QĐND - Năm 2010 là năm đầu tiên triển khai Đề án đào tạo nghề cho lao động nông thôn (LĐNT) với quy mô lớn, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt năm 2009. Mục tiêu đặt ra của đề án là mỗi năm đào tạo nghề cho khoảng 1 triệu LĐNT. Chúng tôi đã về Nam Định - nơi được chọn để xây dựng những mô hình điểm đầu tiên của cả nước về mở lớp dạy nghề và tạo việc làm cho LĐNT, tìm hiểu cách làm, cũng như những giải pháp, kiến nghị sau thời gian đầu thực thi Đề án.

Trao quyền chọn nghề cho nông dân

Điểm đầu tiên chúng tôi tìm đến là lớp học nghề chăn nuôi lợn của xã Hải Đường, huyện Hải Hậu (Nam Định). Lớp học gồm 35 học viên với nhiều độ tuổi khác nhau. Khi được hỏi điều tâm đắc nhất đến với lớp học, anh Trần Văn Công, 21 tuổi hồ hởi nói: “Bên cạnh việc được hỗ trợ kinh phí học nghề, chúng tôi phấn khởi hơn cả là được đăng ký học nghề mà mình thích. Cụ thể, với nghề chăn nuôi lợn, gia đình tôi đã làm từ lâu, nhưng do chưa được đào tạo cơ bản về khoa học kỹ thuật nên hiệu quả vẫn chưa được như mong muốn. Khi biết có chủ trương dạy nghề cho LĐNT, lại được cán bộ thôn, xã đến tận nhà vận động đăng ký học nghề, tôi đã chọn lớp học này vì nó rất phù hợp với bản thân và gia đình tôi”. Đó cũng là điều tâm đắc của hầu hết các học viên trong lớp dạy nghề chăn nuôi và học viên của nhiều lớp dạy nghề cho LĐNT ở Nam Định mà chúng tôi đến.

Các đồng chí giáo viên của các lớp dạy nghề đều cho rằng, để thực hiện hiệu quả Đề án đào tạo nghề cho LĐNT, thay vì cấp vốn đào tạo cho cơ sở dạy nghề như trước đây, nên phát thẻ học nghề cho nông dân. Điều này giúp họ chủ động hơn trong việc chọn cơ sở dạy nghề. Thực chất của việc này là trao quyền tự chủ cho nông dân để họ tự do trong việc chọn ngành, nghề đào tạo theo sở thích và tìm việc làm. Nhà nước sẽ tránh được tình trạng chia vốn dàn trải cho các cơ sở đào tạo, hạn chế tình trạng “đánh trống - ghi tên”. Nông dân học ở cơ sở nào thì nơi đó sẽ đứng ra trả kinh phí tương ứng. Có như vậy mới góp phần nâng cao chất lượng dạy và học, tạo cơ chế bình đẳng trong đào tạo nghề.

Lớp đào tạo nghề thêu ren xuất khẩu ở xã Hải Đường (Hải Hậu, Nam Định) trong giờ thực hành.

Để nông dân lựa chọn được nghề học phù hợp, đồng chí Vũ Kim Danh - Trưởng phòng Quản lý đào tạo nghề, Sở Lao động-Thương binh và Xã hội tỉnh Nam Định cho biết: “Chúng tôi điều tra, khảo sát nhu cầu học nghề của 100% nông dân trên địa bàn. Từ đó, đưa ra quy hoạch đào tạo phù hợp với từng vùng, từng nhóm đối tượng và chuẩn hóa chương trình đào tạo. Yếu tố quan trọng nhất quyết định sự thành bại của Đề án chính là làm sao người học phải được tư vấn nghề, được thông tin nghề nào ở địa phương đang có nhu cầu, tránh tình trạng học xong mà không có việc làm. Đây cũng chính là một trong “3 biết” (biết được nhu cầu việc làm ở địa phương; biết được chính sách và nhiệm vụ của người đi học; biết được khi học xong thì cơ hội việc làm ở địa phương mình như thế nào) mà chúng tôi kết hợp tuyên truyền trong quá trình tiến hành khảo sát để người học nắm rõ”.

