Nông dân phải thực sự hưởng lợi

Chính phủ vừa chính thức phê duyệt chương trình kích cầu nông nghiệp, nông thôn do Bộ NN và PTNT đề xuất. Đây là một chủ trương kịp thời, có ý nghĩa quan trọng đối với một quốc gia có gần 80% dân số làm nông nghiệp như nước ta. Đồng bằng sông Cửu Long là địa bàn nông nghiệp chiếm tỷ trọng xuất khẩu sản phẩm nông nghiệp lớn nhất nước sẽ được hưởng lợi rất lớn từ chương trình. Nhưng, làm sao để chương trình này phát huy hiệu quả, gắn với thực tế của khu vực, chúng tôi thấy có nhiều vấn đề đặt ra.

Còn nhiều khó khăn trong sản xuất

Trong những ngày giữa tháng 4, đến nhiều nơi, chúng tôi thấy có nhiều người dân ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) bàn luận về chương trình kích cầu nông nghiệp. Nhiều nông dân băn khoăn: Liệu mình có được hưởng hỗ trợ từ chương trình kích cầu nông nghiệp của Chính phủ hay không? Bà Nguyễn Kim Hoàng, xã Ngọc Chúc, huyện Giồng Riềng (Kiên Giang) trò chuyện với tôi:

- Tui xem truyền hình thấy nói về kích cầu nông nghiệp. Nhưng nói thiệt, tôi và nhiều người chưa hiểu chương trình cụ thể như thế nào? Nhà tôi có 2ha đất trồng lúa, nếu được Nhà nước hỗ trợ vốn vay tôi sẽ mua máy gặt đập liên hợp để thu hoạch lúa, chứ năm nào cũng phải thuê mướn nhân công để gặt, tốn kém rất nhiều. Có năm, tìm nhân công gặt lúa cũng không có vì họ lên thành phố làm.

Anh Phan Văn Tám, xã Tân Ân, huyện Cần Đước (Long An) cho biết:

- Nhà tôi có 1ha đất lúa, mấy năm nay do hết vốn nên không thể tiếp tục canh tác, cho người trong xã thuê ruộng lại. Nếu chương trình này triển khai tôi mong được vay khoảng 15 triệu đồng để tiếp tục sản xuất lúa trên ruộng của mình trong vụ lúa tới. Và nếu được Nhà nước hỗ trợ lãi suất thì hay biết mấy!

Thực trạng thiếu tư liệu sản xuất, thiếu nguồn vốn đầu tư cho phân bón, giống lúa, con giống chăn nuôi hiện đang rất phổ biến ở nhiều địa phương vùng ĐBSCL. Theo Viện Lúa ĐBSCL, mức độ cơ giới hóa nông nghiệp ở ĐBSCL hiện nay chưa đồng bộ, còn mất cân đối quá lớn. Theo một khảo sát mới đây của Bộ NN và PTNT, máy gặt lúa mới đảm đương được 1% diện tích ở ĐBSCL, còn lại vẫn làm thủ công. Điều này làm cho giá thành hạt lúa tăng và tỷ lệ thất thoát trong thu hoạch rất lớn; hiệu quả sản xuất chưa khai thác hết tiềm năng.

Chương trình kích cầu nông nghiệp sẽ giúp ĐBSCL đẩy mạnh cơ giới hóa nông nghiệp. Ảnh: Trương Công Khả

Nông nghiệp của cả vùng trong nhiều năm qua vẫn còn phát triển thiếu bền vững, nhất là cơ cấu giống, phương thức sản xuất lạc hậu, qui hoạch vùng nguyên liệu chưa hợp lý, giá đầu ra của sản phẩm còn bấp bênh, đời sống nông dân còn khó khăn…

Đối với nuôi trồng thủy sản, một trong những thế mạnh của ĐBSCL, mấy năm gần đây cũng đang đối mặt với nhiều bất cập. Tình trạng nông dân sản xuất tự phát, đã làm mất cân đối vùng nguyên liệu, ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, giá cả bấp bênh. Thực tế trên đã khiến nhiều nông dân thua lỗ, mất hết vốn sản xuất nên đành bỏ ruộng, không tiếp tục sản xuất. Do đó, hiện nay có hàng trăm nghìn héc-ta đất nuôi trồng thủy sản ở các tỉnh ven biển Cà Mau, Bạc Liêu, Sóc Trăng… để hoang hóa. Trong khi đó, các nhà máy chế biến thủy sản xuất khẩu rơi vào tình trạng thiếu nguyên liệu nghiêm trọng. Thực tế này đang đòi hỏi cần có một nguồn vốn để hỗ trợ mua máy móc cải tạo diện tích đất hoang, kèm theo hỗ trợ về kỹ thuật nông nghiệp và quy hoạch các vùng nguyên liệu hợp lý.

