Là đô thị có số dân đông nhất nước, Thành phố Hồ Chí Minh đang có nhu cầu rất lớn về nhà ở xã hội cho người có thu nhập thấp. Từ năm 2006, Thành phố đã thực hiện chương trình nhà ở xã hội nhằm xây dựng những căn hộ giá rẻ, nhưng đến nay chương trình này còn nhiều khó khăn.

Nhu cầu nhà ở quá lớn

Đến các khu chế xuất Linh Trung, Tân Thuận, Khu công nghiệp Bình Chiểu, Làng Đại học Quốc gia… tại Thành phố Hồ Chí Minh tìm hiểu thực tế, chúng tôi thấy phần lớn công nhân, sinh viên vẫn phải sống trong những khu nhà trọ tồi tàn, ẩm thấp và thiếu các điều kiện sinh hoạt. Chị Nguyễn Thị Phúc, quê ở xã Phú Xuân, huyện Nhà Bè (Thành phố Hồ Chí Minh), đang làm việc tại một nhà máy ở khu chế xuất Linh Trung (quận Thủ Đức), cho biết:

- Tuy có hộ khẩu ở thành phố, nhưng về khu chế xuất Linh Trung làm việc, vợ chồng tôi suốt 9 năm qua phải thuê nhà. Ở quanh đây, hàng chục nghìn công nhân cũng đều chịu cảnh này.

Khu chung cư Thới An giá thấp tại quận 12 (Thành phố Hồ Chí Minh).

Chị Nguyễn Thị Nga, giáo viên ở một trường tiểu học quận Bình Thạnh, cho biết:

- Cả nhà tôi tổng thu nhập chỉ được 6 triệu đồng. Trong khi đó phải trả chi phí thuê nhà 1,6 triệu đồng và nuôi một con nhỏ. Phải thu vén khéo mới sống tùng tiệm qua ngày, nói gì đến mua một căn nhà theo giá thị trường hiện nay. Tôi có nghe nói về chương trình nhà ở xã hội của thành phố, nhưng không biết có dự án nào, đăng kí ở đâu để được xét duyệt?

Hàng trăm nghìn người có thu nhập thấp ở Thành phố Hồ Chí Minh đang có hoàn cảnh tương tự  như chị Nga. Theo thống kê của Sở Xây dựng thành phố, hiện nay trong  khu vực cơ quan hành chính, lực lượng vũ trang ở Thành phố Hồ Chí Minh có khoảng 20.000 người gặp khó khăn về nhà ở và có nhu cầu nhà ở mới, hơn 300.000 công nhân đang làm việc tại các khu công nghiệp, khu chế xuất phải thuê nhà trọ; gần 190.000 sinh viên đang học tại 70 trường đại học, cao đẳng không thuộc diện được ở kí túc xá đều phải thuê trọ ở bên ngoài. 

Số lượng nhà ở xã hội rất thấp

Chương trình nhà ở xã hội của Thành phố Hồ Chí Minh, theo kế hoạch từ năm 2006 đến 2010, sẽ xây dựng 25.000 căn hộ, 20.000 căn phòng cho công nhân thuê, 200 căn nhà công vụ. Đối tượng được đăng kí mua nhà ở xã hội là người lao động hưởng lương như công chức, quân nhân chuyên nghiệp thuộc lực lượng vũ trang. Theo báo cáo của Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh, sau hơn 3 năm triển khai, số căn hộ mới chỉ đạt 6.653 căn. Số nhà sau 3 năm triển khai chỉ dừng lại ở mức thấp so với chỉ tiêu 25.000 căn, trong khi thời hạn kết thúc chỉ còn hơn 1 năm. Riêng trong 10 tháng đầu năm nay, toàn thành phố mới xây dựng xong 1.032 căn, đáp ứng được chỗ ở cho khoảng 11.400 người (tính theo tiêu chuẩn 14m2/người). 

Đến năm 2010, Thành phố Hồ Chí Minh cần phải có một quỹ nhà ở khoảng 70.000 căn hộ để cung cấp chỗ ở cho cán bộ công chức, lực lượng vũ trang, giáo viên...

