Hiện nay, trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh có 37.165 doanh nghiệp với 892.960 công nhân đang làm việc, trong đó 70% là công nhân từ ngoại tỉnh đến. Do vậy, nhu cầu về nhà lưu trú của công nhân rất cao. Có 95% số công nhân ngoại tỉnh đang phải thuê nhà của các hộ dân sống gần các Khu chế xuất - khu công nghiệp (KCX-KCN).

Nhu cầu ngày càng cao

Trong 10 năm trở lại đây, Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh lân cận như: Bình Dương, Đồng Nai, Bà Rịa-Vũng Tàu, Long An đã phát triển nhiều KCX-KCN. Cũng trong thời gian này, có rất nhiều doanh nghiệp được thành lập với những ngành nghề sản xuất-kinh doanh (SXKD) phong phú, thu hút hàng trăm ngàn công nhân vào làm việc. Điều đó khiến nhu cầu về nhà ở cho họ càng lớn và trở nên bức thiết.

Một khu nhà trọ của công nhân ở tỉnh Bình Dương.

Đón bắt được tình hình trên, hàng ngàn hộ dân xung quanh các KCX-KCN và các cơ sở SXKD đã tận dụng diện tích nhà đất của mình, xây phòng trọ cho công nhân thuê. Ông Nguyễn Tấn Bền, Giám đốc Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: “Hiện có gần 18.400 hộ gia đình và cá nhân xây nhà trọ cho công nhân thuê, đáp ứng chỗ ở cho 95% lực lượng này”. Mặc dù tình hình suy giảm kinh tế trên thế giới và trong nước đã làm nhiều doanh nghiệp phải cắt giảm lao động, nhưng nhu cầu về nhà lưu trú cho công nhân vẫn gia tăng. Ông Vũ Văn Hòa, Trưởng Ban Quản lý các KCX-KCN Thành phố Hồ Chí Minh nói: “Trên địa bàn thành phố, còn hơn 100.000 công nhân có nhu cầu bức thiết về nhà ở, nhưng các chương trình xây nhà lưu trú mới chỉ đáp ứng được cho 3.000 người”.

Theo báo cáo của Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh, tính đến hết năm 2008, tổng diện tích sàn nhà lưu trú cho công nhân đã xây dựng được là 1.294,640m2 (vượt 29% so với chỉ tiêu đến năm 2010 là 1.000.000m2), nhưng trên thực tế chỉ đáp ứng được 5,6% nhu cầu. Ông Nguyễn Minh Hoàng, Trưởng ban Kinh tế - Ngân sách của Hội đồng nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng: “Đó là một con số quá thấp so với nhu cầu nhà lưu trú của công nhân. Nếu công nhân chưa được chăm sóc tốt về điều kiện ăn ở, thì chưa thể nâng cao chất lượng làm việc của họ”.

Chất lượng ở thấp

Theo khảo sát của Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh, 73% nơi trọ của công nhân chỉ là nhà cấp 4, không bảo đảm các quy định về phòng cháy-chữa cháy, thiếu ánh sáng, thiếu các trang, thiết bị sinh hoạt. Đến một số hộ dân xung quanh KCN Tân Tạo (quận Bình Tân), chúng tôi chứng kiến cảnh 10 công nhân ở chung một phòng trọ chỉ rộng gần 14m2. Số công nhân này phải làm việc trái ca, để lúc nào cũng chỉ có 5 người ở nhà. Theo quy định của Bộ Xây dựng và UBND Thành phố Hồ Chí Minh, diện tích tối thiểu nhà trọ dành cho công nhân phải bảo đảm bình quân 3m2/người, nhưng thực tế chỉ đạt từ 2,5 đến 2,9m2/người.

Tại nhiều khu nhà trọ của các KCX-KCN ở tỉnh Bình Dương, Đồng Nai... công nhân vẫn phải tắm giặt, vệ sinh chung một chỗ, nên rất nhếch nhác, bất tiện... Chị Nguyễn Thị Hiền, quê ở huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa là công nhân của một công ty liên doanh tại thị xã Thủ Dầu Một cho biết: “Hiện nay, thu nhập bình quân mỗi tháng của chúng tôi chỉ gần 2 triệu. Vì thế, 6 chị em phải chung nhau thuê một phòng trọ rộng 15m2 với giá 900.000 đồng/tháng. Cứ sau giờ làm việc về nhà trọ, chị em phải chờ đợi nhau cả giờ đồng hồ mới được tắm giặt và vệ sinh…”.

