Vẫn thiếu những cầu nối quan trọng trong phát triển tự động hóa

QĐND Online - Ứng dụng tự động hóa (TĐH) vào cuộc sống ở nước ta thời gian qua đã có nhiều nỗ lực thực hiện, tuy nhiên kết quả vẫn hạn chế. Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Trần Quốc Thắng cho rằng, thực tế đó là do chúng ta vẫn thiếu khâu chắp nối như các nhà khoa học, thiếu tổng công trình sư, thiếu những người nghĩ và tổ chức thực hiện.

Thứ trưởng Trần Quốc Thắng

Theo Thứ trưởng Trần Quốc Thắng, trong xu thế hội nhập như hiện nay, việc tăng cường sức cạnh tranh thông qua tạo ra giá trị gia tăng lớn trong mỗi sản phẩm yêu cầu hàm lượng khoa học công nghệ rất lớn. Các doanh nghiệp, nhà sản xuất phải biết được mình thiếu, cái gì ở ngành TĐH và phía quản lý Nhà nước thì cần phải biết hỗ trợ chính sách đó như thế nào để phù hợp với yêu cầu doanh nghiệp đổi mới công nghệ, tạo điều kiện, động lực cho các nhà khoa học nghiên cứu, ứng dụng mà không trái với luật cạnh tranh của Tổ chức thương mại thế giới (WTO). Chúng tôi đã có cuộc trao đổi với Thứ trưởng Trần Quốc Thắng về vấn đề này:

- Xin Thứ trưởng nói cụ thể hơn trong việc ứng dụng vào thực tế?

- TT. Trần Quốc Thắng: Trong lĩnh vực TĐH có những vấn đề rất lớn, cần những nhóm nghiên cứu rất mạnh, có tính chất đa ngành. Ví dụ chúng ta phải TĐH triệt để một nhà máy xi măng, nhiệt điện nào đó. Từ TĐH trong quản lý cho đến chấp hành trong sản xuất là vấn đề lớn, yêu cầu có sự phối hợp liên ngành: cơ khí, điện, công nghệ thông tin, điện tử viễn thông. Hiện chúng ta vẫn thiếu khâu chắp nối, thiếu tổng công trình sư, thiếu những người nghĩ, tổ chức thực hiện. Điều đó, Bộ KH&CN hi vọng các Ban Chủ nhiệm chương trình đặt ra được những nhiệm vụ cho các ngành.

Ở đây có một điều nữa là vấn đề về cơ chế. Bộ KH&CN sắp tới chỉ giao nhiệm vụ, sau đó đánh giá nhiệm vụ đó theo như cách nói của các nhà khoa học. Nhiệm vụ đó có đáng làm hay không, nếu đáng làm thì cần bao nhiêu kinh phí cho các nhà khoa học và cuối cùng kiểm tra đầu ra, kết quả của đề tài đó có sáng chế gì, giải pháp hữu ích như thế nào và ứng dụng ở địa bàn nào, hiệu quả kinh tế ra sao? Khi được giao kinh phí thì việc sử dụng thế nào tuỳ vào các nhà khoa học. Tư tưởng của Bộ cũng muốn đổi mới theo chiều hướng đó.

- Những năm qua TĐH Việt Nam phát triển chưa đúng tầm của nó, ý kiến của ông như thế nào?

- TT. Trần Quốc Thắng: Thực ra để đánh giá thì rất khó vì tính hai mặt của nó. Sự phát triển TĐH của ta trong thời gian qua có rất nhiều tiến bộ, lực lượng làm TĐH của ta cũng rất nhiều. Tiến bộ trong lĩnh vực TĐH trên thế giới rất mạnh vì vậy cũng tạo điều kiện cho TĐH của ta phát triển. Tuy nhiên, các nhà khoa học cũng cho biết, một trong những yếu điểm của ta là tản mạn, những nhiệm vụ nho nhỏ ta làm, rồi tổng kết cũng có kết quả, nhưng tổng hợp lại để ứng dụng vào thực tế thì lại yếu. Để thấy rõ vai trò của những chương trình đề tài trong lĩnh vực TĐH, xâm nhập thực tế thì hiện nay cũng chưa thực sự rõ nét. Có lẽ vì lý do đó mà các nhà khoa học nhận định trong thời gian vừa qua chúng ta chưa đạt được nhiều kết quả. Do vậy, chúng ta phải tổ chức được nhiều, tìm đúng địa chỉ, nhiệm vụ, sau đó giao cho đúng người tổ chức tốt việc thực hiện đó, tiếp sau là đưa ra ứng dụng.

- Như vậy, chúng ta cần phải có những chiến lược cụ thể và dài hơn, thưa Thứ trưởng?

