Đề án “Đổi mới cơ chế tài chính giáo dục giai đoạn 2009-2014” đã được sự quan tâm của toàn xã hội, trong đó có bạn đọc của Báo Quân đội nhân dân. Theo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội thì “Đề án được xây dựng công phu, có căn cứ khoa học và thực tiễn, tiếp cận vấn đề một cách hệ thống và đưa ra  những ý tưởng, cách thức mới trong việc đổi mới cơ chế tài chính của giáo dục, đáp ứng yêu cầu phát triển sự nghiệp giáo dục trong giai đoạn hiện nay”.

Mục tiêu: “Mọi người ai cũng được học hành”

Theo Tờ trình của Chính phủ trước Quốc hội về Đề án “Đổi mới cơ chế tài chính  giáo dục giai đoạn 2009-2014” thì Đề án được soạn thảo từ tháng 9 năm 2007. Đề án đã nhận được đóng góp ý kiến của các bộ, Ban Tuyên giáo Trung ương, Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội, Ủy ban Các vấn đề xã hội của Quốc hội, Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, Ủy ban Tài chính - Ngân sách của Quốc hội, các Sở Giáo dục và Đào tạo và các trường đại học, cao đẳng. Đề án được báo cáo Bộ Chính trị ngày 5 tháng 3 năm 2009 và sau khi tiếp tục hoàn chỉnh đã báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày 13-5-2009.

Cơ chế tài chính giáo dục mới sẽ tạo điều kiện cho các trường tổ chức các phong trào văn hóa văn nghệ, thể dục, thể thao.

Mục tiêu tổng quát của Đề án là xây dựng cơ chế tài chính mới cho giáo dục, nhằm huy động ngày càng tăng và sử dụng có hiệu quả nguồn lực của Nhà nước và xã hội để nâng cao chất lượng và tăng quy mô giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, thực sự coi phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu. Xây dựng hệ thống các chính sách để tiến tới mọi người ai cũng được học hành với nền giáo dục có chất lượng ngày càng cao.

Theo báo cáo tổng hợp nhanh ý kiến của đại biểu Quốc hội  thảo luận ở tổ (ngày 3-6-2009) về Đề án này thì nhiều đại biểu đã tán thành với Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo  thẩm tra của Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên  và Nhi đồng về sự cần thiết và những nội dung cơ bản của Đề án. “Đề án thể hiện rõ bản chất xã hội chủ nghĩa, hỗ trợ cho người nghèo, bảo đảm quyền lợi học tập cho nhân dân, khi thực hiện sẽ tháo gỡ những khó khăn cơ bản của ngành giáo dục”.

Trao đổi với  phóng viên Báo Quân đội nhân dân về mục tiêu “mọi người ai cũng được học hành” trong Đề án, đồng chí Nguyễn Thiện Nhân, Phó thủ tướng kiêm Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo khẳng định: Mức học phí mới trong Đề án sẽ công bằng hơn, có đối tượng sẽ đóng cao hơn mức hiện tại, có đối tượng bằng mức hiện tại, có đối tượng lại thấp hơn mức hiện tại. Đề án đã xác định sinh viên gia đình nghèo, khó khăn được vay để học, khi học phí tăng thì mức vay được tăng tương ứng.

Mức học phí trong Đề án cao hay thấp?

Theo Báo cáo (ngày 5-6-2009) của Bộ Giáo dục và Đào tạo  giải trình tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội thảo luận ở tổ  về Đề án “Đổi mới giáo dục  giai đoạn 2009-2014” thì chế độ học phí được thực hiện từ năm 1998 (theo Quyết định số 70/1998/QĐ-TTg ngày 31 tháng 3 năm 1998 của Thủ tướng Chính phủ), đến nay vẫn chưa thay đổi. Mức học phí quá thấp, dưới khả năng chi trả của người dân ở các vùng đô thị, không phù hợp với mặt bằng giá cả cùng với chính sách cải cách tiền lương trong những năm qua. Từ năm 2000 đến năm 2008, mức giá tiêu dùng đã tăng 1,84 lần. Như vậy, với mức thu học phí như hiện nay thì giá trị thực tế của học phí so với năm 2000 chỉ còn 54%. Ví dụ, mức học phí của giáo dục đại học hiện nay là 180.000 đồng/tháng, nhưng giá trị thực tế so với mặt bằng giá năm 2000 chỉ còn 90.000 đồng/tháng...

