Những khó khăn cần tháo gỡ

Tháng 4-2009, Chính phủ phê duyệt Đề án đẩy mạnh xuất khẩu lao động (XKLĐ) tại các huyện nghèo. Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội đã triển khai thí điểm tại 6 tỉnh: Yên Bái, Phú Thọ, Thanh Hóa, Quảng Bình, Quảng Trị và Quảng Ngãi trong giai đoạn 2009-2010 với mục tiêu đưa 10.000 lao động đi làm việc ở nước ngoài. Nhưng vì nhiều nguyên nhân khác nhau, đề án này đã vấp phải không ít khó khăn cần sớm được tháo gỡ.

Lao động thuộc các huyện nghèo học tiếng Hàn Quốc phục vụ xuất khẩu lao động. Ảnh: Thu Hương

Bảo đảm mức lương cho người lao động

Theo Đề án, người lao động thuộc hộ nghèo, là người dân tộc thiểu số được hỗ trợ 100% học phí học nghề, ngoại ngữ và bồi dưỡng kiến thức. Các đối tượng khác được hỗ trợ 50% học phí trên. Ngoài ra, người lao động còn được vay vốn ưu đãi từ 20 đến 30 triệu đồng, trả dần hằng tháng khi đã nhận được công việc.

Ban chỉ đạo XKLĐ các địa phương sẽ tư vấn, định hướng cho họ nên học nghề gì phù hợp với trình độ của từng người. Khi nhận được đơn hàng, Cục Quản lý lao động ngoài nước (QLLĐNN) sẽ tổ chức đấu thầu để chọn ra doanh nghiệp tốt nhất đào tạo và cung cấp người lao động theo đúng yêu cầu của bạn hàng nhằm hạn chế tối đa trung gian, môi giới, lừa đảo.

Cục QLLĐNN cho biết, sau hơn 4 tháng triển khai đã có khoảng 1.500 người lao động trong đối tượng đăng ký và sơ tuyển được 1.200 người (đang đào tạo nghề, học ngoại ngữ chờ làm thủ tục cho hơn 1.000 người).

Đánh giá về vấn đề này, Thứ trưởng Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội Nguyễn Thanh Hòa cho biết:

- Sau thời gian thực hiện thí điểm, Đề án đã thu hút sự quan tâm của nhiều địa phương, doanh nghiệp và bản thân người lao động. Điều này cho thấy nhu cầu đi xuất khẩu lao động ở các huyện nghèo là rất lớn.

Theo giới thiệu của ông Hòa, chúng tôi đến tìm hiểu doanh nghiệp tổ chức cho người đi lao động được đánh giá tốt là Công ty XKLĐ Châu Hưng.

Tại Hưng Yên, Công ty XKLĐ Châu Hưng đã khai giảng một lớp dạy nghề 2,5 tháng cho 120 người của 2 tỉnh Quảng Trị và Quảng Ngãi để đi Ma-lai-xi-a lao động với mức lương trung bình 5-6 triệu đồng/tháng. Ông Tống Thanh Tùng, Phó tổng giám đốc Công ty XKLĐ Châu Hưng cho biết:

- Mức lương này là tương đối cao. Mỗi tháng, trừ chi phí sinh hoạt, người lao động vẫn gửi được khoảng nửa số tiền về hỗ trợ gia đình.

