Đã thành thói đời, khi vùng đất nào đó được đưa vào quy hoạch, giải tỏa xây dựng các công trình là y như rằng vùng đất ấy trở nên sôi động bởi cung cách đầu tư “lạ đời và gấp gáp” hòng moi tiền của Nhà nước càng nhiều càng tốt: Người có khả năng về tài chính thì tìm cách tậu nhiều đất trong vùng quy hoạch dự án để ăn chênh lệch tiền đền bù. Kẻ đã có đất trong vùng dự án thì bỏ tiền xây dựng, cơi nới, làm thêm nhiều công trình; bỏ công trồng thêm nhiều cây để đòi đền bù “thỏa đáng”. Thậm chí, có kẻ hám lợi đến mức không có sẵn tiền trong tay thì đi vay với lãi suất cao để đầu tư xây dựng cho được công trình trên đất dự án hòng moi được càng nhiều tiền đền bù càng tốt. Cách đây vài năm, khi tỉnh Đắc Lắc quy hoạch xây dựng Cụm công nghiệp Hòa Phú (thành phố Buôn Ma Thuột), mặc dù đây là vùng đất sản xuất nông nghiệp, nhưng khi biết dự án được phê duyệt, chỉ trong một thời gian ngắn người ta đã đầu tư xây cất ở đây hàng chục ngôi nhà mới. Đương nhiên, những ngôi nhà này xây lên không nhằm mục đích để ở, mà tất cả đều đóng cửa chờ đền bù (!).

Bây giờ phương thức xây cất nhà mới trong vùng đất quy hoạch dự án để được đền bù xem ra đã lỗi thời, bởi nó tốn kém khá nhiều thời gian, tiền bạc lại dễ bị phát hiện. Vì thế, gần đây tại tỉnh Đắc Nông người ta sáng tạo ra cách làm mới, đó là “thuê” hoặc “mua” nhà gỗ cũ về dựng trong vùng quy hoạch, việc làm này vừa giảm thời gian và tiền bạc, lại tăng được lợi nhuận do chi phí thấp và dễ qua mặt những người có trách nhiệm. Theo cách làm này, một ngôi nhà gỗ cũ rộng chừng dăm chục mét vuông được thuê hoặc mua với giá vài ba triệu đồng, khi mua về dựng trong vùng đất giải tỏa chủ nhân của nó sẽ moi được trên dưới chục triệu đồng tiền đền bù.

Là tỉnh mới thành lập nên Đắc Nông đang thực hiện rất nhiều dự án đầu tư xây dựng như: Trụ sở làm việc, nhà máy, bệnh viện, khu công nghiệp, khu vui chơi, thủy lợi, thủy điện, giao thông… Để có mặt bằng xây dựng các công trình này người ta phải đưa vào quy hoạch giải tỏa nhiều khu dân cư, nhiều vùng đất sản xuất nông nghiệp, và chính trong những vùng quy hoạch ấy việc đầu tư dựng nhà, trồng cây chờ đền bù diễn ra sôi động. Hậu quả là sẽ có không ít tiền của Nhà nước đã và đang bị chi oan!

Việc người ta dám công khai bỏ tiền đầu tư làm mới, hoặc thuê, mua nhà cũ về dựng trong vùng đất giải toả, trồng thêm nhiều cây… để moi tiền Nhà nước là bởi công tác quy hoạch xây dựng, cũng như trong khâu triển khai đền bù giải phóng mặt bằng của chúng ta còn quá nhiều kẽ hở; thậm chí việc làm này còn nhận được sự tiếp tay theo kiểu “ăn chia” của những người có trách nhiệm. Có ý kiến cho rằng một khi những nhà quy hoạch xây dựng và những người trực tiếp làm công tác đền bù giải phóng mặt bằng thi công công trình làm hết trách nhiệm trước công việc được giao thì sẽ không còn đất cho những kẻ lợi dụng moi tiền Nhà nước bằng thủ đoạn trồng cây “chờ chặt bỏ” và xây nhà “chờ phá dỡ”.

KIỀU BÌNH ĐỊNH