Ngư dân học làm thuyền trưởng, máy trưởng

Thiếu chuyên môn, nghiệp vụ và ý thức, bản lĩnh nghề nghiệp chính là nguyên nhân gây cho ngư dân những bất cập, khó khăn trong hành nghề và chống chọi với thiên tai, bão lũ. Vì vậy, học làm thuyền trưởng, máy trưởng trở thành sự khao khát của nhiều ngư dân, nhưng để mong muốn đó thành hiện thực thì còn lắm nỗi gian nan…

Ngư dân Đà Nẵng ngóng thuyền của người thân (ảnh Vnn)

Sự bức xúc từng ngày

Theo Viện Kinh tế và quy hoạch thủy sản, chúng ta hiện có khoảng 300.000 phương tiện thủy nội địa, trong đó có 90.000 tàu, thuyền máy với số lượng lao động ngư dân đông đảo. Họ đã có nhiều đóng góp tích cực vào nền kinh tế nước nhà, đồng thời tự lo cho cuộc sống bản thân và gia đình. Tuy nhiên, hiện mới chỉ có tỷ lệ nhỏ trong số họ được đào tạo nghề. Khảo sát mới đây của cơ quan chức năng cho thấy 67% người điều khiển phương tiện thủy nội địa và 76% người điều khiển phương tiện nghề cá chưa hề được đào tạo, học nghề và thi để lấy bằng, chứng chỉ chuyên môn theo như quy định hiện hành. Tình trạng này ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu quả kinh tế của các ngư dân. Năng suất lao động không cao bởi việc nắm bắt, áp dụng khoa học kỹ thuật vào đánh bắt hải sản của đa số ngư dân còn hạn chế. Đồng thời, cũng do thiếu kiến thức, sự hiểu biết về máy móc, phương tiện cũng như các quy định của pháp luật về hoạt động trên sông biển mà ngư dân gặp không ít khó khăn khi phải tác nghiệp. Nhiều quy định của pháp luật, của địa phương do không hiểu mà ngư dân vi phạm hoặc cũng do không có tay nghề khiến nhiều ngư dân khi lênh đênh trên biển, gặp sự cố hư hỏng máy móc tàu thuyền, đành bó tay chờ cứu giúp. Cũng do thiếu đào tạo, rèn luyện nên nhiều ngư dân chấp hành không nghiêm các yêu cầu, chỉ đạo đúng luật và cần thiết của chính quyền các cấp. Ví dụ như trong các cơn bão ở địa bàn miền Trung vừa qua, một số ngư dân đã cố tình không tuân theo hướng dẫn của Ban chỉ đạo phòng, chống lụt, bão và chính quyền địa phương, vẫn cho tàu thuyền ra khơi hoặc không đưa vào nơi trú ẩn theo quy định, buộc chính quyền phải cưỡng chế.

Điều đáng quan tâm là hiện phần lớn ngư dân chưa thấy rõ nhu cầu cấp thiết của việc học nghề, hoặc có biết, có nhu cầu nhưng vì nhiều lý do chủ quan và khách quan mà lực bất tòng tâm. Chính quyền các cấp, cơ quan có trách nhiệm cũng tỏ ra xem nhẹ, chưa chú ý đầu tư thích đáng cho việc dạy nghề cho ngư dân, thậm chí đến khi sự cố xảy ra, nhiều lần "mất bò" mà cũng chưa lo "làm chuồng". Trong khi cuộc sống đánh bắt hải sản trên biển với biết bao sự cố đang rình rập đòi hỏi từng ngày mọi ngư dân phải sớm được tăng cường phẩm chất và kiến thực nghề nghiệp. Trong lá thư gửi về báo Quân đội nhân dân ngày 10-12-2006, ông Nguyễn Văn Thủy một ngư dân ở quận Sơn Trà, TP Đà Nẵng viết: "Chúng tôi rất vui mừng và xúc động khi nhận được sự ủng hộ về vật chất và tinh thần của cả nước giúp chúng tôi vượt qua những lúc khó khăn này. Điều mà nhiều ngư dân như tôi đang ngày đêm mong mỏi là làm sao được học nghề để có hiểu biết và kiến thức tinh thông, nhờ vậy sẽ đánh bắt hải sản hiệu quả, an toàn, chắc chắn hơn"...

