Vẫn là thách thức lớn

Ông Nguyễn Đại Đồng, Cục trưởng Cục Việc làm (Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội) đã thừa nhận như vậy trong một cuộc họp báo đầu năm 2009. Mục tiêu trong năm được Quốc hội đặt ra là giải quyết việc làm cho 1,7 triệu người, trong đó đưa 90.000 người đi làm việc ở nước ngoài là không dễ thực hiện. Cục Việc làm vừa ra mắt Trung tâm Quốc gia Dự báo và Thông tin thị trường lao động. Đây có thể được xem như một liều thuốc kích thích thị trường lao động phát triển?

Khó khăn nhiều mặt

Thứ trưởng Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội Nguyễn Thanh Hòa cho biết, nước ta hiện có lực lượng lao động hơn 46,7 triệu người, trong đó lao động trong độ tuổi là 44,16 triệu người, chiếm 94,54% (lao động ngoài độ tuổi là trẻ em hoặc người già). Mỗi năm lại có thêm hơn 1 triệu người bước vào độ tuổi lao động đã tạo ra sức ép rất lớn đối với nền kinh tế trong việc giải quyết việc làm cho người lao động và các vấn đề an sinh xã hội. Năm 2008 là một năm khó khăn do khủng hoảng tài chính thế giới nên các cơ quan, doanh nghiệp đã có những chính sách cắt giảm hoặc ngừng tuyển lao động nhưng cũng đã có 1,6 triệu người được tạo việc làm góp phần giảm tỉ lệ thất nghiệp thành thị xuống dưới 5%. Trên thực tế số người thất nghiệp hằng năm vẫn đang lũy tích và những người được tạo việc làm mới cũng có thể là công việc thời vụ, không phù hợp, thu nhập thấp khiến họ bỏ việc hay bị sa thải vì nhiều lý do.

Cần tổ chức nhiều hơn nữa những hội chợ việc làm như thế này.

Theo ông Nguyễn Đại Đồng, hằng năm ngân sách Trung ương phân bổ cho các chương trình việc làm khoảng 500 tỉ đồng chỉ đáp ứng được 30-40% nhu cầu vay vốn của nhân dân; các dự án chủ yếu trong lĩnh vực nông nghiệp, đối tượng doanh nghiệp, cơ sở sản xuất kinh doanh vay vốn còn rất thấp khiến cho tạo việc làm không bền vững. Chưa kể một số dự án cho vay sai mục đích và không đúng đối tượng. Thứ trưởng Nguyễn Thanh Hòa nhận định, lực lượng lao động giản đơn của nước ta còn đông, lao động có tay nghề, kỹ năng rất hạn chế; thừa lao động ở đồng bằng, thiếu lao động ở miền núi; lao động kỹ thuật lành nghề chưa đáp ứng yêu cầu… Tỷ lệ lao động qua đào tạo chỉ hơn 34%, nhưng cũng cần hiểu mức “đã qua đào tạo” ở trong nước thường không tương xứng với đòi hỏi của lao động cho các đơn vị của nước ngoài. Có thể thấy rõ thị trường lao động cung vẫn lớn hơn cầu nhưng lại mất cân đối khi khu vực nông thôn chiếm tới 74,6% lực lượng, còn ở Tây Bắc chỉ chiếm 3,18% và Tây Nguyên là 5,59%. Thêm vào đó là việc tiền lương, tiền công chưa thực sự khuyến khích người lao động phát huy hết khả năng, chưa thực hiện được kích cầu để sản xuất phát triển. Các hệ thống giao dịch việc làm rất thiếu và yếu, hạn chế về khả năng giới thiệu, thu thập, cung cấp thông tin…

Cần kết nối thông tin cho thị trường lao động

Hầu hết các khó khăn, tồn tại trong giải quyết việc làm cho người lao động đều mang tính vĩ mô, cần có tài chính và thời gian lâu dài mới có thể khắc phục dần. Chỉ có một nguyên nhân được đánh giá là rất quan trọng mà lại có thể thay đổi, sửa chữa trong thời gian ngắn hơn đó là việc kết nối thông tin cho thị trường lao động.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Hải Vân, Phó cục trưởng Cục Việc làm cho biết, nước ta mỗi năm có thêm khoảng 50.000 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, hàng chục tỉ USD của các tập đoàn, công ty nước ngoài đầu tư vào sản xuất. Đồng thời có hơn 3 triệu hộ kinh doanh cá thể, 2.000 làng nghề, 110.000 trang trại đang hoạt động có thể thu hút và giải quyết việc làm cho hàng triệu lao động. Tuy nhiên vì thiếu thông tin và sự liên kết cần thiết giữa doanh nghiệp, người sử dụng lao động với cơ sở đào tạo, người lao động dẫn tới việc cung thừa mà cầu vẫn không đủ. Hệ thống thông tin thị trường lao động hiện mới chỉ thu thập từ hệ thống báo cáo hành chính định kỳ và một số cuộc điều tra chuyên đề nhưng hiệu quả và tính sát thực vẫn chưa cao. Thiếu hụt các thông tin mang tính tổng hợp, phân tích, đánh giá từ cụ thể tới tổng quát khiến cho cả người sử dụng lao động và lao động đều lúng túng. Cũng đã có sự hình thành các sàn giao dịch việc làm, trung tâm giới thiệu việc làm, các tờ báo, website việc làm… nhưng tất cả vẫn ở dạng manh mún, nhỏ lẻ. Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Hải Vân, hệ thống thông tin chưa đồng bộ gây khó khăn cho người lựa chọn số liệu chính thống.

Cơ sở dữ liệu về thị trường lao động rất thiếu, không được cập nhật thường xuyên, kết quả chưa đầy đủ, quy mô hẹp… đã ảnh hưởng đến xác định các chính sách mang tầm Quốc gia và liên kết người sử dụng lao động vào người lao động.

Trung tâm Quốc gia Dự báo và Thông tin thị trường lao động đã được thành lập với mục đích giải quyết các nhiệm vụ này. Số liệu về cung-cầu lao động từ tất cả các tỉnh, thành phố sẽ được cập nhật nhanh chóng, liên tục qua mạng internet, thông qua các trung tâm giới thiệu việc làm từ các huyện lên tỉnh, từ tỉnh gửi lên Trung tâm Quốc gia. Cổng thông tin quốc gia về việc làm đã được mở trên internet, người lao động cả nước có nhu cầu tìm việc và doanh nghiệp cần tuyển lao động có thể kết nối một cách đơn giản, nhanh chóng. Những số liệu về nhu cầu của người lao động và doanh nghiệp đăng tải tại cổng thông tin cũng sẽ được cập nhật, sử dụng trong quá trình phân tích.

Qua đó sẽ có một cơ sở dữ liệu thị trường lao động đầy đủ về số lượng, bảo đảm về chất lượng để nghiên cứu, phân tích và dự báo biến động của các yếu tố thị trường lao động, phục vụ tốt nhất cho công tác quản lý nhà nước và định hướng công tác đào tạo nguồn nhân lực, giải quyết việc làm đáp ứng nhu cầu của xã hội, doanh nghiệp.

Bài và ảnh: HOÀNG TRƯỜNG GIANG