Những khó khăn, bất cập cần tháo gỡ

Theo Cục QLLĐNN, tại một số huyện, chính quyền địa phương vẫn chưa thực sự vào cuộc, đặc biệt là không triển khai việc tuyên truyền (nhất là cấp xã) nên người dân không nắm được thông tin về chính sách hỗ trợ của Nhà nước để đăng ký tham gia. Điển hình là ở hai tỉnh Phú Thọ và Thanh Hóa, do không nắm vững thông tin, nên có hơn 30% người lao động đăng ký sơ tuyển không đáp ứng được tiêu chuẩn về sức khỏe. Bên cạnh đó, còn rất nhiều yếu tố khác tạo sự cản trở, khiến việc XKLĐ gặp khó khăn. Theo Thứ trưởng Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội Đàm Hữu Đắc, việc XKLĐ còn tồn tại những hạn chế khác như: Số lượng lao động đưa đi tuy tăng nhưng nhìn chung chưa đáp ứng được yêu cầu của người dân, đặc biệt là nhu cầu được đi làm việc ở những thị trường có thu nhập cao; công tác chỉ đạo triển khai đối với thị trường mới còn nhiều khó khăn như thiếu thông tin về nước sở tại, chưa đủ căn cứ đánh giá chất lượng người đưa đi…; chất lượng nguồn lao động xuất khẩu còn thấp; nhiều doanh nghiệp XKLĐ chưa mạnh; hiệu quả hoạt động của các Ban chỉ đạo XKLĐ ở nhiều địa phương còn hạn chế; chưa đề xuất được với Nhà nước có chính sách hỗ trợ, đầu tư cho XKLĐ.

Khắc phục hạn chế, Công ty cổ phần Nhân lực và Thương mại Vinaconex lựa chọn phương thức thích hợp là đào tạo tay nghề với thời gian 8 giờ/ngày trên thực địa và do đội trưởng hoặc cán bộ quản lý của công ty tại nước bạn đảm nhiệm. Đây là điều kiện rất tốt để người lao động được rèn luyện ý thức tổ chức kỷ luật, tập làm quen với tác phong làm việc công nghiệp và bồi dưỡng các kiến thức cần thiết khác. Mặc dù vậy, trên thực tế, người lao động vẫn gặp không ít khó khăn. Ông Tống Thanh Tùng cho biết:

- Chi phí dạy nghề, học văn hóa, ăn ở cho những lao động được lựa chọn sẽ do Nhà nước chi trả, nhưng hiện tại công ty vẫn phải tạm ứng toàn bộ. Chưa biết khi nào doanh nghiệp mới được hoàn vốn vì hiện nay Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội chưa có thông tư hướng dẫn thực hiện.

Những chi phí trên khá lớn nên nếu chậm có hướng dẫn, sẽ khó để doanh nghiệp có thể tuyển và đào tạo thêm lao động. Đấy là chưa kể đến việc, một số doanh nghiệp chưa có hợp đồng, hoặc có hợp đồng nhưng chưa được Cục QLLĐNN chấp thuận đã về địa phương thông báo tuyển dụng, rồi "mua đi bán lại" hợp đồng hưởng chênh lệch mà không biết người lao động có đi được hay không. Ông Nguyễn Xuân Vui, Tổng giám đốc Công ty XKLĐ Airseco khẳng định:

- Việc làm này khiến người dân hoang mang, hiểu sai chính sách của Nhà nước nên những doanh nghiệp làm ăn chân chính gặp không ít khó khăn trong khâu tuyển dụng.

Đề án đẩy mạnh xuất khẩu lao động tại các huyện nghèo thực sự là cơ hội thuận lợi, thiết thực, giúp người lao động tìm được việc làm có thu nhập cao, cải thiện đời sống. Để đề án được triển khai đạt hiệu quả cao như mong đợi, trước hết, chính quyền địa phương cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, định hướng để người lao động nắm vững thông tin và biết lựa chọn công việc phù hợp với khả năng. Bên cạnh đó, điều kiện và quyền lợi của người lao động về học phí, thời gian học nghề, học ngoại ngữ và bồi dưỡng kiến thức, nhất là trình độ văn hóa cần được bảo đảm với những tiêu chí cụ thể. Ngoài ra, các doanh nghiệp phải hiểu rõ trách nhiệm của mình để duy trì tính trung thực bởi đó chính là yếu tố tiên quyết giúp họ bảo đảm quyền lợi và giải quyết được cũng như được giải quyết những vướng mắc còn tồn đọng. Cuối cùng, bản thân những người lao động phải hiểu rằng, khi được tạo điều kiện tìm việc làm, họ cần nỗ lực tối đa để hiện thực hóa cơ hội ấy thành hiệu quả công việc thực sự.

Bài: Đức Hiếu-Thanh Hải