Theo ông Đỗ Phi Hùng, Phó giám đốc Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh, dù rất cố gắng, nhưng thành phố vẫn chưa thể đáp ứng được nhu cầu rất lớn về nhà ở xã hội. Thành phố đã xác định được 41 khu đất với tổng diện tích 126ha để xây dựng nhà ở xã hội. Tuy nhiên, đến nay mới chỉ khởi công xây dựng hai dự án nhà ở xã hội. Đó là dự án chung cư 157/R8 đường Tô Hiến Thành, quận 10 và dự án chung cư An Sương tại phường Đông Hưng Thuận, quận 12, sẽ hoàn thành trong năm 2010.

Cần có  cơ chế thu hút đầu tư

Nhiều chuyên gia, chủ doanh nghiệp bất động sản tại Thành phố Hồ Chí Minh khi trao đổi với chúng tôi đều cho rằng, Chương trình nhà ở xã hội không được các doanh nghiệp tham gia nhiều là do có nhiều vướng mắc về cơ chế liên quan đến thủ tục, chính sách ưu đãi, quy hoạch quỹ đất; khung giá thuê, mua nhà ở xã hội… Hơn nữa, khi đầu tư vào nhà ở xã hội, doanh nghiệp đều phải chấp nhận đầu tư nguồn vốn lớn, trong khi thu hồi vốn chậm do yếu tố trả góp đến 20 năm .

Ngày 6-11 vừa qua, Bộ Xây dựng, UBND Thành phố Hồ Chí Minh và Hiệp hội Bất động sản Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức Hội thảo: “Giải pháp phát triển nhà ở sinh viên, nhà ở công nhân và nhà ở thu nhập thấp”, cho rằng Nhà nước nên tập trung vào phát triển quỹ nhà cho thuê để giải quyết chỗ ở cho người có thu nhập rất thấp. Còn nhà cho thuê, mua thì nên xã hội hóa đầu tư. Nhà nước chỉ cần có cơ chế hỗ trợ như quỹ đất, giảm tiền sử dụng đất, hỗ trợ lãi vay đầu tư... để khuyến khích, đủ sức hấp dẫn doanh nghiệp tham gia. 

Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Phụng Thiều, Tổng Giám đốc Công ty Sài Gòn-Gia Định cho biết:

- Khó khăn đối với doanh nghiệp tham gia xây dựng dự án nhà ở xã hội chính là nguồn vốn và cơ chế, chính sách. Nếu những khó khăn này được tháo gỡ, nhiều đơn vị sẽ tham gia đầu tư. Ngân hàng cần tạo điều kiện cho vay vốn với lãi suất ưu đãi và chính quyền các cấp hỗ trợ về thủ tục, quỹ đất, quy hoạch… thì các dự án nhà ở xã hội sẽ được triển khai nhanh. Doanh nghiệp được vay vốn, kèm theo được miễn giảm thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp, miễn tiền sử dụng đất sẽ giúp chi phí đầu tư giảm, chủ đầu tư mới có thể giảm giá thành.

Hiện nay, thu nhập bình quân của người dân mới chỉ khoảng 1.000 USD/người/năm nên họ không thể mua nhà với giá hàng chục triệu đồng/m2. Do đó, cần thiết phải có sự hỗ trợ từ phía Nhà nước. Đẩy mạnh xã hội hóa xây dựng nhà ở xã hội thì mới có thể tạo nguồn cung lớn đáp ứng đủ nhu cầu người dân hiện nay.

Để các doanh nghiệp tham gia tích cực vào chương trình xây dựng nhà ở xã hội cần phải có các chính sách hỗ trợ cụ thể, hướng đến xã hội hóa thực sự chứ không thể theo cơ chế xin-cho với quá nhiều thủ tục rườm rà như hiện nay. Ngoài vấn đề hỗ trợ vốn vay, ngành chức năng cần kịp thời hướng dẫn thống nhất cho doanh nghiệp tiến hành các thủ tục liên quan đến dự án nhà ở xã hội nhanh gọn, theo hình thức “một cửa”.

Bài và ảnh: TRUNG KIÊN-DŨNG HOÀNG