Đề án xây dựng mức học phí mầm non, phổ thông và chi giáo dục khả thi của các hộ gia đình  không vượt quá 6% thu nhập bình quân của hộ gia đình. Với các hộ có thu nhập thấp, nếu 6% thu nhập chưa bảo đảm chi đủ cho các nhu cầu học tập  cần thiết khác thì ngoài việc miễn học phí, con em  các hộ này được  Nhà nước hỗ trợ thêm.

Mức học phí bậc mầm non và phổ thông do UBND cấp tỉnh trình Hội đồng nhân dân cùng cấp quyết định sao cho phù hợp với điều kiện kinh tế-xã hội của địa phương và thu nhập của hộ gia đình trên địa bàn.  Theo tính toán của Sở Giáo dục và Đào tạo  tỉnh Quảng Ninh và tỉnh Hòa Bình thì với mức học phí mới được xây dựng theo Đề án, tại vùng đô thị sẽ đóng học phí nhiều hơn trước, nhưng vẫn nằm trong khả năng chi trả của hộ gia đình. Vùng nông thôn đồng bằng cơ bản vẫn thực hiện như cũ. Vùng miền núi, hải đảo, các xã đặc biệt khó khăn không phải đóng học phí mà còn được Nhà nước  hỗ trợ.

Vẫn còn không ít băn khoăn

Trao đổi với phóng viên Báo Quân đội nhân dân bên lề Kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa XII, đại đa số các đại biểu Quốc hội đều nhất trí và tán thành với Đề án “Đổi mới cơ chế tài chính giáo dục giai đoạn 2009-2014” do Chính phủ trình Quốc hội, tuy nhiên vẫn còn có không ít băn khoăn về tính khả thi của một số nội dung trong Đề án và thời điểm thực hiện Đề án.

Một số đại biểu cho rằng, cần phải có cơ chế và giải pháp cụ thể hơn để các doanh nghiệp tham gia đóng góp cho giáo dục; khuyến khích thành lập các cơ sở giáo dục ngoài công lập để giảm gánh nặng cho ngân sách Nhà nước; cần có chính sách hỗ trợ cho các cơ sở giáo dục ngoài công lập trong việc cho thuê đất, cho vay vốn đầu tư để phát triển cơ sở vật chất, trang, thiết bị thí nghiệm thực hành và đào tạo giáo viên. Đối với các chương trình giáo dục chất lượng cao mang tính tự nguyện, người học thường là con em những gia đình có thu nhập cao, vì vậy có thể yêu cầu người học trong các chương trình này đóng góp toàn bộ hoặc phần lớn chi phí đào tạo, để ưu tiên dành ngân sách Nhà nước đầu tư nhiều hơn cho các chương trình đại trà. Bộ Giáo dục và Đào tạo cần có tiêu chí và cơ chế đánh giá chương trình chất lượng cao thống nhất trong toàn quốc, tránh tình trạng cơ sở giáo dục tự công bố, quảng cáo về chất lượng giáo dục của mình nhưng không đúng thực chất.

Cần mở rộng đối tượng thụ hưởng và tăng giá trị của học bổng. Đây sẽ là giải pháp quan trọng và hữu hiệu nhằm khuyến khích, tạo động lực cho người học phấn đấu học tập tốt, góp phần thực hiện chính sách phát triển nhân tài.

Đối với giáo dục mầm non và phổ thông, nếu áp dụng ngay từ đầu mức học phí trần như Đề án đề xuất thì mức tăng quá lớn và đột ngột đối với một số địa phương và một bộ phận học sinh. Bởi vậy, nên có lộ trình tăng dần từng năm và mức học phí trần dự kiến chỉ nên áp dụng vào năm cuối của Đề án.

Hy vọng những ý kiến của các đại biểu Quốc hội và nhân dân sẽ được Ban soạn thảo Đề án tiếp thu, chỉnh lý để thông qua tại Kỳ họp Quốc hội lần này, tạo cơ sở pháp lý để phát triển sự nghiệp giáo dục nước nhà.

Bài và ảnh: ĐỖ PHÚ THỌ