Cụm từ “cải cách hành chính” đã được đề cập trong các văn kiện của Đảng cách đây hơn 10 năm và Chương trình tổng thể cải cách hành chính Nhà nước (2001-2010) đã đi được 2/3 chặng đường nhưng vẫn còn khá nhiều vấn đề gây bức xúc trong nhân dân. Đó là lý do mà năm 2007 được Thủ tướng Chính phủ chọn chủ đề là “năm cải cách hành chính” và Hội nghị lần thứ 5, Ban Chấp hành Trung ương Đảng sắp tới sẽ ra nghị quyết chuyên đề bàn về vấn đề này. Với tinh thần đó, câu hỏi làm gì để hành chính không còn “hành dân” đã trở thành vấn đề trung tâm tại hội thảo khoa học Cải cách hành chính để phát triển và hội nhập do Bộ Nội vụ và Báo Điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam vừa tổ chức mới đây...

Chưa đạt yêu cầu

Cải cách hành chính ở phòng Quản lý hành chính, Công an TP Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi cho người dân đến làm thủ tục (ảnh chụp lúc 16 giờ 30 phút ngày 19-6-2007). Ảnh: Phú Sơn

Hơn 200 cán bộ lãnh đạo, nhà quản lý, nhà khoa học đại diện cho các cơ quan của Chính phủ, các tỉnh, thành phố, các tổng công ty Nhà nước và viện nghiên cứu đã về dự hội thảo với 17 tham luận được trình bày. Đồng chí Tô Huy Rứa, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương phát biểu chỉ đạo “mở màn” hội thảo. Đồng chí nhắc lại điều nguyên Thủ tướng Phan Văn Khải từng trăn trở: Chúng ta nói nhiều về cải cách hành chính, nhưng vẫn có nơi “hành chính” đồng nghĩa với “hành dân” là… chính. Sở dĩ còn khiếu kiện, vướng mắc cũng là do cải cách hành chính chưa tốt. Vì vậy, cải cách hành chính có nhiều mục tiêu, nhưng mục tiêu số một vẫn là giảm sự phiền hà, nhũng nhiễu, để bộ máy công quyền thực sự là của dân, do dân, vì dân. Sắp tới, Hội nghị lần thứ 5 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng sẽ thảo luận và ra nghị quyết chuyên đề về đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao hiệu lực quản lý của bộ máy Nhà nước.

Xuyên suốt cuộc hội thảo là tinh thần nhìn thẳng vào sự thật. Tiến sĩ (TS) Thang Văn Phúc, Thứ trưởng Bộ Nội vụ, cơ quan trực tiếp tham mưu, giúp Chính phủ chỉ đạo công tác cải cách hành chính cho biết, hơn 10 năm qua, cải cách hành chính đã thu được nhiều kết quả quan trọng. Tuy nhiên, so với yêu câu của công cuộc đổi mới, thì như Đại hội X của Đảng đánh giá: “Cải cách hành chính chưa đạt yêu cầu”. Hệ thống thể chế pháp luật vẫn còn chưa đồng bộ, thiếu nhất quán và trong một số lĩnh vực chưa bám sát quá trình chuyển đổi khó khăn và phức tạp. Chậm xác định rõ chức năng, nhiệm vụ quản lý hành chính nhà nước vĩ mô của các cơ quan trong hệ thống hành chính nhà nước, nhất là ở cấp Chính phủ và các bộ. Tổ chức bộ máy hành chính nhà nước vẫn cồng kềnh, nhiều tầng nấc. Chế độ công vụ mới chậm hình thành đầy đủ, chất lượng cán bộ, công chức chưa đáp ứng với yêu cầu đổi mới. Phương thức, lề lối làm việc còn thủ công, lạc hậu, chưa đáp ứng yêu cầu chuyên nghiệp, hiện đại.

Là một chuyên gia nghiên cứu chuyên sâu về cải cách hành chính, TS Đinh Văn Ân, Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương phát biểu: Một trong những lực cản của sự phát triển là tệ quan liêu, thủ tục hành chính nặng nề, rườm rà. Năm 2000, Viện đã kiến nghị chính phủ bãi bỏ tới 150 loại giấy phép nhưng sau đó vẫn “mọc” thêm nhiều loại giấy phép con. Sắp tới, cần đề nghị bãi bỏ thêm hàng chục loại giấy phép không cần thiết khác. Thậm chí, cơ chế “một cửa” đã phủ sóng tới rất nhiều địa phương mà dư luận vẫn lo ngại “một cửa nhưng… nhiều khóa!”.

GS, TS Đào Trí Úc, Viện trưởng Viện Nhà nước và pháp luật cho rằng: Tính công khai trong hoạt động của chính quyền ở một số mặt, lĩnh vực còn yếu làm hạn chế việc thực hiện quyền kiểm tra, giám sát của nhân dân. Thẩm quyền hành chính vẫn còn lưỡng tính, thủ tục hành chính còn rườm rà, phức tạp, chưa thuận tiện, dễ dàng lợi dụng hoặc lạm dụng để tham nhũng, sách nhiễu, gây nhiều phiền hà, khó khăn cho nhân dân.