Cần thêm nhiều lớp học miễn phí

Yêu cầu của thực tế để dạy nghề cho ngư dân, đào tạo họ trở thành những thuyền trưởng, máy trưởng có tay nghề và ý thức cao, đòi hỏi chúng ta phải khẩn trương tiến hành các biện pháp đồng bộ và thiết thực. Trước mắt, phải làm tốt công tác tuyên truyền, thi hành những biện pháp hành chính cần thiết để mọi ngư dân hiểu và tự giác tham gia học nghề. Chỉ có bằng sự tự nguyện, tự giác thì các ngư dân mới thực sự chăm chỉ học tập, bồi dưỡng kiến thức cho bản thân. Đồng thời, nâng cao ý thức và hành động cho các cơ quan chức năng, cơ quan có trách nhiệm trong việc tổ chức, duy trì hoạt động dạy và học nghề của ngư dân. Muốn dạy nghề có hiệu quả, phải tạo ra được nguồn kinh phí lớn. Điều này đòi hỏi Nhà nước, các địa phương cần tăng cường đầu tư kinh phí, phát huy sự đóng góp tích cực của các doanh nghiệp, đoàn thể và bản thân từng ngư dân. Gần đây, các tổ chức nghề nghiệp như Hiệp hội Nghề cá ra đời sẵn sàng đóng góp kinh phí cho hoạt động của Hội, bao gồm cả việc tạo kinh phí cho công tác dạy nghề. Một số địa phương bị ảnh hưởng trực tiếp của bão, lũ đã đề nghị Trung ương cho phép sử dụng một phần kinh phí do trên hỗ trợ, ủng hộ khắc phục hậu quả bão vào việc dạy nghề cho ngư dân.

Tàu cá của ngư dân Đà Nẵng về tránh bão số 2 (ảnh Vnn)

Cùng với tạo nguồn kinh phí, vấn đề quan trọng là phải có hình thức dạy nghề phù hợp, hiệu quả. Vừa qua, thành phố Đà Nẵng tập trung vào việc dạy nghề miễn phí cho ngư dân, một phần kinh phí được rút ra từ nguồn hỗ trợ khắc phục cơn bão Chanchu. Ngay sau thời gian ngắn triển khai, thành phố đã có danh sách hơn 1.320 ngư dân có nhu cầu được đào tạo. Ngành chức năng của Đà Nẵng phối hợp với Trường đại học Thủy sản Nha Trang, trước mắt tập trung đào tạo nghề thuyền trưởng, máy trưởng cho 650 ngư dân trong diện chính sách, giải tỏa, bị ảnh hưởng nặng nề của cơn bão Chanchu... Số còn lại sẽ tiếp tục được đào tạo trong năm 2007 và những năm sau.

Bên cạnh hình thức đào tạo dài hạn đó, cần tiếp tục tăng cường các lớp tập huấn, dạy nghề ngắn hạn, tập trung vào các chủ đề, nội dung cụ thể. Ngay tại Đà Nẵng, thành phố cũng tổ chức tập huấn về nhiều nội dung như: cứu nạn, cứu thương; tìm hiểu Luật Hàng hải, Luật Thủy sản, Luật Giao thông đường thủy... Ở tỉnh Trà Vinh, Chi cục bảo vệ nguồn lợi thủy sản tỉnh phối hợp với các cơ quan liên quan mở lớp đào tạo nghiệp vụ đi biển cho hàng trăm thuyền viên đánh cá, trong đó lực lượng bộ đội biên phòng cũng dành nhiều thời gian giới thiệu, hướng dẫn cho các học viên về những nội dung hoạt động cụ thể của ngư dân trên biển. Qua các lớp đào tạo, tập huấn như vậy, nếu việc tổ chức chu đáo, chặt chẽ thì sẽ có kết quả rất tích cực. Học viên có được kiến thức rất thực tế để áp dụng vào hoạt động trên biển của mình ngay sau đó. Vì vậy, việc dạy hay tập huấn đều phải chú ý bảo đảm đủ các nội dung: hiểu biết về nghề nghiệp, về pháp luật, kinh nghiệm, kiến thức đi biển, trình độ và kỹ năng xử lý kỹ thuật máy móc cơ bản… Trong đó đặc biệt chú ý huấn luyện kỹ năng thực hành trên thực tế cho ngư dân.

Nhưng có thể thấy rằng, những hoạt động dạy nghề trên được tiến hành chưa nhiều, việc đáp ứng yêu cầu học nghề thuyền trưởng, máy trưởng của ngư dân vẫn còn quá ít và mỏng. Thực trạng ấy đòi hỏi chúng ta phải khẩn trương có ngay những biện pháp và sự nỗ lực rất cao mới có thể khắc phục được.
Phạm Văn Huấn