Nếu như dịp trước Tết, các loại hàng hóa, dịch vụ đua nhau tăng giá với tốc độ “phi mã”, thì hiện nay hệ thống các siêu thị và đầu mối cung cấp hàng hóa, dịch vụ lại bước vào “cuộc chiến” khuyến mãi. Giữa “mê hồn trận” của số lượng và chất lượng hàng hóa, người tiêu dùng (NTD) phải gánh chịu nhiều thiệt thòi, không ít người gặp phải “quả đắng”...

“Mê hồn trận” chất lượng hàng hóa

Theo thống kê của Cơ quan Hội Tiêu chuẩn và Bảo vệ Người tiêu dùng phía Nam (VINASTAS), từ đầu tháng 1-2008 đến nay, đã có 21 vụ khiếu nại trực tiếp và rất nhiều ý kiến phản ánh qua điện thoại, email... của NTD đối với chất lượng hàng hóa, dịch vụ. Trong năm 2007, con số này là 142 vụ.

Người tiêu dùng cần cẩn trọng khi mua hàng giá rẻ, hàng không rõ nguồn gốc (ảnh chỉ mang tính minh họa).

Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Nam Vinh, Chủ nhiệm Văn phòng phía Nam VINASTAS cho biết: Khiếu nại của NTD đối với hàng hóa, sản phẩm kém chất lượng đang gia tăng đáng báo động. Lĩnh vực dịch vụ tuy ít diễn ra khiếu nại hơn, song tính chất các vụ khiếu nại lại hết sức quan trọng, việc giải quyết phức tạp, mất nhiều thời gian. Trong các nhóm hàng hóa bị NTD khiếu nại thì điện tử là mặt hàng chiếm tỷ lệ cao nhất (hơn 43%), trong đó khiếu nại về chất lượng điện thoại di động chiếm đa số. Tình trạng NTD mua phải các thiết bị điện, đồ điện gia dụng kém chất lượng, không rõ nguồn gốc xảy ra rất nhiều, song số người đem vấn đề này đi khiếu nại lại khá hạn chế. Nhóm hàng thực phẩm cũng chiếm tỷ lệ khá cao (33%), trong đó nhiều nhất là mặt hàng sữa tươi và sữa bột trẻ em và hầu hết đều rơi vào sản phẩm của các thương hiệu nổi tiếng. Khiếu nại về chất lượng xe gắn máy và vật liệu xây dựng chiếm tỷ lệ cao trong số khiếu nại về mặt hàng tiêu dùng. Về dịch vụ, chiếm đa số các vụ khiếu nại tập trung là chất lượng cung cấp Internet. Hoạt động khuyến mãi của các nhà cung cấp hàng hóa là lĩnh vực thu hút sự quan tâm đặc biệt của NTD. Đã thành một qui luật, cứ sau dịp Tết là hoạt động khuyến mãi lại bùng phát như nấm sau mưa, kèm theo đó là các hình thức bốc thăm trúng thưởng với những giải thưởng có giá trị hết sức hấp dẫn. Mặc dù các chương trình khuyến mãi lớn đều được Bộ Thương mại hoặc Sở Thương mại các địa phương cấp phép, song không ít các nhà cung cấp hàng hóa thường mập mờ trong khi công bố qui định, điều lệ, nên có nhiều trường hợp NTD trúng thưởng nhưng vẫn không thể nhận được phần thưởng mà vẫn phải cắn răng chấp nhận.

