Ninh Thuận, tỉnh cực nam Trung Bộ, một địa phương còn nghèo, thường xuyên đối mặt với thiên tai. “Cái khó ló cái khôn”, Ninh Thuận đã biết “nhìn xa trông rộng” gắn chặt kinh tế với quốc phòng trong việc dạy nghề cho chiến sĩ tại ngũ. Cấp ủy, chính quyền và Bộ CHQS tỉnh coi đây là một trong những biện pháp để thực hiện xóa đói, giảm nghèo. Báo Quân đội nhân dân xin giới thiệu về mô hình này để các địa phương tham khảo.

Chúng tôi đến Trường dạy nghề tỉnh Ninh Thuận vào sáng thứ bảy. Hai ngày nghỉ cuối tuần nhưng nơi đây không im ắng mà luôn sôi động bởi sự có mặt của gần một trăm chiến sĩ thuộc Bộ CHQS tỉnh đang theo học nghề sửa chữa xe máy, tin học và xây dựng dân dụng.

          Tại phòng của 15 chiến sĩ học sửa chữa xe máy, từng cụm 3 đến 4 lính thợ đang tất bật với 7 chiếc xe hon-đa được tháo tung. Một số chiến sĩ thực hành trên các mô tơ rời, số khác học trên sa bàn điện. Tiếng xe máy nổ vang, tiếng kim khí lách cách, tiếng hỏi đáp nhộn nhịp chẳng khác gì một xưởng sửa chữa lớn ngoài phố. Thầy Từ Luyện không có vẻ gì mệt mỏi với số học trò đông đúc mà ngược lại rất vui: “Hai khóa trước, chúng tôi cũng đã đào tạo và cho “ra lò” hơn 60 chiến sĩ với kết quả rất tốt. Khóa này, ngày 9-1-2007, mới thi tốt nghiệp nhưng nhìn chung các em học khá, say mê, chăm chỉ. Sau này các em dư sức mở hiệu sửa xe, hoặc phụ cho các sa-lông xe máy, không lo gì thất nghiệp”.

Khi được hỏi về tác dụng của việc học nghề, một chiến sĩ ở Phân đội 610 trông rất ra dáng thợ cả, tâm sự: “Chúng em thật may mắn khi trong thời gian tại ngũ được Bộ CHQS tạo điều kiện cho đi học. Tháng vừa qua, tụi em bận đi hành quân dã ngoại làm công tác dân vận, tưởng bỏ lớp luôn, không ngờ được Bộ chỉ huy cho học bù một tuần liền, ai nấy đều mừng. Người Rắc-lây bây giờ cũng sắm xe máy nhiều lắm, em học sửa xe là hợp lý rồi”. – “Thế tiền đâu mua đồ nghề?”-“Sẽ vay vốn Nhà nước, vả lại ra quân còn được hỗ trợ tiền học nghề mà, lo gì”. Gương mặt người học viên sáng lên đầy tự tin, ngỡ như anh đang thực sự là ông chủ vậy.

Lớp xây dựng dân dụng tấp nập hơn cả với 55 học viên đang theo học. Đã gần một năm nên đường “bay” trông “ngọt” lắm. Thầy giáo Nguyễn Ngọc Vũ thuộc Trường công nhân Kỹ thuật xây dựng và Vật liệu xây dựng thành phố Hồ Chí Minh (Tổng Công ty Vật liệu xây dựng số 1) hằng tuần vào hai ngày nghỉ lại được nhờ ra dạy, do ở đây chưa có giáo viên. Thầy Vũ cho hay: “Từ ngày 5-3-2005 đến nay, tôi đã có hơn 1.000 tiết dạy với lớp nề, trong đó có hàng trăm tiết lý thuyết chuyên ngành. Với chương trình được học, ra trường các em sẽ được cấp bằng thợ bậc 3/7, đọc tốt các bản vẽ thiết kế, thậm chí nhận được nhà để xây, có tuyển chọn đi xuất khẩu lao động, chắc chắn các em sẽ được chọn đầu tiên. Nếu không học bài bản thế này, phải mất ít nhất 4 đến 5 năm theo nghề may ra mới có được trình độ tương đương".