Ngay tại các khu nhà trọ của công nhân ở Thành phố Hồ Chí Minh, nhiều nơi chất lượng rất thấp. Anh Huỳnh Văn Hòa quê ở Quảng Nam làm công nhân cho một công ty giày da ở KCN Tân Thới Hiệp ở trọ trong căn phòng được ngăn bằng ván ép, không có phòng tắm giặt, vệ sinh riêng mà phải dùng chung với các phòng khác. Những khi triều cường lên, nền nhà bị nước tràn vào. Nhiều công nhân đã bị các bệnh ngoài da, hoặc ốm đau do điều kiện nhà ở không bảo đảm.

Cần sự đầu tư của chính quyền và doanh nghiệp

Trong buổi làm việc giám sát của Ban Kinh tế - Ngân sách (HĐND Thành phố Hồ Chí Minh) với Sở Xây dựng và các sở, ngành chức năng của thành phố, đa số các đại biểu cho rằng: “Sở dĩ nhà lưu trú cho công nhân còn thiếu trầm trọng là do chưa được sự quan tâm đúng mức của các cấp chính quyền và các doanh nghiệp”. Theo báo cáo của Sở Xây dựng Thành phố Hồ Chí Minh, các doanh nghiệp chỉ đầu tư xây dựng được 72.837/1.294.640m2 nhà lưu trú.

Hàng trăm ngàn công nhân ở Thành phố Hồ Chí Minh đang có nhu cầu về nhà lưu trú.

Trong những năm qua, chính quyền Thành phố Hồ Chí Minh và các địa phương đã có một số chính sách ưu đãi về đất đai, quy hoạch, về vốn nhằm khuyến khích các doanh nghiệp và cá nhân đầu tư xây dựng nhà lưu trú cho công nhân. Ở Thành phố Hồ Chí Minh, có 6 doanh nghiệp đã xây dựng được một số khu nhà lưu trú cho công nhân trong 4 KCX-KCN là Tân Thuận, Linh Trung, Tân Bình, Tân Tạo và 50 doanh nghiệp xây dựng nhà lưu trú cho công nhân ngoài KCX-KCN. Khu lưu trú công nhân của Công ty Nissei (KCN Linh Trung 1) khá hoành tráng, đầy đủ tiện nghi như quạt máy, máy giặt, máy sấy, thư viện, phòng hát karaoke miễn phí, mà mỗi công nhân chỉ phải chi phí khoảng 20.000 đồng/tháng. Nhà lưu trú công nhân ở KCN Tân Bình tuy không tiện nghi bằng Nissei, nhưng công nhân được công ty bao trọn tiền ở. Họ chỉ phải trả 20.000 đồng/tháng tiền điện, nước.

Thiết nghĩ, cần có các chính sách khuyến khích hơn nữa các doanh nghiệp đầu tư xây dựng nhà lưu trú công nhân. Đó là sự quan tâm đến người lao động và cũng là biện pháp để kích cầu SXKD của doanh nghiệp. Tuy nhiên, do hiệu quả đầu tư chưa cao, thời gian thu hồi vốn chậm nên các doanh nghiệp tham gia đầu tư xây dựng nhà lưu trú cho công nhân chưa thực sự mặn mà. Từ nay đến năm 2015, Thành phố Hồ Chí Minh sẽ phấn đấu khởi công và hoàn thành 9 dự án nhà lưu trú công nhân với diện tích sàn xây dựng khoảng 120.000m2, đáp ứng 20.000 chỗ ở. Muốn vậy, cần phải có sự quan tâm đầu tư rất lớn của chính quyền các cấp và các doanh nghiệp về quỹ đất, tiền vốn. Đó chính là một trong những biện pháp quan trọng, giúp doanh nghiệp thu hút được lao động chất lượng cao và bảo đảm an sinh xã hội.

Bài và ảnh: LÊ PHI HÙNG