Hỗ trợ, kích cầu sao cho hiệu quả?

Chương trình kích cầu nông nghiệp, nông thôn đã được phê duyệt, nhưng với thực tế ĐBSCL hiện nay, việc triển khai cụ thể sẽ gặp không ít khó khăn. Trao đổi với chúng tôi, ông Huỳnh Minh Chắc, Chủ tịch UBND tỉnh Hậu Giang cho biết:

- Gói kích cầu nông nghiệp, nông thôn vừa được Chính phủ phê duyệt có ý nghĩa rất lớn, kịp thời đối với nông dân ĐBSCL hiện nay. Các mức hỗ trợ vốn vay và lãi suất liên quan đến mua máy móc nông nghiệp, sản xuất phục vụ nông nghiệp đều rất hợp lý. Tuy nhiên, để thực hiện và phát huy tốt, các địa phương, ngành chức năng cần xây dựng các phương án, chương trình cụ thể để nguồn vốn đến đúng đối tượng, đúng nhu cầu. Các nguồn vốn hỗ trợ lãi suất vốn vay hoặc một phần vốn khi nông dân mua máy móc, phương tiện, nguồn giống, phân bón phục vụ sản xuất cần thực hiện công khai, minh bạch. UBND tỉnh Hậu Giang đang xây dựng các kế hoạch, hình thức cụ thể để triển khai chương trình kích cầu nông nghiệp, nông thôn của Chính phủ một cách tốt nhất, mang lại những lợi ích thiết thực cho nông dân, phát triển nông nghiệp, nông thôn.

Theo giáo sư Võ Tòng Xuân, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học An Giang, có rất nhiều vấn đề bức thiết đặt ra đối với nông nghiệp ĐBSCL, nhưng trước hết cần chú trọng đầu tư cho qui hoạch các vùng nguyên liệu và bảo đảm khâu tiêu thụ sản phẩm, giá cả ổn định. Thời gian qua, sản xuất nông nghiệp ở ĐBSCL vẫn còn đậm tính phong trào, không dựa vào qui hoạch vùng nguyên liệu tổng thể dẫn đến mất cân đối. Khi thu hoạch, không ai giúp nông dân trong khâu tiêu thụ nên thường bị thương lái ép giá, nông dân gặp nhiều thiệt thòi, thậm chí lỗ, không thể tiếp tục đầu tư chiều sâu cho nông nghiệp. Việc triển khai các gói kích cầu lần này, địa phương cần ưu tiên giúp nông dân tiếp cận các nguồn vốn vay và hỗ trợ nông dân sử dụng vốn vay hiệu quả.

Theo Tiến sĩ Hà Thanh Toàn, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Cần Thơ, bên cạnh thực hiện tốt chương trình kích cầu nông nghiệp ở ĐBSCL trong ngắn hạn, cần xác định rõ nguồn vốn đầu tư cho lĩnh vực nông nghiệp (lĩnh vực chủ lực của vùng) là bao nhiêu trong vòng 5 - 10 năm, để trên cơ sở đó xây dựng kế hoạch phát triển. Các nguồn vốn đầu tư vào các lĩnh vực phải xác định mục tiêu phát triển bền vững. Thực tế trong nhiều năm qua, nhiều nguồn vốn của Chính phủ đã dành cho ĐBSCL nhưng do cách quản lý, khai thác nguồn đầu tư này ở nhiều địa phương chưa hiệu quả, chỉ chú trọng đến các dự án manh mún, không gắn liền với quy hoạch tổng thể nên rất khó phát huy tác dụng. Ngành công nghiệp phụ trợ cho sản xuất nông nghiệp vẫn chưa được đầu tư hợp lý.

Chương trình kích cầu nông nghiệp hiện đang được nông dân và các địa phương ĐBSCL kỳ vọng và chờ đợi. Nhiều chuyên gia cho rằng, để chương trình kích cầu nông nghiệp phát huy tính hiệu quả cao nhất, tác động tích cực đến đời sống, sản xuất nông nghiệp ở ĐBSCL, các cơ quan, địa phương liên quan khi triển khai chương trình cần dựa trên tình hình sản xuất nông nghiệp tại địa phương để có những phân bổ, ưu tiên phù hợp, đúng đối tượng. Nguồn vốn kích cầu khi được triển khai ở địa phương cần công khai, minh bạch. Về lâu dài, cần có chương trình kích cầu dài hạn, tập trung hỗ trợ có điểm nhấn vào quy hoạch, đầu tư cơ sở hạ tầng, bao tiêu sản phẩm, bình ổn giá… Đồng thời, đối với các chính sách hỗ trợ cần hướng trực tiếp đến nông dân, giúp nông dân chủ động nguồn vốn đầu tư vào con giống, cây giống, tư liệu sản xuất, hướng đến sản xuất nông nghiệp bền vững.

TRUNG KIÊN