Trong tổng số các vụ khiếu nại của NTD thời gian qua, VINASTAS đã phối hợp giải quyết trên 90% số vụ, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của NTD. Mặc dù tình hình khiếu nại của NTD về chất lượng hàng hóa, dịch vụ đang diễn biến khá phức tạp, song theo ông Nguyễn Nam Vinh, những con số nêu trên chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, vì phần lớn NTD khi mua phải hàng hóa kém chất lượng đều tự “ngậm bồ hòn làm ngọt”. Đa số NTD hiện nay đều có tư tưởng sợ phiền toái, ngại tiếp xúc, và nhất là họ có quá ít thông tin về sản phẩm hàng hóa. Đặc biệt khu vực nông thôn và miền núi, do thiếu thông tin, công tác quản lý yếu kém nên vô hình chung trở thành địa bàn hoạt động của những đối tượng kinh doanh bất chính, thu lợi nhuận béo bở từ việc tiêu thụ hàng giả, hàng kém chất lượng. NTD trở thành nạn nhân của các chiêu thức quảng cáo thiếu trung thực và lừa đảo ngày càng tinh vi. Điển hình là vụ hàng nghìn người bị lừa qua mạng, đem tiền gửi vào tay những kẻ bất lương. Sau Tết Nguyên đán Mậu Tý, ở nhiều địa phương các tỉnh, thành phố phía Nam đang rộ lên tình trạng người dân đổ xô, chen chúc đi mua hoặc thuê các dụng cụ chữa bệnh như giường, nệm, gối, đá... do tin vào những lời quảng cáo “thần dược”. Tuy nhiên rất nhiều người đã ăn phải “quả đắng” vì bỏ ra cả đống tiền mua “thần dược” về nhưng không thấy hiệu quả. Tình trạng tiêu thụ bình ga lậu, gian lận trong kinh doanh xăng, dầu... tiếp tục diễn biến phức tạp, NTD bị “móc túi” ngày càng tinh vi. Theo thông tin của VINASTAS, hiện thuốc Tây giả đã xuất hiện tại một số bệnh viện nhưng chưa có giải pháp ngăn chặn hữu hiệu...

Bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng

Bà Nguyễn Thị Ngọc Thái, chuyên viên VINASTAS cho rằng, tình trạng hàng hóa, dịch vụ kém chất lượng đang diễn ra ngày càng nhức nhối, song công tác quản lý của các cơ quan chức năng hiện nay chủ yếu là giải quyết hậu quả, thay vì phải tìm ra căn nguyên để phòng, chống. Hàng loạt các giải pháp thực hiện vệ sinh an toàn thực phẩm đã và đang được triển khai, song cho đến nay vẫn chưa có dấu hiệu gì đáng phấn khởi, nhất là giai đoạn sau Tết. Vấn đề bảo vệ quyền lợi NTD đã và đang đặt ra những thách thức to lớn đối với cơ quan chức năng và toàn xã hội. Hành lang pháp lý liên quan đến quyền lợi NTD đang ngày càng hoàn thiện, gần đây nhất là việc ban hành Luật Chất lượng sản phẩm hàng hóa, song hiệu quả thực thi pháp luật trên thực tế vẫn còn nhiều hạn chế.

VINASTAS phối hợp với Bộ Công thương vừa ban hành qui chế xét tặng danh hiệu “Văn minh thương mại vì Người tiêu dùng Việt Nam”, nhằm tuyên dương, cổ vũ cho các nhà sản xuất, kinh doanh trung thực, đề cao văn hóa, đạo đức kinh doanh, cung cấp thông tin để NTD lựa chọn hàng hóa, dịch vụ đảm bảo chất lượng.

Vấn đề NTD cần ở các nhà cung cấp hàng hóa, dịch vụ hiện nay chính là chế độ hậu mãi. Tuy nhiên, hiện có rất ít doanh nghiệp thực hiện tốt việc bảo hành hàng hóa. Nhiều doanh nghiệp lớn, lượng hàng hóa tiêu thụ mạnh, quảng cáo rầm rộ, nhưng không có cơ chế chăm sóc khách hàng rõ ràng. Qui định bảo hành sản phẩm cũng còn rất tùy tiện. Theo các chuyên gia VINASTAS, cách tốt nhất vẫn là trang bị công cụ, cung cấp thông tin để NTD tự bảo vệ mình. Tại các địa phương, nhất là vùng nông thôn, vùng núi, cần xây dựng mạng lưới thu mua hàng hóa tập trung để hạn chế hàng giả, hàng kém chất lượng.

VINASTAS khuyến cáo, NTD không nên đặt niềm tin vào kiểu “bảo hành của cửa hàng” mà cần lựa chọn sản phẩm có sự bảo đảm rõ ràng về trách nhiệm, bảo hành của nhà sản xuất, nhà phân phối chính. Điều này sẽ giúp cho NTD “nắm đằng cán” chỉ vì không phải “nắm đằng lưỡi” khi khiếu nại, nếu người bán hàng lật lọng. Hình thức bảo hành do cửa hàng bán lẻ sản phẩm thực hiện, thực chất chỉ là biện pháp tiêu thụ hàng hóa trôi nổi, sản phẩm không rõ nguồn gốc, nên khi NTD bị thiệt hại, việc khiếu nại của NTD và giải quyết của cơ quan chức năng sẽ rất khó khăn...

Bài và ảnh: THANH KIM TÙNG