Thầy Phan Văn Chiến, Phó hiệu trưởng Trường dạy nghề tỉnh Ninh Thuận tỏ ra rất tâm đắc với mô hình dạy nghề cho chiến sĩ đang tại ngũ. Theo anh, thì từ khi có đề án của Bộ CHQS tỉnh và sự chỉ đạo của UBND tỉnh, trường đã rất cố gắng trong xây dựng nội dung, chương trình dạy nghề, ưu tiên phòng học, bảo đảm đủ phương tiện và đồ dùng học tập tốt nhất. Những giáo viên giỏi, nhiệt tình được lựa chọn phân công giảng dạy, kèm cặp. Nhà trường bố trí chỗ ăn nghỉ vào buổi trưa. Ngoại trừ một số chưa thật tự giác, hầu hết học viên có ý thức kỷ luật, ham học hỏi. Qua 2 năm, nhà trường đã đào tạo được 200 học viên là quân nhân tại ngũ với các ngành nghề mà xã hội đang cần. Từ chỗ chỉ dạy nghề xây dựng và sửa xe máy đến nay mở rộng dạy tin học và sắp tới có thêm nghề hàn chì và điện dân dụng. Nhà trường phối hợp với Trung tâm xúc tiến việc làm giới thiệu địa chỉ cần tuyển lao động. Một số em ra trường đã có việc làm ngay.

Trong câu chuyện, Phó tham mưu trưởng Bộ CHQS tỉnh, thượng tá Vũ Thành Công thường nhắc đến đại tá Khúc Ngọc Phương, nguyên chỉ huy trưởng Bộ CHQS tỉnh (nay là Phó tham trưởng Quân khu 5) người đầu tiên nghĩ ra đề án rất tâm huyết và chi tiết: "Dạy nghề trong 2 ngày nghỉ cuối tuần cho bộ đội trong thời gian tại ngũ giai đoạn 2005-2010" cho tỉnh Ninh Thuận. Trước đó, anh Phương đã lặn lội tham khảo nhiều nơi trong Quân khu 5 về cách làm này, nhưng hầu hết đều làm tự phát, chưa tổ chức thành quy mô bài bản, có sự phối hợp chặt chẽ giữa đơn vị và địa phương.

Điều dễ nhận thấy là, quân nhân thực hiện nghĩa vụ quân sự trong 2 năm có 204 ngày nghỉ thứ 7 và chủ nhật, tương đương 6,5 tháng. Đây là lượng thời gian đáng kể để có thể dạy cho chiến sĩ một nghề thích hợp, đồng thời vừa có thể quản lý quân nhân trong ngày nghỉ và bảo đảm trực SSCĐ. Mỗi năm tỉnh Ninh Thuận có khoảng 500 bộ đội xuất ngũ, trong đó có đến trên 80% không có nghề nghiệp. Do vậy, việc dạy nghề cho bộ đội trong thời gian tại ngũ là một trong những giải pháp nhằm tạo cơ hội cho bộ đội sau khi xuất ngũ có việc làm ngay.

Chính sách hậu phương quân đội được chú trọng sẽ tạo thuận lợi cho công tác tuyển quân và xây dựng quốc phòng, đồng thời thúc đẩy kinh tế địa phương phát triển… Với lập luận này, đề án đã được sự đồng thuận rất cao của UBND tỉnh và các ban ngành. UBND tỉnh giao đồng chí Phó chủ tịch Nguyễn Đức Thanh, trực tiếp chỉ đạo, theo dõi các khóa học, lập ban điều hành đề án; thống nhất bước đầu tập trung dạy hai ngành nghề sửa chữa xe máy và xây dựng dân dụng, sau đó sẽ tiếp tục dạy các ngành điện cơ và may dân dụng. Trừ ngành xây dựng phải mất 10 tháng, tương đương 640 tiết, các ngành còn lại khoảng 400 tiết, tương đương 4 tháng. Kinh phí hoàn toàn do UBND tỉnh đài thọ, phân bổ ngân sách cho Trường dạy nghề tỉnh, đồng thời hỗ trợ kinh phí cho Bộ CHQS tỉnh trong sử dụng phương tiện đưa chiến sĩ đi học và tổng kết, khen thưởng sau mỗi khóa dạy nghề. Đối tượng được học là chiến sĩ năm thứ nhất hoặc thứ hai có đơn tự nguyện, ưu tiên cho người đồng bào dân tộc thiểu số, những chiến sĩ có thành tích trong huấn luyện.

Thượng tá Vũ Thành Công cho biết: "Mục tiêu của tỉnh Ninh Thuận từ nay đến năm 2010 là phấn đấu dạy nghề cho 700 chiến sĩ. Tất nhiên đào tạo phải có địa chỉ và có sự quản lý. Sau khi khóa này ra trường, Bộ CHQS tỉnh sẽ liên hệ với địa phương của các chiến sĩ để theo dõi công việc làm ăn của các em, phối hợp chặt chẽ với Trường dạy nghề và Trung tâm xúc tiến việc làm tỉnh trong tìm kiếm, tạo việc làm".

HỒNG VÂN