Theo thống kê, thành phố Hồ Chí Minh hiện có khoảng 180.000 hộ với hơn 800.000 nhân khẩu đang đăng ký tạm trú. Mặc dù Luật Cư trú đã có nhiều điều khoản thông thoáng, nhưng sau một tháng thực hiện, tại thành phố Hồ Chí Minh, số người đủ điều kiện nhập khẩu vào thành phố vẫn còn quá ít. Niềm vui của nhiều người dân tạm trú được trở thành công dân thành phố Hồ Chí Minh vẫn trở nên xa vời...

Từ hộ khẩu “treo”...

Sáng ngày 31-7, tôi có mặt tại Đội quản lý, đăng ký hộ khẩu công an quận Tân Bình. Căn phòng tiếp và hướng dẫn người dân đến làm thủ tục đăng ký hộ khẩu thường trú vừa được sửa chữa, vẫn còn thơm mùi sơn. Hơn 40 chiếc ghế được lắp đặt để người dân có chỗ ngồi chờ đợi. Tấm bảng hướng dẫn các quy định về việc đăng ký HKTT được treo ở chỗ dễ thấy nhất để người dân đối chiếu, tham khảo. Mặc dù đã gần cuối giờ làm việc buổi sáng, nhưng 4 cán bộ tổ đăng ký hộ khẩu công an quận Tân Bình vẫn luôn vui vẻ, ân cần, trao đổi, hướng dẫn cho những người dân đến nộp giấy tờ đăng ký HKTT.

Công an quận Tân Bình hướng dẫn người dân đến làm thủ tục đăng ký hộ khẩu.

Cầm bộ hồ sơ xin đăng ký HKTT đến nộp, sau khi được trung tá Nguyễn Đình Dũng, tổ trưởng tổ đăng ký hộ khẩu, kiểm tra, hướng dẫn, chị Vũ Thu Vân tạm trú đã 3 năm nay ở căn nhà 14/33 đường Đồng Xoài, phường 13, quận Tân Bình đã phải thất vọng ra về bởi tất cả các giấy tờ liên quan đến việc đăng ký HKTT chị đều có đủ, chị chỉ thiếu duy nhất giấy bảo lãnh của chủ nhà chị đang thuê ở. Cùng cảnh ngộ với chị là hơn một chục người đến rồi lại ra về vì không có giấy bảo lãnh của chủ nhà. Anh Bùi Công Tưởng, quê ở Kim Động, tỉnh Hưng Yên vào tạm trú ở phường 4, quận Tân Bình nói vui với tôi: “Theo quy định thì gia đình tôi đủ điều kiện đăng ký HKTT ở thành phố, nhưng vì thiếu giấy bảo lãnh của chủ nhà cho thuê nên chắc hộ khẩu của tôi thuộc diện “treo” dài dài, không biết đến khi nào mới nhập được, bởi năn nỉ hoài, chủ nhà cho thuê vẫn không chịu bảo lãnh…”.

Trung tá Lê Văn Nhiễu, đội trưởng đội quản lý hành chính về trật tự xã hội công an quận Tân Bình cho tôi biết: Quận Tân Bình có hơn 100.000 người đăng ký tạm trú diện KT3, KT4, theo Luật Cư trú, sẽ có khoảng 45.000 người đủ điều kiện đăng ký HKTT. Qua một tháng thực hiện, công an quận đã hướng dẫn các thủ tục về đăng ký HKTT cho 3.041 hộ với 7.566 nhân khẩu. Trong số này có 1.329 hộ với 4.580 khẩu đủ điều kiện đăng ký HKTT. Công an quận đã cấp sổ hộ khẩu cho 164 hộ với 785 nhân khẩu. So với thực tế thì đây là con số quá ít. Những trường hợp không đủ điều kiện đăng ký HKTT tập trung phần lớn vào những người đi thuê nhà do chủ nhà không đồng ý bảo lãnh. Quận Tân Bình hiện có tới 6.300 hộ có nhà ngăn phòng cho thuê với hơn 55.000 người. Để giúp người thuê nhà đủ điều kiện nhập được hộ khẩu, chúng tôi đã động viên bà con về năn nỉ với chủ nhà, hoặc làm cam kết không tranh chấp… nhưng rất ít chủ nhà đồng ý bảo lãnh cho người thuê nhà nhập khẩu vào nhà mình.

Ở quận Gò Vấp, trong vòng một tháng qua, công an quận đã tiếp và hướng dẫn thủ tục cho 3.380 hộ với 8.562 khẩu, trong đó có 1.188 hộ với 4.323 khẩu đủ điều kiện nhập khẩu. Công an quận đã giải quyết đăng ký HKTT cho 736 hộ với 3.323 khẩu.

Cũng trong tháng 7, công an quận 12 đã tiếp nhận và hướng dẫn thủ tục cho 3.100 hộ với 11.436 nhân khẩu, trong đó có 526 hộ với 1.989 nhân khẩu đủ điều kiện đăng ký HKTT. Số còn lại chưa được giải quyết là do vướng về việc xác nhận chỗ ở hợp pháp hoặc do chủ nhà cho thuê không đồng ý bảo lãnh.

