nông Thị Kính cho biết thêm: “Từ năm 2021 đến nay, nhà tôi đã đón hàng trăm đoàn khách trong và ngoài nước đến trải nghiệm. Dù bây giờ mỗi ngày, gia đình tôi chỉ sản xuất khoảng 200 tờ giấy, nhưng thu nhập của gia đình vẫn tăng lên nhờ làm du lịch trải nghiệm”. Từ thành công của chị Kính, 7 hộ dân ở xóm Dìa Trên đã học và làm theo.

 Chị Nông Thị Kính giới thiệu với du khách quy trình làm giấy bản.

Không chỉ có nghề truyền thống làm giấy bản, người Nùng An ở xã Quảng Uyên còn đang lưu giữ nghề làm hương Phia Thắp hoàn toàn thủ công, không sử dụng công cụ hỗ trợ, không dùng hóa chất. Nguyên liệu làm hương đều được lấy từ thiên nhiên như cây mai, vỏ cây gạo, vỏ cây thông đỏ, lá cây bầu hắt... Bà Hoàng Thị Bày, người đã có hàng chục năm làm hương, tự hào cho biết: “Hương của chúng tôi nổi tiếng với mùi thơm tự nhiên, khi đốt dễ cháy và bảo quản được lâu dài”.

Nếu như nghề làm giấy cần sự kiên nhẫn thì nghề làm hương đòi hỏi sự khéo léo và tỉ mỉ. Đầu tiên, người dân phải hái lá cây bầu hắt để làm chất kết dính. Cây mai sau khi được lấy về sẽ cắt thành đoạn dài khoảng 40cm rồi chẻ thành từng que tăm hương, nghiền gỗ thông mục để tạo thành màu. Tăm hương sau khi phơi khô được nhúng keo và lăn qua lớp mùn cưa trộn trầm vừa đủ 4 lần. Khi lăn phải nhanh tay lắc để bột vừa bám dính, vừa bảo đảm độ tròn đều của cây hương. Có như vậy hương khi đốt lên mới có mùi thơm, tàn đẹp. “Cùng với làm nông nghiệp, nghề làm hương truyền thống Phia Thắp đáp ứng được nhu cầu thị trường, được nhiều người biết đến đã mang lại nguồn thu nhập đáng kể cho chúng tôi”, bà Bày cho biết thêm.

Để gia tăng giá trị của làng nghề, bà con ở xã Quảng Uyên đã mở thêm các dịch vụ trải nghiệm làm nghề phục vụ du khách. Đồng thời sử dụng các nền tảng mạng xã hội như Zalo, Facebook để lan tỏa hình ảnh, video, clip quảng bá sản phẩm thủ công truyền thống tới nhiều người hơn. Nhờ đó, làng nghề cũng như văn hóa Nùng An được nhiều người biết đến hơn.

Đồng chí Triệu Thị Thu Hằng, Giám đốc Trung tâm Văn hóa và Thông tin du lịch (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cao Bằng) cho biết: “Người Nùng An có nhiều nghề truyền thống hàng trăm năm tuổi. Chất lượng sản phẩm của các làng nghề đều đã được chứng minh trên thực tế qua sự tin dùng của khách hàng. Không chỉ mang ý nghĩa tinh thần, làm phong phú thêm di sản văn hóa truyền thống, làng nghề còn là sinh kế hiệu quả của bà con. Để giúp tiêu thụ sản phẩm, phát triển làng nghề, chúng tôi đang đẩy mạnh quảng bá sâu hơn, rộng hơn sản phẩm làng nghề, nhất là trên các nền tảng mạng xã hội đến người tiêu dùng trong nước và quốc tế”.

Hiện tại, các hộ dân ở làng nghề đang kết hợp làm nghề với du lịch, tuy nhiên mới chỉ dừng ở quy mô đơn lẻ dưới dạng hộ gia đình hoặc nhóm hộ nhỏ lẻ, do đó hiệu quả kinh tế chưa tương xứng với tiềm năng. Theo đồng chí Triệu Thị Thu Hằng, thời gian tới, cùng với việc mở các lớp tập huấn, tổ chức cho người dân tham gia các hội chợ, triển lãm, học hỏi kinh nghiệm, tỉnh Cao Bằng chủ trương xây dựng những hợp tác xã tại các làng nghề để người dân tham gia được nhiều hơn.