Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng các yêu cầu của bên mời thầu để thực hiện gói thầu thuộc các dự án. Đấu thầu là giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả kinh tế trong đầu tư, mua sắm thiết bị, xây dựng công trình.

Để tạo hành lang pháp lý cho hoạt động đấu thầu ở Việt Nam, năm 2005, Quốc hội đã thông qua Luật Đấu thầu, Chính phủ cũng đã ban hành Nghị định hướng dẫn thi hành Luật này. Tuy nhiên, trên thực tế, trong thời gian qua, hoạt động đấu thầu ở Việt Nam vẫn tồn tại quá nhiều “lỗ hổng”. Đã có không ít dự án, khi đấu thầu chỉ còn có một đến hai nhà thầu tham gia. Hiện tượng dàn xếp trước khi đấu thầu, “quân xanh”, “quân đỏ” trong đấu thầu vẫn tồn tại. Một số ngành, địa phương còn có “sáng kiến” xé gói thầu to thành các gói thầu nhỏ để được chỉ định thầu thay cho việc đấu thầu…

Theo báo cáo ngày 18-11-2008 của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, một số địa phương đã ban hành các văn bản hướng dẫn đấu thầu lại chưa phù hợp với Luật Đấu thầu. Nhiều chủ đầu tư thông báo mời thầu theo hình thức đấu thầu rộng rãi nhưng cố tình không bán hồ sơ mời thầu cho các nhà thầu quan tâm. Có chủ đầu tư còn cố tình đưa những điều kiện quá cao về năng lực, kinh nghiệm theo kiểu “gài bẫy” để loại nhà thầu tiềm năng, biến đấu thầu rộng rãi trở thành đấu thầu hình thức.

Trước những hiện tượng không lành mạnh trong đấu thầu trên đây, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 278/2008/CT-TTg chấn chỉnh công tác này. Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương phải khẩn trương rà soát để sửa đổi, bãi bỏ các văn bản hướng dẫn thực hiện đấu thầu không phù hợp, trái với quy định của Luật Đấu thầu.

Một trong những giải pháp quan trọng mà Thủ tướng nhấn mạnh là chấn chỉnh việc lập, thẩm định và phê duyệt kế hoạch đấu thầu, không chia nhỏ gói thầu để tổ chức chỉ định thầu, lựa chọn hình thức hợp đồng không phù hợp với gói thầu dẫn đến phải điều chỉnh gây chậm trễ tiến độ, lãng phí tiền của Nhà nước; tránh phê duyệt kế hoạch đấu thầu cho từng gói thầu khi có đủ điều kiện để phê duyệt kế hoạch đấu thầu cho toàn bộ dự án.

Tuy nhiên, theo ý kiến của nhiều chuyên gia kinh tế, để Chỉ thị của Thủ tướng được thực hiện nghiêm, các cơ quan chức năng của Nhà nước cần tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra và giám sát chặt chẽ hoạt động đấu thầu để kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý các vi phạm pháp luật về đấu thầu (nếu có). Chấp hành nghiêm túc quy định xử lý vi phạm về đấu thầu; kịp thời kiểm điểm, xử lý nghiêm cá nhân, tổ chức không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ các quy định của pháp luật về đấu thầu.

PHÚ THỌ