Ngày 22-3 hằng năm được chọn là Ngày Nước thế giới. Để hưởng ứng Năm Quốc tế về vệ sinh, chủ đề của Ngày Nước thế giới năm 2008 là “Vệ sinh”. Đây là dịp để nhìn lại những việc Việt Nam đã làm được và còn dang dở trong việc cung cấp nước sạch, thực hiện các biện pháp bảo đảm vệ sinh môi trường cho người dân.

Chỉ 11,7% hộ gia đình Việt Nam được dùng nước máy

Thiếu nước uống an toàn và điều kiện vệ sinh không bảo đảm gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng. Theo dự báo đến năm 2030 sẽ có khoảng 60 quốc gia trên thế giới lâm vào tình trạng thiếu nước trầm trọng. Hiện 1/5 dân số thế giới thiếu nước uống an toàn và 1/2 số dân không có dịch vụ vệ sinh.

Nước bẩn là nguồn gốc của nhiều loại bệnh tật, thậm chí gây tử vong và nhiều rủi ro khác. Theo tổng kết của Tổ chức Y tế thế giới, 75% số ca bệnh và 80% các ca trẻ sơ sinh tử vong ở các nước đang phát triển xuất phát từ bệnh tật do nước không hợp tiêu chuẩn vệ sinh. Các bệnh dịch liên quan đến nước bẩn thường là các dịch tiêu chảy, bệnh đường ruột, tả, thương hàn, viêm gan A, sốt rét, sốt xuất huyết, giun sán, các bệnh ngoài da, bệnh về mắt, sốt rét… Mỗi năm có đến 3-4 triệu người tử vong vì các bệnh liên quan đến nước sinh hoạt bị ô nhiễm, đa số là trẻ em. Ngay tại Việt Nam, thời điểm này đang xuất hiện bệnh tiêu chảy cấp và bệnh cúm gia cầm có nguyên nhân từ thói quen ăn uống sinh hoạt mất vệ sinh.

Công trình cấp nước sạch tập trung ở Gia Lai với sự hỗ trợ của UNICEF. Ảnh: Đồng Huyền

Ở nước ta, kết quả điều tra mới đây cho thấy, hầu hết trẻ em từ 4 đến 14 tuổi ở nông thôn miền Bắc bị nhiễm giun đũa, 50-80% bị nhiễm các loại ký sinh trùng...

Nguồn nước của một số tỉnh, thành phố đang bị ô nhiễm bởi nước thải sinh hoạt, công nghiệp, nông nghiệp, dòng chảy mưa tràn qua các đô thị. Tình trạng khai thác quá mức tài nguyên nước dưới đất làm sụt lún, hạ thấp mực nước, ô nhiễm nguồn nước ngầm cũng đang gia tăng. Tình trạng sinh hoạt thiếu vệ sinh ở các khu dân cư, đặc biệt là ở nông thôn Việt Nam còn tương đối phổ biến. Nghiên cứu mới đây của UNICEF cho thấy, có tới 67% hộ gia đình nông thôn Việt Nam không có nhà tiêu, hoặc nhà tiêu không đạt tiêu chuẩn. Hiện nay, phần lớn người dân còn phải sử dụng nguồn nước sinh hoạt không bảo đảm. Cụ thể, người dân sử dụng nước máy chỉ 11,7%; còn lại là giếng khoan, giếng khơi 64,3%... Đặc biệt còn tới 24% người dân phải sử dụng nước sinh hoạt từ sông, ao, hồ, suối, nước mưa và từ những nguồn khác. Mặc dù Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu đáng ghi nhận nhưng so sánh giữa thực trạng và mục tiêu đến năm 2010 về nước sạch và vệ sinh thì thấy khoảng cách còn khá lớn. Thống kê đến năm 2006 của UNICEF cho thấy, nước sạch mới chỉ được cung cấp đến 12% người dân (mục tiêu năm 2010 là 50%). Cũng năm 2006 chỉ có 12% nhà tiêu ở trường học hợp vệ sinh (mục tiêu năm 2010 là 100%)…

Cần đẩy nhanh quy hoạch về nước

Chắc chắn điều này không đúng dưới góc độ toán học. Nhưng với các nghiên cứu của mình nhiều chuyên gia kết luận rằng một đô-la dùng vào việc cải thiện cấp nước và vệ sinh có thể tiết kiệm được từ 3 đến 34 đô-la các chi phí cho y tế, giáo dục và phát triển kinh tế. Công thức này được Thứ trưởng thường trực Bộ Tài nguyên và Môi trường Nguyễn Công Thành nhắc lại trong Lễ kỷ niệm ngày Nước thế giới được tổ chức tại Hà Nội ngày 20-3. Nó được tính toán dựa trên tác động của việc sử dụng nước sạch đối với đời sống người dân.

Đối với Việt Nam, để bảo đảm nguồn nước vệ sinh, an toàn, đáp ứng các nhu cầu một cách bình đẳng, bền vững, các chuyên gia cho rằng thời gian tới cần đẩy mạnh việc xây dựng và tổ chức thực hiện quy hoạch tài nguyên nước và hệ sinh thái thủy sinh, phòng chống ô nhiễm nước dưới đất, bảo đảm dòng chảy tối thiểu của các sông. Các ngành cần kiểm soát chặt chẽ hơn nữa các hoạt động thăm dò nước dưới đất, xả thải vào nguồn nước, hạn chế và tiến tới cấm sử dụng các loại chất độc hại trong nông nghiệp, thủy sản. Việc phát động các phong trào quần chúng tham gia bảo vệ tài nguyên nước, tạo cơ chế và điều kiện để người dân hỗ trợ đắc lực trong giám sát, đấu tranh, ngăn chặn các hành vi gây suy thoái nguồn nước cũng cần được tăng cường.

Thứ trưởng Nguyễn Công Thành kêu gọi cộng đồng quốc tế, các cấp chính quyền, các cơ quan, tổ chức xã hội, doanh nghiệp, cho tới từng người dân cùng phối hợp hành động để góp phần hoàn thành mục tiêu đến 2015 giảm một nửa số người không có nước uống sạch và không có điều kiện vệ sinh bảo đảm.

Lệ Xuân