- TT. Trần Quốc Thắng: Tất nhiên phải có chiến lược. Các nhà khoa học cũng đưa ra vấn đề nên phát triển TĐH như thế nào, ứng dụng trong các ngành ra sao? Một trong những giải pháp tới đây là các nhà quản lý sẽ nghe ý kiến của các nhà khoa học, tổng hợp lại và kết hợp với xu thế phát triển kinh tế – xã hội đất nước. Rõ ràng, trong xu thế phát triển của đất nước, các ngành có nhiều cơ hội. Các cơ chế chính sách mở của chúng ta tạo rất nhiều cơ hội cho các ngành nghề, nhiều lĩnh vực phát triển và hội nhập. Quan trọng là chúng ta tổ chức, tạo cơ chế chính sách như thế nào cho phát triển nhanh theo cách đi tắt đón đầu. Tương tự như vậy đối với TĐH, yêu cầu bắt buộc đối với các doanh nghiệp là phải đổi mới công nghệ. Đây cũng chính là mảnh đất, thị trường cho các nhà khoa học cung cấp dịch vụ, từ đó xuất hiện các nghiên cứu có tính chất ứng dụng. Ngoài ra, trong thời gian tới chúng ta phải định hướng vào những vấn đề rất lớn, những ngành có tính chất mũi nhọn để nghiên cứu những khía cạnh công nghệ TĐH để ứng dụng. Đây chính là động lực để TĐH phát triển.

Đào tạo cũng là một vấn đề rất lớn. Hiện Bộ Giáo dục và đào tạo đang có chương trình đào tạo theo: mục đích người sử dụng, theo thị trường lao động. Về phía nghiên cứu có nhiều ý kiến: cần tăng cường ươm tạo công nghệ, ươm tạo doanh nghiệp trong các trường đại học và tăng cường sức mạnh của các trung tâm giải mã công nghệ, trung tâm nghiên cứu triển khai. Rõ ràng việc học trong trường không thể đủ được mà chẳng qua chỉ là tạo tư duy có tính chất phản biện và phương thức nghiên cứu sáng tạo đối với sinh viên, khi ra trường cần phải tiếp tục học, cập nhật kiến thức thì mới đáp ứng được yêu cầu phát triển.

- Còn đối với hệ thống pháp luật về công nghệ cao thì sao, thưa Thứ trưởng?

- TT. Trần Quốc Thắng: Đất nước ta trong thời kỳ hội nhập có rất nhiều cơ chế quản lý đang trong giai đoạn đổi mới. Mỗi kỳ họp Quốc hội thông qua rất nhiều luật khác nhau. Trong khía cạnh liên quan đến TĐH, vừa qua Bộ KH&CN soạn thảo và đệ trình lên Chính phủ thông qua rất nhiều đạo luật quan trọng như: Luật Chuyển giao công nghệ, Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật, Luật Sở hữu trí tuệ. Những luật cơ bản đảm bảo cho hoạt động khoa học công nghệ của chúng ta. Sắp tới, Bộ sẽ trình luật Công nghệ cao (CNC) cho quốc hội. Đây là đạo luật hết sức quan trọng bởi là nền tảng pháp lý để cho chúng ta hoạt động trong lĩnh vực CNC, kết gợp với luật chuyển giao công nghệ tạo môi trường pháp lý để chúng ta có thể tiếp cận đựơc với những công nghệ hiện đại, CNC không đồng thời tạo điều kiện môi trường thuận lợi cho các nhà khoa học nghiên cứu phát triển trong lĩnh vực chuyên ngành. Đó là cả một quá trình phát triển và chắc là chúng ta cũng không thể đốt cháy giai đoạn được. Bộ KH&CN sẽ cố gắng hết mình tham mưu cho Chính phủ trong việc xây dựng những văn bản pháp luật để tạo mọi điều kiện pháp lý thông thoáng, nền tảng pháp lý phù hợp trong hoạt động khoa học công nghệ.

- Trong khi chúng ta đang loay hoay tìm giải pháp cho ngành TĐH và các ngành khác thì thế giới đã tiến xa hơn chúng ta rất nhiều, vậy làm sao để thu hẹp khoảng cách đó?

- TT. Trần Quốc Thắng: Tôi cho rằng điều đó phụ thuộc vào cách đi, ý chí và cách làm của chúng ta. Hiện nay Bộ KH&CN, Bộ GD&ĐT và một số bộ ngành khác liên quan đang xây dựng cơ chế chính sách: thu hút nguồn nhân lực trong nước và nước ngoài để tạo điều kiện sử dụng có hiệu quả nhất những nhân tài trong KHCN, phát huy sự đóng góp của những nhà khoa học Việt kiều ở nước ngoài; tạo cơ chế chính sách thu hút đầu tư đặc biệt trong lĩnh vực CNC, thông qua đó chúng ta tiếp cận và làm chủ CNC. Điều cũng không kém phần quan trọng là có những chương trình ươm tạo công nghệ, ươm tạo những tài năng trẻ, tạo điều kiện cho các trường các viên, các bạn sinh viên trẻ, các nghiên cứu viên trẻ có ý chí, có quyết tâm sáng tạo có những sáng kiến mới trong lĩnh vực CNC có môi trường phát huy sáng tạo của mình. Đây chính là chương trình ươm tạo công nghệ và trong thời gian tới Bộ có chủ trương xây dựng những trung tâm giải mã công nghệ, thông qua đó các nhà nghiên cứu cũng như lực lượng sinh viên tài năng có thể vào đó cùng nhau tìm kiếm những bí quyết công nghệ mà hiện nay các nước tiên tiến họ có, từ đó tìm giải pháp để có những công nghệ của Việt Nam.

- Xin cảm ơn thứ trưởng!

Bài, ảnh: Nguyễn Nam