Những việc cần làm ngay

PGS.TS Vũ Văn Phúc, Phó trưởng ban Tuyên giáo Trung ương khẳng định: Cải cách hành chính đã trở thành một quyết tâm chính trị lớn của Đảng và Nhà nước ta. Tuy nhiên, nhiều ý kiến thừa nhận: Trở ngại lớn nhất cải cách hành chính là động chạm tới từng tổ chức, từng con người, không chỉ về quyền lực, mà là lợi ích khác nhau. Chính sự mập mờ quyền hạn, nghĩa vụ là mảnh đất tốt để nhiều người trục lợi. Cho nên, vấn đề cần làm ngay là phải tiếp tục đẩy mạnh việc phân cấp quản lý hành chính giữa Trung ương và địa phương, xây dựng và làm cho bộ máy nhà nước trong sạch, xóa bỏ căn bản cơ chế “xin-cho”. Bước vào thời kỳ đổi mới (1986), số đầu mối các cơ quan của Chính phủ là 70, đến Đại hội IX còn 48, vào thời điểm hiện nay còn 38 (26 bộ, cơ quan ngang bộ, 12 cơ quan thuộc Chính phủ). So với các nước phát triển chỉ có 12-13 bộ, sắp tới Chính phủ phải gọn nữa, dứt khoát phải giảm, chắc chắn không còn 26 bộ như hiện nay.

Tuy nhiên, nâng cao đạo đức công chức là yếu tố “gốc” tạo nên thành công của cải cách hành chính. Thật bất ngờ, ông Đa-vít Mác, Chuyên gia cao cấp của Bộ Nội vụ, người đã làm việc trong 2 nền công vụ Xin-ga-po và Việt Nam qua hơn 3 thập kỷ lại rất quan tâm đến vấn đề này. Ông đánh giá rất cao tư tưởng Hồ Chí Minh về 5 phẩm chất của công chức là Đức, Chính, Trí, Dũng, Liêm. Theo ông: “Một số người có cảm giác rằng các giá trị đó ngày nay không còn phù hợp vì Việt Nam đã hội nhập kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, tôi cho rằng 5 giá trị ấy vẫn còn nguyên ý nghĩa. Tôi nghĩ các nhà trường đào tạo công chức cần đào tạo nhiều công chức hơn nữa và chuyên sâu đào tạo hơn nữa để các giá trị đó thấm sâu vào mỗi công chức”.

Trong cải cách hành chính hiện nay, cần tìm ra và nhân rộng những mô hình hợp lý. Đồng chí Vũ Hòe, Vụ phó Vụ Cải cách hành chính đã nêu ra một số mô hình cải cách hành chính tốt như: điển hình về thủ tục giao đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất ở tỉnh Quảng Trị, sau đó nhân rộng ra 4 tỉnh là Thừa Thiên-Huế, Quảng Bình, Hà Tĩnh, Nghệ An; quy trình giải quyết thủ tục hành chính theo tiêu chuẩn ISO 9001: 2000 tại thành phố Hồ Chí Minh; thí điểm giải quyết liên thông các lĩnh vực thương binh-xã hội ở Đà Nẵng… Đặc biệt, mô hình “bộ phận tiếp nhận và trả kết quả” độc lập, chuyên trách tại thành phố Hải Phòng đã mang lại một nhận thức mới: công sở không chỉ là nơi làm việc của công chức mà còn là nơi đến làm việc của dân. Cho nên, nơi tiếp dân ở Hải Phòng luôn được đầu tư tốt nhất. Đồng chí Cao Đức Phát, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn chia sẻ kinh nghiệm cải cách hành chính ở Bộ: Bộ đã đưa vào thực hiện 25 lĩnh vực công việc tương ứng với 55 loại thủ tục hành chính khác nhau theo cơ chế “một cửa”.

Cải cách hành chính không thể không hướng tới mục tiêu xây dựng Chính phủ điện tử. TS Trần Đức Lai, Thứ trưởng Bộ Bưu chính-Viễn thông cho rằng: Chính phủ sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông để đưa ra các thông tin và các dịch vụ công tới công dân, doanh nghiệp và các tổ chức khác. Chính phủ điện tử có thể cho phép người dân trao đổi qua lại và nhận các dịch vụ từ Chính phủ 24 giờ một ngày, 7 ngày trong tuần, tạo ra một Chính phủ mở mà trong đó mọi người dân kết nối với nhau thông qua những hệ thống thông tin. Lợi ích của Chính phủ điện tử là giảm tham nhũng, tăng tính minh bạch rõ ràng, tăng cường sự thuận lợi, tăng thu nhập và giảm chi phí. Chúng ta cần đẩy nhanh tốc độ xây dựng chính phủ điện tử, nếu đến năm 2020 mới có là tụt hậu so với yêu cầu phát triển và hội nhập.

Bài và ảnh: NGUYỄN VĂN MINH