Đào tạo nghề gắn với cơ hội việc làm

Một trong những thành quả khiến chúng tôi tâm đắc nhất với việc triển khai Đề án đào tạo nghề cho LĐNT ở Nam Định, chính là mở ra cơ hội việc làm cho người lao động sau khi học nghề.

Chia sẻ với chúng tôi về nguyên nhân của thành quả đó, đồng chí Nguyễn Viết Quý, Phó giám đốc Sở Lao động-Thương binh và Xã hội tỉnh Nam Định cho biết: “Khi tiến hành đào tạo nghề, chúng tôi tổ chức ký cam kết giữa các đối tượng tham gia: Người học nghề đảm bảo chất lượng lao động, doanh nghiệp đảm bảo tuyển dụng, cơ sở dạy nghề đảm bảo đào tạo đúng quy trình và chất lượng. Đây được xem như một “mô hình khép kín” trong dạy nghề và tạo việc làm cho LĐNT”.

Đồng chí Nguyễn Viết Quý cho biết, để làm được điều này, phải có sự vào cuộc của các đơn vị, doanh nghiệp đóng quân trên địa bàn, đảm bảo tìm việc làm cho người lao động sau khi hoàn thành khóa học. Trước khi tổ chức các lớp dạy nghề, các cơ quan chức năng của tỉnh đã tiến hành khảo sát số lượng và các ngành, nghề kinh doanh cùng nhu cầu lao động của các đơn vị, doanh nghiệp trên địa bàn. Bên cạnh đó, kết hợp với điều tra trình độ, nhu cầu học nghề của LĐNT để hướng người nông dân vừa chọn được nghề học phù hợp, vừa đảm bảo có việc làm sau khi học.

Chính bởi có sự vào cuộc ngay từ đầu của các doanh nghiệp và chủ sử dụng lao động nên ngay trong quá trình đào tạo nghề, các sản phẩm có chất lượng được các học viên làm ra cũng được tiêu thụ rất nhanh. Ví dụ như các sản phẩm thêu ren xuất khẩu, mây tre đan… đạt yêu cầu về kỹ thuật và thẩm mĩ đều được thu mua ngay trong quá trình đào tạo nghề.

Trách nhiệm đồng bộ

Kinh nghiệm cốt lõi mà Nam Định rút ra sau bước đầu triển khai Đề án, đó là trách nhiệm và sự vào cuộc quyết liệt của cấp ủy, chính quyền địa phương cũng như chủ sử dụng lao động. Bắt đầu từ khâu khảo sát trình độ, nhu cầu học nghề của LĐNT cũng như cơ sở kinh doanh trên địa bàn, hơn ai hết, cấp ủy, chính quyền từ thôn đến xã, phường là nơi có thể sâu sát và làm tốt nhất việc này. Trên cơ sở khảo sát đó, các cơ quan chức năng tỉnh tổng hợp và đưa ra kế hoạch đào tạo, tuyên truyền, vận động cả người học lẫn cơ sở tiếp nhận lao động. Sở dĩ Nam Định đã làm tốt việc dạy nghề và tạo việc làm cho LĐNT thời gian qua, chính là đã gắn kết được trách nhiệm đồng bộ của các cơ quan hữu trách kể trên.

Đồng chí Nguyễn Viết Quý cũng cho biết thêm, quá trình triển khai Đề án ở Nam Định cũng gặp nhiều bất cập, hạn chế. Trong đó, nổi lên là thiếu kinh phí đào tạo và cán bộ chuyên trách. Trên thực tế, nguồn ngân sách hỗ trợ dạy nghề cho LĐNT ở Nam Định năm 2010 chỉ đáp ứng được 30% số lao động tham gia học nghề. Công tác điều tra, khảo sát nhu cầu học nghề của LĐNT với quy mô toàn tỉnh mà lực lượng tham gia điều tra còn mỏng, một số trình độ hạn chế nên công tác điều tra gặp rất nhiều khó khăn. Điểm vướng nhất của Nam Định là các bộ, ngành Trung ương chưa có thông tư hướng dẫn cụ thể, vì vậy vẫn phải vận dụng chính sách cũ, đặc biệt là chính sách chi phí cho các nghề đào tạo năm 2010 theo tinh thần Quyết định 1956 của Thủ tướng Chính phủ.

Bài và ảnh: Hồng Thạnh - Minh Mạnh