Có mặt tại công an các quận Tân Bình, Gò Vấp, quận 12 và một số quận, huyện khác trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, điều tôi ghi nhận là công an các quận, huyện, ngoài việc tăng cường cơ sở vật chất nơi tiếp dân, đã tăng thêm cán bộ, nhân viên có năng lực chuyên môn giỏi, có kỹ năng giao tiếp, nên dù áp lực công việc tăng cao, nhưng những cán bộ, chiến sĩ được giao nhiệm vụ tiếp nhận hồ sơ đăng ký HKTT cho người dân vẫn ân cần hướng dẫn, giải thích cụ thể cho từng trường hợp, khiến người dân hài lòng về phong cách phục vụ của những cán bộ, chiến sĩ công an vì nhân dân phục vụ. Trong tháng 7 vừa qua, bộ phận tiếp nhận hồ sơ đăng ký HKTT công an các quận, huyện đã phải làm việc thêm giờ, kể cả thứ 7 và chủ nhật để giải quyết hồ sơ, nên tình trạng quá tải đã không xảy ra.

Thượng tá Lê Văn Đoàn, Phó trưởng phòng Quản lý hành chính về trật tự xã hội công an thành phố Hồ Chí Minh cho tôi biết: Trong tháng 7 vừa qua, công an các quận, huyện đã tiếp nhận và hướng dẫn thủ tục cho 21.015 hộ với 54.000 nhân khẩu, nhưng chỉ có 8.643 hộ với 27.907 khẩu đủ điều kiện đăng ký HKTT theo Luật Cư trú. Công an các quận, huyện đã giải quyết đăng ký thường trú cho 4.473 hộ với 17.445 nhân khẩu. Nỗi lo về sự quá tải ở các đội đăng ký hộ khẩu đã không xảy ra do công tác hướng dẫn, tuyên truyền, phổ biến Luật Cư trú với những hướng dẫn cụ thể về tiêu chuẩn, cùng các thủ tục cần thiết để được đăng ký HKTT trong nhân dân thời gian qua đã được công an thành phố Hồ Chí Minh thực hiện khá tốt. Bên cạnh đó, UBND thành phố cũng đã có chỉ đạo yêu cầu các Sở, ban, ngành phải phối hợp, cung cấp cho công an thành phố và công an các quận, huyện các khu vực có quyết định thu hồi đất ở, nhà ở, địa điểm cấm xây dựng… nên công tác xác minh về nhà ở hợp pháp phục vụ cho việc đăng ký HKTT của người dân cũng được tiến hành khá thuận lợi.

Đến những vướng mắc cần phải tháo gỡ

Qua trao đổi với các cán bộ làm công tác đăng ký HKTT của công an các quận, huyện ở thành phố Hồ Chí Minh, chúng tôi được biết phần lớn các hộ tạm trú tại thành phố là những gia đình khó khăn, phải đi ở nhà thuê. Số có điều kiện mua đất cất nhà, thì nhà cũng thuộc diện tự xây cất, chưa được cấp giấy chủ quyền. Theo quy định của Luật Cư trú, người được đăng ký HKTT phải tạm trú ở thành phố từ một năm liên tục trở lên và phải được chủ nhà đồng ý bảo lãnh cho nhập khẩu. Thành phố Hồ Chí Minh sẽ có khoảng 180.000 hộ với hơn 800.000 nhân khẩu đủ điều kiện nhập hộ khẩu, nhưng thực tế, số hộ được giải quyết đăng ký HKTT hiện là rất ít do vướng quy định “phải có nhà ở hợp pháp hoặc được chủ nhà cho thuê đồng ý bảo lãnh…”. Thời gian qua, có không ít cơ quan, đơn vị đã “linh động” cho cán bộ, công nhân viên của mình mượn hoặc cho thuê nhà để xin lập thủ tục đăng ký HKTT, nhưng cơ quan công an không chấp nhận việc giải quyết các trường hợp nhà của cơ quan, đơn vị quân đội, công an cho mượn, cho thuê với lý do chưa có thông tư hướng dẫn.

Luật Cư trú được thực hiện đã được một tháng. Người đủ tiêu chuẩn nhập khẩu thì vui mừng, còn người “chưa có nhà ở hợp pháp hoặc không được chủ nhà cho thuê đồng ý bảo lãnh nhập khẩu” thì lo lắng, hộ khẩu của họ sẽ bị “treo”. Quan hệ giữa chủ cho thuê và người thuê nhà là giao dịch dân sự, không thể áp đặt họ phải bảo lãnh. Nếu không giải quyết được vướng mắc này thì quyền lợi của hàng trăm nghìn hộ gia đình đủ điều kiện đăng ký HKTT theo quy định của Luật Cư trú sẽ tiếp tục bị “treo”. Câu hỏi này cần sớm được giải đáp.

Bài và ảnh: Phạm Văn Mấy